Over dweepzucht, extase en hysterie

'Eind negentiende eeuw lieten veel kunstenaars zich leiden door de idealen van de Zwarte Romantiek. Schoonheid ging daarin altijd samen met Verdriet, Genot bestond niet zonder Pijn, Ziekte en Wellust waren paradoxale partners en Liefde had een vast verbond met de Dood.'..

Met deze inleidende en concluderende tekst begint Diva Dolorosa van Peter Delpeut, het enige filmproject in het Holland Festival dit jaar. Delpeut, die in onder meer Lyrisch Nitraat en The Forbidden Quest met oude filmbeelden iets nieuws creëerde, componeerde met fragmenten uit Italiaanse films uit de periode 1913-1920 een soort melodrama in drie bedrijven met als tussentitels De zeven sluiers van de liefde, Stormen van de ziel en Nacht zonder einde, telkens ingeleid door passende citaten van romantische schrijvers als Oscar Wilde.

In 1988 zag Delpeut in Frankfurt de hem onbekende Italiaanse film Rapsodia satanica van Nino Oxilia uit 1914, met in de hoofdrol Lyda Borelli, een van de befaamde diva's van de Italiaanse zwijgende film. Hij zag een volslanke actrice 'die zich als een sierlijke slang door een Faustiaans filmgedicht' kronkelde.

Borelli maakte een verpletterend indruk en Delpeut werd overvallen door een vreemde roes. Zelf wat pragmatischer ingesteld, werd hij getroffen door een hang naar het compromisloze, die hem nieuwsgierig maakte.

Toen begon een jarenlange speurtocht naar andere films en nog meer diva's. Het verzoek van de Italiaans-Amerikaanse wetenschapper Angela Dalle Vacche om een compilatiefilm samen te stellen bij een boek dat zij ging schrijven over Ialiaanse diva's was de definitieve aanzet voor het maken van Diva Dolorosa.

Dweepzucht, extase en hysterie kenmerken het optreden van Lyda Brelli, Francesca Bertini en Pina Menichelli, de godinnen van de Italiaanse film begin deze eeuw. Hun overeenkomsten zijn duidelijk merkbaar door de wijze waarop Delpeut fragmenten aan elkaar lijmde. Hij ordent scènes op thema's, die samen in de thematiek een soort expresionistisch verhaaltje vormen, ongeacht de wisselende hoofdrolspeelsters.

De fascinatie van Delpeut en zijn zoektocht naar de oude cinematografische schatten, die een decadent fin de siecle-gevoel uitdrukken, heeft de filmer ook uitgeschreven in een dagboekachtig verslag. Het is bijna een vereiste om dit boek als inleiding te lezen. De filmfragmenten krijgen een achtergrond en de wat willeurig aaneengeplakte scèes meer betekenis.

De filmbeelden zelf zijn niets zonder de muziek van Loek Dikker. Delpeut begint zijn boek met de opmerking dat zijn dierbaarste filmherinneringen geen films zijn maar film-voorstellingen. Bij de vertoning van zwijgende films uit die jaren was de begleidende live-muziek een essentieel onderdeel. De muziek is soms zelfs meer een verhaal, waar de filmfragmenten begeleidende illustraties zijn.

Over de 'kwaliteit' van Diva Dolorosa kan dus nog niets verteld worden omdat hij zonder de muziek niet bestaat en het hele project er pas is in de live-voorstelling. De muziek van Loek Dikker is bepalend of de door Delpeut geboekstaafde fascinatie met de op zich niet veel zeggende filmbeelden ook werkelijk tot iets bijzonders leidt. En uiteindelijk zal doorslaggevend zijn of het Radio Symfonie Orkest de vorm van de dag heeft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden