INTERVIEW

'Over al die ellende rappen is voor mij een vorm van heling'

Kenners hadden hem al hoog zitten. En zijn nieuwste album zou wel eens zijn doorbraak kunnen worden; Danny Brown, rapper uit Detroit, is zo persoonlijk dat het pijn doet.

Beeld Jameson Kergozou

Hij heeft een zekere reputatie, dus de vraag is gerechtvaardigd: 'Ben je nu, op dit moment, high?' Hij lacht zijn tanden bloot. In het rijtje boventanden zit een prominent gat: 'Jaahahahihi.'

Hij heeft niets gerookt; Danny Brown is momenteel meer van de eetbare drugs. Dat zal te maken hebben met het feit dat zijn geliefde rookwaar op deze manier geen sporen achterlaat in de Londense hotelkamer waar Brown zijn interviews geeft. Op de salontafel ligt een aanbod aan stoute zoetigheid, als het resultaat van een stonerversie van Heel Holland Bakt: wietaardbeiencake, hasjbrownies en witte chocola bezaaid met hasjsproetjes.

Danny Brown, rapper uit Detroit, maakt bepaald geen geheim van zijn grootverbruik van alles wat God en de wet verboden hebben. Een titel als Get Hi voor een van de nummers op zijn net verschenen, indrukwekkende, vierde album Atrocity Exhibition behoeft geen nadere uitleg. En White Lines en Pneumonia verwijzen naar cokegebruik. De ene helft van zijn repertoire behandelt zijn drugsinname (die gepaard gaat met seksuele uitspattingen); de andere helft de schrijnende problemen van de vervallen zwarte Amerikaanse grotestadswijk, beter bekend als 'da hood'. Brown heeft de ellende van dichtbij meegemaakt. Op zijn 18de, toen zijn ouders scheidden, werd hij de kostwinner en ging drugs dealen. Als twintiger belandde hij daarvoor in de gevangenis.

Je zou kunnen concluderen dat de 35-jarige Danny Brown het soort rapper is dat gemakzuchtig grossiert in het jarennegentighiphopassortiment van seks, drugs en misdaad. Maar Brown zou wel eens de nieuwe ster aan het hiphopfirmament kunnen worden. Zijn hyperpersoonlijke werk klinkt tegelijk geestig en wrang, fantasierijk en eigenzinnig. Zeker, zijn raps zijn vaak obsceen. Maar ze zijn ook zo over de top dat ze eerder hilarisch dan aanstootgevend zijn. Een Brown-stijlbloempje: 'Bitch pussy smell like a pinguin. Wouldn't hit that shit with my worst enemy's penis.'

En in plaats van de bijbehorende hiphopbravoure klinkt in Browns teksten over zelfdestructie vaak een ondertoon van pijn. Die tegenstelling tussen platte lol en existentiële crisis vat hij samen in Ain't It Funny: 'Je kijkt de duivel recht in de ogen en je kunt maar niet ophouden met lachen.'

Dat alles op een bezweet, doorwoeld bed van hallucinogene klankcollages waarin elektronica schuurt en ritmes botsen. Het sinistere When It Rain bijvoorbeeld, raast met een opgefokte nervositeit volle kracht vooruit. Browns maniakale raps lijken gemaakt om een moshpit tot fysieke waanzin te geselen.

Daar, op de bank, zit dus een van meest atypische rappers van het moment. Hij heeft een fors fietsenrek waar de meeste van zijn vakbroeders pronken met een gouden grill. Hij draagt geen baggy broek, maar een strakke leren broek met diagonale ritsen. In 2010 zou Brown toetreden tot G-Unit, de rapcrew van megaster 50 Cent. Maar dan moest hij wel zijn kleding aanpassen. Brown bedankte. Ook al zou die stap hoogstwaarschijnlijk toen al een doorbraak naar een groot publiek hebben betekend.

Stoïcijns: 'Bowie had pas wereldwijd commercieel succes met zijn achtste album, Young Americans.' David Bowie is een van Browns inspiratiebronnen. En de albumtitel Atrocity Exhibition heeft hij van een Joy Divisionnummer, de Britse jarentachtigpostpunkband waarvan hij een groot fan is. Ook noemt hij Björk en Radiohead als muzikale voorbeelden. De polyritmiek en koortjes van Dance in the Water hadden zo van een Talking Heads-album kunnen komen.

'Mijn vader was dj in Detroit. Ik heb de liefde voor verschillende soorten muziek van hem mee gekregen. Thuis hadden we een platenverzameling waarin zo'n beetje alle genres waren vertegenwoordigd. Man, in het crackhouse waar ik dealde, draaide ik keihard Korn (Amerikaanse nu metal band). Ik kan je verzekeren, dat is niet de ultieme muziek om crack mee te verkopen. De junks hadden er een bloedhekel aan.' Hij grinnikt.

Kendrick Lamar is een van de artiesten die zijn opwachting maakt op het album van Danny Brown. Beeld Rechtenvrij

'Ach, als ik een blanke jongen was geweest in een nette buitenwijk had ik waarschijnlijk in een bandje gezeten. Maar toen ik opgroeide was hiphop heel nieuw en heel dichtbij. Het was mijn natuurlijke omgeving, mijn genre.'

Met drie albums op zak wist hij critici daarvan te overtuigen. Maar Brown bleef bij het grote publiek onder de radar. Met zijn voorkomen kun je je goed voorstellen dat Brown moeilijker te promoten is bij een groot publiek. Wel werd hij een bekende naam bij Amerikaanse hiphopfans en groeide hij uit tot lieveling van de alternatieve muziekscene. In 2012 werd hij gespot door het alternatieve onlinemuziekmagazine Pitchfork. Het Amerikaanse popblad Spin koos zijn tweede album XXX tot beste plaat van dat jaar.

Atrocity Exhibition is niet altijd makkelijk luistervoer, maar net zoals Kendrick Lamars To Pimp a Butterfly, die de luisteraar op de proef stelt én beloont, kan Browns vierde album zijn internationale doorbraak betekenen. Opener Downward Spiral zet de toon: indrukwekkend in al zijn naargeestigheid. De muzikale setting is mijlen verwijderd van een hiphopbeat. Een verwaaide bas en een jankende gitaar leunen op strompelende drumgeluiden.

Daaroverheen schetst Brown met scherpe nasale raps een drie dagen durende bad trip. Hij rapt over een triootje onder invloed, waarbij hij geen erectie kan krijgen en maar probeert het zaakje er slap in te proppen. Vervolgens wordt hij verteerd door angst voor een overdosis, zelfhaat en onzekerheid over zijn prestaties als rapper. Het sonische equivalent van een vreselijk auto-ongeluk. Angstaanjagend, afschrikwekkend, maar in weerwil van het ongemak dat het oproept móét je ernaar luisteren. Inderdaad een Atrocity Exhibition, een tentoonstelling van gruwelen. En het is Brown zelf die roept: komt dat zien!

Brown: 'Een deel van mijn leven is ook een freakshow, een aaneenschakeling van persoonlijke uitspattingen en narigheid waarin anderen een kijkje nemen. Natuurlijk, ben ik daar zelf verantwoordelijk voor, maar mijn raps gaan over alles dat in mijn leven plaatsvond en plaatsvindt. Ik ben er dankbaar voor, want het geeft je iets om over te schrijven. Alleen, ik wil er niet door opgeslokt raken.'

Dan geruststellend: 'Maar ik ben heel gelukkig hoor. Ik bevind me nu in een happy place.'

Er huizen twee zielen in de rapper. Thuis op de bank is hij Daniel, de Dr. Jekyll die voor zijn dochter zorgt en zich op zijn werk stort. Op tournee is hij Mr. Hyde, die zich overgeeft aan excessen. Zijn dochter woont dan bij haar moeder. 'Ik houd mijn rapleven en mijn persoonlijke leven strikt gescheiden.' Het vertaalt zich in zijn werk. Als hij met die nasale stem rapt is hij de partyboy die alle remmen los. Voor de sobere introspectie gaat zijn stem een paar registers omlaag.

'Over al die shit rappen is voor mij een vorm van heling, waarbij de hele wereld mijn therapeut is, in plaats van één persoon. Ik zeg op mijn platen heel wat dingen die ik niet in een persoonlijk gesprek kwijt wil.'

Misschien dat in zijn teksten party-Danny nu meer ruimte biedt aan Daniel. Onlinemagazine Pitchfork stelde vast dat de vieze man van hiphop minder obsceen was geworden. De voorganger van Atrocity Exhibition was al getiteld Older; ouder én wijzer, wellicht?

'Ik zeg op mijn platen heel wat dingen die ik niet in een persoonlijk gesprek kwijt wil'. Beeld getty

Brown: 'Ik rap nog steeds over seks en drugs. Alleen probeer ik nu wat meer substantie aan de lol toe te voegen. Ik kan de rest van mijn leven blijven ouwehoeren over hoe goed ik ben, of over 'fucking bitches and shit', maar dat ik heb ik al duizend keer gedaan.' In Ain't it Funny onderkent hij dat zijn drugsgebruik een probleem is, maar dat het onmogelijk lijkt er aan te ontsnappen. En elke keer als hij in de coupletten in slechte gewoontes vervalt, stelt hij in het refrein de cynische vraag: 'Ain't it funny how it happens?'

Browns mentor, Ali Shahee Muhammad, van de ter ziele gegane beroemde New Yorkse rapcrew A Tribe Called Quest, noemde Danny Brown ooit de Richard Pryor van hiphop. Kijk, daar kan hij zich prima in vinden.

'Pryor putte als stand-upcomedian uit zijn eigen leven. Hij maakte grappen over zijn drugsverslaving én vertelde iets wezenlijks over zijn eigen situatie. Met zijn pijn maakte hij mensen aan het lachen en maakte van iets negatiefs iets positiefs. Ik bewandel dezelfde weg. De waanzin is er nog maar er is nu een zekere method to my madness. Het heeft meer focus. Toen Ali die opmerking maakte, zei hij daarna ook: 'Zo gauw je weet dat ze luisteren, moet je ook iets zeggen.' Misschien dat ik dat nu meer probeer.'

Fraai staaltje daarvan was zijn aankondiging twee jaar geleden. Geïnspireerd door zijn inmiddels 15-jarige dochter, wilde Brown een kinderboek schrijven voor zwarte meisjes. Het moest in de sfeer van de beroemde Amerikaanse kinderboekenschrijver Dr. Seuss, die levenslessen biedt aan de allerkleinsten in speelse rijmelarijen van onder andere The Cat in the Hat en How the Grinch Stole Christmas.

'O man, dat was gewoon een ideetje en meteen werd ik bedolven onder de boekendeals. Ik dacht: aaargh, nu even niet, ik moet aan mijn muziek werken.'

Hij houdt het in zijn achterhoofd. Al was het maar omdat hij door Dr. Seuss zijn eerste stappen op het hiphoppad zette. 'Mijn moeder las me vroeger voor uit die boeken, volgens haar sprak ik al in rijmpjes toen ik begon te praten. Zo heb ik leren rappen.'

Nu we het toch over de ontvankelijke kinderziel hebben; laat hij zijn dochter naar zijn pikante raps luisteren?

'Ze is niet eens geïnteresseerd in mijn muziek. Maar ze zal ongetwijfeld het een en ander hebben gehoord. Maar ik ben niet bang dat mijn raps een slechte invloed op haar hebben hoor. Ze is volwassen voor haar leeftijd, ze kan met al haar problemen bij mij terecht en we praten openhartig over alles, als homies.'

Het beest manifesteert zich nog steeds, zij het parttime en iets minder blind en losgeslagen dan voorheen. Tuurlijk, er zijn situaties waarin hij haast uitgedaagd wordt om zijn reputatie als party-animal waar te maken. Als fans in het openbaar niet de kalme Daniel zien maar diens alter ego Danny Brown, is er altijd wel iemand die iets schandaligs van hem verwacht. In 2014 twitterde hij al dat hij in een depressie zat, maar dat zijn fans het niets kon schelen. 'Jullie willen alleen maar dat ik me als een idioot gedraag.' Brown: 'Tegenwoordig herken ik de situaties die gênant voor me zouden kunnen zijn en maak ik me uit de voeten.'

Muzikale pijplijn

Het album Atrocity Exhibition is verschenen op Warp, het Britse platenlabel bekend om zijn vernieuwende elektronische muziek. Het past bij Brown, in wiens werk ook sporen van Detroittechno terug zijn te horen. Maar ook omdat hij zich heeft ingelaten met grime, de hybride van Britse hiphop en dance. 'Toen ik het voor het eerst hoorde, was ik er meteen weg van. Je hoort de verwantschap met dat rauwe Detroitgeluid. Alsof er een muzikale pijplijn bestaat tussen Detroit en Londen.'

Er was een voorval. Drie jaar geleden, tijdens een optreden in Minneapolis, klom een vrouwelijke fan het podium op, trok Browns broek omlaag en ging ter plekke oraal met hem aan de slag. Hier en daar was er besmuikte opwinding. De algemene reactie in de media echter, van de NY Daily News tot de Huffington Post, was er een van verontwaardigde verbijstering. Kort samengevat: 'Wat bezielt zo'n meisje?'

Kitty Pryde, rapper en protegé van Brown, betitelde de daad zelf als aanranding. En Brown zelf? Destijds schepte hij er over op op Twitter. Nu haalt hij zijn schouders op. De enige grootspraak die hij zich veroorlooft, heeft eerder met professionele dan met masculiene trots te maken: 'Ik heb toen toch maar mooi zonder haperen mijn rap afgemaakt.'

Danny Brown - Atrocity Exhibition (Warp). Danny Brown treedt 21/11 op in de Melkweg in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden