Overleven zit Commodore in de genen

Met nieuwe producten herrijst Commodore als een feniks uit zijn as. Een van die producten is een draadloze mediaspeler, de Gravel Pocket....

Peter van Ammelrooy

De Poolse immigrant en deeltijd-taxichauffeur Idek Trzmiel zocht in 1953 een pakkende naam voor zijn winkel in The Bronx, New York, waar hij schrijfmachines repareerde.

Handigheid met kantoormachines had hij al gedemonstreerd tijdens zijn verblijf in het Amerikaanse leger. Trzmiel wilde zijn bedrijfje dan ook een militair cachet geven. Aangezien ‘generaal’ en ‘admiraal’ al vergeven waren, kwam de starter uit op ‘Commodore’. Die vondst zou uitgroeien tot een legendarisch computermerk.

Schrijfmachines werden gevolgd door telmachines, door elektronische calculators, door home computers (de voorlopers van de pc), spelcomputers en, vorige week, meer dan een halve eeuw later, door een iPod-achtige mediaspeler. Die laatste Commodore is made in Holland.

‘Commodore roept nog steeds associaties op met pioniersgeest en innovatie’, zegt merkmanager Michiel Gaasterland over de keuze voor de bedrijfsnaam. De onderneming in Baarn – 45 medewerkers sterk en een notering aan de beurs van New York (‘We zitten in het pierenbadje van de Nasdaq’) – lift zo op mee op een legende.

Dertigers met een voorliefde voor computers krijgen een twinkeling in de ogen als het begrip ‘C64’ valt – met 22 miljoen stuks de best verkochte consumentencomputer ooit. Het merk is zo sterk dat het nieuwe Commodore niet eens de moeite heeft genomen een nieuw logo te bedenken. Op Gaasterlands visitekaartje prijkt de karakteristieke ‘kippenkop’.

Overleven zit Commodore in de genen. Dat begon al bij de oprichter, die in de Tweede Wereldoorlog met zijn ouders – Joden uit Polen – in Auschwitz belandde. Vader overleefde het vernietigingskamp niet, de zoon en zijn moeder wel. Na de bevrijding emigreerde Idek Trzmiel naar de VS. Daar veranderde hij zijn voornaam in Jack en zijn achternaam in Tramiel, in de hoop dat Amerikanen daarop niet hun tong zouden breken.

Tramiel en zijn Commodore (oorspronkelijk: Commodore Portable Typewriter) doorstonden vele stormen. In de jaren zestig en zeventig scheerde het bedrijf enkele malen langs de afgrond. De import van schrijfmachines uit Europa waarmee Tramiel in 1954 begon, werd gedecimeerd door de komst van goedkopere Japanse rivalen.

Die trokken later ook de markt naar zich toe voor telmachines – de voorloper van de calculator waarop Tramiel zich in de vroege jaren zestig begon toe te leggen. De fabricage van elektronische rekenmachines werd rond 1975 om zeep geholpen door de leverancier van de chip in Commodore’s producten, Texas Instruments, toen dat zijn eigen ‘zakjapanners’ op de markt bracht, voor een fractie van de prijs van zijn afnemers.

Zelfs het overdonderende succes van de Commodore C64, die in 1982 werd geïntroduceerd, was van korte duur. Een prijzenoorlog met andere fabrikanten van home computers putten de financiële reserves van de marktleider uit. De opkomst van de pc, ontwikkeld door IBM, en de Macintosh van Apple in 1984, luidde het begin van het einde in voor de C64. Die was weliswaar veel goedkoper dan de pc, maar was minder royaal uit te breiden met nieuwe of betere onderdelen. Toch zou de productie van wat liefkozend de ‘broodtrommel’ werd genoemd pas in 1994 worden gestaakt, toen een faillissement de ondergang van Commodore betekende.

Tramiel raakte tien jaar eerder al ‘gescheiden’ van zijn bedrijf, na een slepend conflict met de rest van het management over de koers van het bedrijf. Tramiel, wiens motto luidde ‘business is war’ (zakendoen is oorlog voeren), nam genadeloos wraak. Hij nam de computerspellenfabrikant Atari over en begon een juridisch gevecht om het eigendom van de computerfabrikant Amiga, die Commodore in handen dacht te hebben. De strijd resulteerde in een voor Commodore financieel desastreuze schikking.

De merknaam ging na het bankroet van 1994 als een verwaarloosde wees in tal van handen over. De Duitse computerfabrikant en -winkelketen Escom krijgt als eerste de kans Commodore een nieuw leven in te blazen, maar legt zelf twee jaar later het loodje. Het deed IBM-directeur Elmer Gutteling later in de Automatisering Gids opmerken dat Commodore ‘een spook is dat steeds weer opdoemt en waarvan dan weer niets terechtkomt’.

Tulip, de Nederlandse computermaker, ontfermt zich over Commodore, naar verluidt voor de som van 5 miljoen gulden (circa 2 miljoen euro). Het verkoopt in 2004 de rechten op de naam en het logo voor 22 miljoen euro aan het Baarnse bedrijf Yeahronimo. Dat probeerde eerder met weinig succes een webwinkel voor downloadmuziek à la Apple’s iTunes van de grond te krijgen. Yeahronimo heeft de naam van Commodore aangenomen.

De producten waarmee de computerlegende als een feniks uit de as herrijst, vallen in het verlengde van de oorspronkelijke activiteit van de nieuwe naamdrager. De Gravel in Pocket is een draagbare mediaspeler die via wifi draadloos verbinding maakt met CommodoreWereld via internet.

Op een speciale website, CommodoreWorld, kunnen bezitters van een Gravel gratis muziek beluisteren, videofilmpjes downloaden of het actuele aanbod van een aantal televisiezenders bekijken.

Die rechtstreekse uitzendingen worden via internet naar de mediaspeler gezonden, zegt directeur productontwikkeling Mark Appel: ‘Je hoeft ze dus niet eerst op te slaan, zoals bij andere mediaspelers het geval is.’ De opslagcapaciteit van de Gravel in Pocket is beperkt: de eigenaar kan er 1 tot 2 gigabyte aan bestanden op kwijt.

Dat is weinig, erkent Appel, maar Commodore verwacht dat de Gravel in Pocket op den duur helemaal zonder geheugenkaarten kan. ‘Er komen steeds meer plaatsen waar je draadloos kunt internetten. In de Verenigde Staten zijn al steden die hun eigen, open wifi-netwerken bouwen.’ Voor Europa heeft Commodore een contract gesloten met FON, een Spaans bedrijf dat wifi-modems installeert waarvan de eigenaren toestaan dat iedereen daarop ‘meesurft’. Zo moet een gratis, werelddekkend netwerk voor draadloos internet ontstaan.

Het apparaat dankt zijn naam aan de vorm. De Gravel in Pocket ligt als een platte, ronde, antracieten kiezel in de hand. ‘Het is ook een knipoog naar al die modieuze namen van andere mediaspelers zoals iPod, Sansa, MuVo, Zen en Zune’, zegt Gaasterland. ‘We nemen ze een beetje in de zeik.’

Wat Jack Tramiel daarvan vindt, weet niemand. De bijna 80-jarige bedenker van Commodore leeft nog. Hij woont in Californië en hij mijdt de publiciteit. Hij liet zich in 1989 voor het laatst in de openbaarheid uit over Commodore. Het tijdschrift Data Welt vroeg of hij ooit zou overwegen het bedrijf terug te kopen? ‘Nee’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden