KunstrecensieSwart Gat/Gouden Eeuw

Over en ván de Surinaamse marrons valt nog wat te leren, volgens de makers van deze intieme theatrale installatie ★★★☆☆

De link met hedendaags racisme en discussies over de nawerking van slavernij verdient niettemin meer uitwerking. 

Detail uit ‘Swart Gat/Gouden Eeuw (Dunguu olo – katibo-ten)’, een theatrale installatie van Tolin Erwin Alexander en Berith Danse.Beeld Eddy Wenting

De binnenlanden van Suriname zijn ogenschijnlijk ver weg op het woonerfje voor het Plein Theater in het centrum van Amsterdam. Maar wie eenmaal de kleine zaal van 8 bij 8 meter binnenstapt, ontdekt toch een vleugje regenwoud. Op zwart zeil is met water een labyrintisch kreekje aangelegd, een looproute voor de toeschouwer – individueel bezoek! – is uitgestippeld via boomschijven. Licht er eentje op, dan horen we via videoschermen en luidsprekers een verhaal over sociale cohesie, geneeskundige natuurkrachten of kalmerende afscheidsrituelen in de Surinaamse marroncultuur. En over het wegwassen van het ‘witte’ verleden (lees: de sporen van koloniale slavenhandel) door het lichaam te besprenkelen met witte rum uit een uitgeholde kalebas. De neiging om de uitgestalde halve siervrucht even aan te raken of het boekje over Bush Negro Art op te pakken is groot. Maar alles is zo zorgvuldig op het kleine parcours neergelegd, dat we ons inhouden. ‘Haast u langzaam’ is de dubbelzinnige opdracht (met verwijzing naar de naam van een slavenschip) die we krijgen om met aandacht de werking van een anijsachtig onkruid te bestuderen.

Oorspronkelijk zou Swart Gat/Gouden Eeuw (Dunguu olo – katibo-ten) als grotere theatrale installatie reizen langs het Keti Koti-festival in het Amsterdamse Oosterpark, het Kwaku Summer Festival in het Nelson Mandelapark en het Moengofestival in Suriname. De marronse theater- en filmmaker Tolin Erwin Alexander, die eerder ook meewerkte aan de slim gemaakte theatrale documentaire Stones Have Laws over de Surinaamse jungle, wilde met Berith Danse (natuurgeneeskundige en directeur van het Plein Theater) de aandacht vestigen op ongeschreven bronnen uit het bosgebied van Suriname en de wijze waarop de marrons omgaan met sporen uit het slavernijverleden. De marrons stammen af van Afrikanen die zich in Suriname wisten te bevrijden van slavenhandelaren door te vluchten naar ondoordringbare wouden – de zogeheten marronage. Daar vestigden ze zich in harmonie met de natuur. Over die opstand en overlevingslust mogen we in dit deel van Nederland wel wat meer te weten komen, zo vinden de makers. Alexander en Danse doelen bijvoorbeeld op het marronse idee van vrijheid, hun kennis van kruiden en hun rituelen rond afscheid en dood.

Vanwege de corona-epidemie moest Alexander echter vanuit quarantaine in Ecuador een noodversie verzinnen. Vandaar dat we hem als intro via een Zoomopname horen vertellen over dit alternatieve ‘Swart Gat’. De laptop staat tussen bordkartonnen molenkraagportretten van Piet Hein, Michiel de Ruyter, Peter Stuyvesant en Cornelis Tromp (met mondkapje). Ook Zwarte Piet behoort hier tot het tableau van controversiële zeehelden.

De link met de actuele discussie over racisme en erkenning van de pijn uit het slavernijverleden verdient in deze intieme installatievorm nog wel meer uitwerking. Nu blijft het bij losse verwijzingen zoals flarden videobeelden van de Black Lives Matter-demonstratie op de Dam. Daar valt nog veel winst te boeken voor de grotere installatie.

Swart Gat/Gouden Eeuw (Dunguu olo – katibo-ten)

Beeldende kunst

★★★☆☆

Door Tolin Erwin Alexander en Berith Danse. 

1/7, Plein Theater, Amsterdam. Individueel te bezoeken tot 31/7.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden