Overloper in het noorden

Verbolgen waren ze bij de Drentse en Groninger Courant (DGP), toen hoofdredacteur Laan aankondigde bij het Nieuwsblad van het Noorden te gaan werken....

WIO JOUSTRA

'WE ZOUDEN ideeën voor de kerstkrant van dit jaar bespreken. Toen dacht ik ineens: daar moet ik niet bij zijn. Dan ontstaat er toch een sfeertje van Feind hört mit!'

Geert Jan Laan (54) heeft zijn 'transfer' als hoofdredacteur van de Drents Groningse Pers, DGP (Drentse Courant en Groninger Dagblad) naar het Nieuwsblad van het Noorden op eigen houtje maar bespoedigd. De bedoeling was gedurende een maandje of twee af te bouwen, maar hij begint nu al op 8 september bij het vlaggenschip van Hazewinkel Pers. Een bedrijf dat de DGP vier jaar geleden van Wegener overnam om sterker te staan tegenover de landelijke dagbladen.

Not amused waren ze op de redacties van de DGP-kranten. 'Tijdens redactie-vergaderingen heb ik het over 'we' en dan vragen ze gekscherend: ''Over wie heb je het dan?'' Naar Maastricht of Leeuwarden hadden ze fantastisch gevonden. Ze zouden me er met de huifkar naartoe hebben gebracht. Maar naar Groningen, de vijand? Ik heb het woord 'verraad' gehoord. Het is inmiddels afgezwakt tot 'overloper'. Maar toch.'

De voormalig sterverslaggever, samen met Rien Robijns, van Het Vrije Volk en later de Haagse Post blijft er vrolijk bij. Hij heeft begrip voor de reactie van de collega's. Laan maakt als hoofdredacteur van de DGP niet eens drie jaar vol. Bovendien stapt hij over van een progressieve 'knokploeg' naar het 'sjieke', ietwat belegen Nieuwsblad, dat ook nog eens van plan is in hetzelfde gebied - Groningen en Drenthe - precies dezelfde markt op te gaan.

Laan, geboren in Delfzijl en opgegroeid in Rotterdam, moet het Nieuwsblad binnen een jaar salonfähig maken als ochtendblad. Lukt hem dat, dan zou het op termijn wel eens het einde kunnen betekenen van de kranten waar hij nu nog de scepter zwaait. Interimmanager Jan de Vries van de Noordelijke Dagblad Combinatie (NDC: Hazewinkel en Friese Pers - uitgever van onder meer de Leeuwarder Courant) laat aan duidelijkheid over de toekomst van de DGP-bladen weinig te wensen over.

'Laan krijgt niet de opdracht mee Nieuwsblad en DGP naar elkaar toe te laten groeien. Twee jaar na de conversie van het Nieuwsblad naar ochtendblad, dus in het najaar van 2000, gaan we de positie van beide in de markt in alle openheid en met betrokkenheid van alle clubs evalueren. Als je diep in mijn hart kijkt, zeg ik: ik hoop dat het beide kranten goed gaat, want dan is er sprake van een onderling inspirerende concurrentie-positie.

'Maar het meest waarschijnlijke scenario acht ik dat van een stagnerende oplage. Daarom zal het er om bedrijfseconomische redenen ooit wel eens van komen dat beide kranten in elkaar worden gevoegd. Vanwege de aanzienlijke verschillen in redactionele filosofie is het mijn taxatie dat voor dat proces nog tenminste drie jaar nodig is. We hebben het dus op z'n vroegst over het jaar 2003. De positie van de NDC is ijzersterk. Het concern is heel rijk en kan zich veroorloven zo'n proces evenwichtig en in het juiste tempo te doen verlopen.'

Dat Laan, die in Groningen de onlangs overleden Ton Schuurmans opvolgt, de tweeslachtigheid van zijn positie inziet is een understatement. Hij zegt grote waarde te hechten aan de toezegging van De Vries (63, na zijn journalistieke loopbaan onder meer directeur van Damiate en de Hollandse Dagblad Combinatie) dat er een in- en externe procedure komt voor een nieuwe hoofdredacteur van de DGP en dat in beide poten van de Hazewinkeldynastie de komende drie jaar volwaardig wordt geïnvesteerd.

'Bovendien, je draait een groeiende krant toch niet de nek om', zegt hij retorisch. Laan deserteert niet alleen. Hij loopt over van de sterkst groeiende krant van Nederland - 3 procent op een gezamenlijke oplage van bijna zeventigduizend - naar een krant die haar marktaandeel de afgelopen vier jaar met tien procent heeft zien dalen: van een betaalde oplage van 140 duizend naar 125 duizend.

Geen wonder dat bij het Nieuwsblad, in navolging van andere regionale kranten, de verschijning in de ochtend als de panacee wordt gezien.

De Vries: 'De regionale dagbladen die van de middag naar de ochtend zijn gegaan boeken zonder uitzondering succes. Hun oplage is stabiel tot licht groeiend, kijk maar naar de Gelderlander en de Zwolse Courant. Alles begint en eindigt met de oplage. We moeten voor groei gaan. De markt is er. Daarvoor moeten we alles uit de kast halen. Dat is het Nieuwsblad niet gewend. Dat heeft te lang geteerd op de concurrentieloze weelde.'

Laan is ervan overtuigd dat op den duur alle regionale kranten naar de ochtend gaan. Maar hij waarschuwt dat dat alléén niet de toverformule is voor groeiende oplages. 'Het journalistieke proces is bij een ochtendkrant beter beheersbaar en je kunt meer je eigen stempel op de krant drukken. Een avondblad is toch vaak een opgerekte versie van het ochtendblad. Maar de concurrentie van landelijke bladen is in de ochtend ook groter. Die moet je aangaan door een volwassen krant te maken. Je moet rechtstreeks in de eredivisie willen spelen, tegen De Telegraaf, tegen de Volkskrant. Die potentie heb je met een combinatie van zestien regionale dagbladen in de Geassocieerde Pers Dienst (GPD). Daardoor heb je een nagenoeg onverslaanbare dekking en know-how over Nederland.'

Niet alleen daarom ziet Laan het Nieuwsblad van het Noorden als wellicht het laatste journalistieke kunstje dat hij kan flikken. Het imago van de krant moet nodig opgevijzeld worden. De Vries hoort het te veel in zijn omgeving: het Nieuwsblad is 'zuur, onevenwichtig, vooringenomen, een beetje oppervlakkig en af en toe onzorgvuldig'.

Laan is genuanceerder; hij moet nog verder met de honderd redacteuren: 'Het Nieuwsblad heeft uitstekende solisten. Maar de muziek is warrig. Het totaal biedt geen duidelijk beeld. En dat is vooral nodig in de regio. De regio is waar alles mee begint en eindigt.'

De goeie reputatie die het Nieuwsblad in het vak altijd heeft gehad 'moet per kerende post worden terugbevochten', zoals De Vries - 'ik spreek in hyperbolen' - het uitdrukt. Hij maakte bij Het Parool het begin van de geleidelijke oplage-daling mee. Laan is ooggetuige geweest van het echec van Het Vrije Volk. De Vries: 'Een positieve oplage-ontwikkeling is essentieel voor de motivatie van het personeel.'

Laan: 'Van de ondergang van Het Vrije Volk heb ik opgestoken dat je paniekvoetbal moet voorkomen. Overhaaste beslissingen kunnen rampzalig uitpakken. De overgang van 'rood' naar 'groen' bij Het Vrije Volk was desastreus. De traditionele achterban wist het niet meer en de nieuwe was er niet. Elke krant heeft haar eigen historie en Umfelt. Ingrijpende processen moet je in alle rust voorbereiden. Daarom wil ik voor de omschakeling van het Nieuwsblad naar de ochtend een half jaar langer de tijd dan de bedoeling was. April volgend jaar vind ik te kort door de bocht. Het voetenwerk van een bokser moet goed zijn voordat hij rake klappen kan uitdelen.'

Het 'nieuwe' Nieuwsblad moet vooral een reporterskrant worden. Laan kan lyrisch worden over het interview dat DGP-redacteur Rob Siebelink onlangs als eerste westerse verslaggever sinds het einde van de oorlog in Bosnië had met Radovan Karadzic in Pale. Met bronvermelding verschenen over de hele wereld. Vanuit, of all places, Assen. Dan bruist het journalistieke bloed in de aderen van de ene helft van het voormalige duo Laan-Robijns, dat ooit spraakmakende reportages maakte over affaires als Lockheed en OGEM.

Laan: 'In die tijd reden we vaak in een rode DAF 66 naar Zwitserland. En dan kochten we in Bazel de Basler Zeitung. Elke dag zes katernen, alles gerubriceerd. Prachtig! Een krant met horizontale programmering, dat is een onverslaanbare formule. Zo zie ik het Nieuwsblad ook. Een krant in een volwassen stad, in een volwassen regio. Een krant die landelijk en op wereldniveau meespeelt. Maar ook een krant die tot in de kleinste dorpen het nieuws brengt.'

Wio Joustra

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden