Over het IJ is terug onder de hippies, maar kan veel beter

Festival Over het IJ is gelukkig terug onder de hippies, maar de programmering laat nog wel wat te wensen over. Dat is jammer, want op zijn beste momenten is het nog steeds een uniek theaterfestival voor Amsterdam.

La lucha libre van La Isla Bonita. Beeld Bas de Brouwer

Locatietheaterfestival Over het IJ in Amsterdam heeft al een paar jaar wind tegen. Een flinke subsidieteruggang dwong tot een bescheidener opzet met minder grote voorstellingen, meer jong talent en een kleiner festivalhart. Door stevig aan te schurken tegen horecazaak Pllek, met zijn stadsstrand, vuurkorven en hippie-gevoel, heeft het festival nu in elk geval zijn aantrekkelijke uitstraling terug: een vrolijk zomers circusdorp van zeecontainers.

Greep uit het programma

Maar de programmering blijft nog wat achter. Installaties, presentaties, gefröbel met theatrale wandelingen en veel producties op het randje van amateuristisch: goed idee, zwakke uitwerking. Dat is jammer, want op zijn beste momenten is Over het IJ nog steeds een uniek en onmisbaar locatietheaterfestival voor de stad.

Een willekeurige greep uit het programma, van zwak tot sterk. Regisseur en filmmaker Thabi Mooi wil met de theatrale wandeling Route Mortel de angst en onbekendheid rond de dood wegnemen. Deelnemers wandelen met koptelefoon over de NDSM-werf; in onze oren klinken de laatste gedachten van een stervende man. Die zijn alleen, helaas, niet bijster interessant. Hij zweeft en zinkt weg: 'Ben ik er nog?'

Schrijver Malou de Roy van Zuydewijn interviewde ook een euthanasiearts (goed idee) maar slaagt er niet in hem nieuwe inzichten te ontlokken. Het is bovendien fataal voor de beleving dat we ons eerst in de stervende dienen te verplaatsen en daarna plots in de beslommeringen van die arts. Hallo, wij zijn hier aan het doodgaan, ja? De route vervolgt met een tamelijk pathetische, al te plechtige film - veel zuchten en zwijgen en moeilijk kijken - en eindigt in een gewild poëtisch, maar theatraal krachteloos ritueel.

TG Space lukt het beter om het publiek bij een moeilijk onderwerp te betrekken. Marsreizigers zijn we, in SOS Earth, een groepje uitverkoren pioniers dat de toekomst van de mensheid moet zekerstellen. In een losse, vaak geestige vertelstijl loodsen Petra Ardai en Claudio Ritfeld ons door de negen maanden durende ruimtereis, op video geflankeerd door vluchtverhalen van echte migranten. Roerend is het slot waarin het publiek zich moet verplaatsen in de rol van nieuwkomer bij een vreemd volk (marsmannetjes, in dit geval). Hoe treed je dat tegemoet? We moeten op zoek naar verbindende, ontwapenende, universeel gedeelde waarden. Woensdag was het antwoord: met zachtheid en gezang.

Adrenalinekick

Van zachtheid is weinig sprake bij La lucha libre, een knotsgekke, knallende adrenalinekick van performancecollectief La Isla Bonita. In hun derde productie verplaatsen deze vijf talentvolle spelers zich in het Mexicaanse vrouwenworstelen. Met krankzinnige inzet en uithoudingsvermogen storten ze zich ronde na ronde in een fysieke uitputtingsslag, waarin ze en passant rake klappen uitdelen aan stereotype man-vrouwbeelden.

Sterk, stoer en schaamteloos zijn ze, en ronduit hilarisch. Terwijl het zweet van de mat en in het rond spat, ontkrachten de performers de krappe frames waar vrouwen zich vaak in geplaatst zien, of zichzelf in dwingen: dom blondje, manwijf, hoer, heilige maagd. Niet drammerig, wel kritisch, en met voldoende humor en zelfspot krijgen machismo en seksisme (m/v) een oplawaai.

Ook het publiek wordt niet gespaard, met zijn gretige hunkering naar geweld als entertainment. Lachen, gieren, brullen om de extreemste vechtmoves mogen we, tot een eenzame schoonmaker aan het slot de rotzooi weemoedig weer opruimt. Dan wordt pijnlijk duidelijk hoe pervers onze drang eigenlijk is. Mooi.

Over het IJ Festival, NDSM-werf Amsterdam-Noord, t/m 23/7.

La Isla Bonita

Performancecollectief La Isla Bonita bestaat uit Luit Bakker, Milou van Duijnhoven, Mirthe Labree, Aukje Schaafsma en Lisa Schamlé. In 2015 studeerden zij af aan de Toneelacademie Maastricht met het succesvolle La Isla Bonita. Daarin spelen ze leden van een gymnastiekclubje dat naar rampgebieden trekt met een 'waarschuwingsshow' voor potentiële bootvluchtelingen, een initiatief dat algauw bezwijkt. De groep paart op verfrissende wijze fysiek theater aan maatschappelijke thema's.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.