InterviewOum El Ghaït Benessahraoui

Oum, de vrouw die Marokko al zingend een spiegel voorhoudt

Dat Marokkanen vooral beschouwd worden als Arabieren is onterecht, volgens zangeres Oum (41). Met haar muziek laat ze horen dat haar landgenoten ‘in de eerste plaats Afrikanen zijn’.

OumBeeld Catharina Gerritsen

Ze is een sprookjesachtige verschijning. In haar zwarte jurk die tot de grond reikt, lijkt Oum El Ghaït Benessahraoui (41) over het podium te zweven. Ondertussen werpt ze schalkse blikken naar de band, sluit ze haar ogen en gaat ze op in de muziek. Met haar krachtige vocalen zweept ze het publiek moeiteloos op. Goedgeluimd stromen de – vrijwel uitsluitend Nederlandse – toeschouwers twee uur later het Amsterdamse Bimhuis uit.

Of het publiek iets heeft verstaan van wat er werd gezongen? ‘Geen woord’, zegt de Marokkaanse soulzangeres een dag later opgewekt. Twee dagen eerder trad ze met haar band op in Luxemburg, en daar overkwam haar hetzelfde. Maar dat geeft niets, want dat ze bij toeschouwers iets heeft teweeggebracht, daar mag geen twijfel over bestaan. Oum: ‘In de zaal gebeurt iets wat je niet met je ogen kunt waarnemen. Het samenspel tussen artiesten: de manier waarop ze naar de ander kijken en genieten van elkaar. Als ik na afloop bezoekers spreek, dan zweren ze niets te hebben verstaan. Toch voelen ze zich opgewekt en kunnen ze niet verklaren waarom. Dat zijn gevoelens die niet zomaar wegebben zodra ik mijn laatste noot heb gezongen. Die nemen ze mee naar huis.’

Oum werd geboren in Casablanca en groeide op in Marrakech. Op 14-jarige leeftijd begon ze als Whitney Houston-fan met zingen in een gospelkoor.  Na haar studie architectuur in Rabat verhuisde ze op 24-jarige leeftijd naar Parijs, om daar met de band The Brotherhood nummers van Aretha Franklin en Diana Ross te vertolken. Ondertussen bezocht ze Europese concerten van de Fugees, Erykah Badu en Goldfrapp. Twee jaar later keerde ze terug naar Marokko, en na een aantal uitstapjes naar de hiphop en r&b bracht ze in 2009 haar debuutalbum Lik’Oum uit, waarop ze zich liet inspireren door jazz, gospel, Afrikaanse muziek en het soefisme. Daarna ging het hard. ‘Laat je meeslepen door de poëtische teksten en de betoverende stem van deze Marokkaanse diva’, schreef The Huffington Post.

Oum: ‘Bij het maken van mijn tweede en derde album presenteerde ik me doelbewust als Marokkaanse zangeres met Afrikaanse invloeden. Maar nu ik de 40 ben gepasseerd, kijk ik naar de wereld en zie ik geen grenzen meer.’ Afgelopen najaar bracht de soulzangeres haar vierde album Daba uit, dat in het Marokkaans ‘nu’ betekent. Een dwingende titel voor een album met nummers over de bedreigde natuur, vluchtelingen en emancipatie van de vrouw, dat desalniettemin verrassend opgewekt klinkt. Het zijn grenzeloze thema’s, vindt ze zelf, die niet enkel een Marokkaans publiek zullen aanspreken.

OumBeeld Catharina Gerritsen

‘Mijn ouders zeiden tegen hun kinderen: wij laten geen geld voor jullie achter, wat jullie erven zijn onze idealen.’  Een van die idealen komt naar voren in het nummer Laji, waarin ze zingt over het lot van migranten. Oum: ‘Als artiest reis ik gemakkelijk de wereld rond, maar elke andere Afrikaanse vrouw die de wereld wil zien kan dat op haar buik schrijven. In veel landen moet je getrouwd zijn, een vaste baan en kapitaal op de bank hebben voordat je in aanmerking komt voor een visum. Maar wie een Europees paspoort op zak heeft kan gaan en staan waar-ie wil.’

De zangeres wil dat iedereen ervaart hoe groots en rijk de wereld is. ‘In Marokko zijn nog steeds mensen die hoog in de bergen leven en nog nooit de zee hebben gezien. Dat doet me pijn. We leven niet in de Middeleeuwen, het gaat om 300 kilometer – elk mens zou eens in z’n leven de zeelucht moeten kunnen proeven.’

‘Toen ik net begon met touren was het een teleurstelling om te merken hoe weinig tijd ik heb om om een land beter te leren kennen. We hebben een strak reisschema: we komen aan op het vliegveld, leggen onze koffers in de hotelkamer, gaan soundchecken, eten en dan het het podium op. Ik heb geen moment vrij om in een café te zitten, of naar een museum te gaan. Maar gaandeweg realiseerde ik me dat de mensen die ik onderweg tegenkwam de beste inkijk geven in de plaatselijke cultuur. Hoe ze praten, hoe ze naar je kijken. Een taxichauffeur die je naar het hotel brengt, of een bezoeker die je na een optreden met glinsterende ogen aankijkt. Het zijn vluchtige, intense souvenirs. Sommigen houden hun souvenirs veilig in een doos onder hun bed en delen ze met niemand. Maar de laatste tijd denk ik er steeds vaker aan om ze op te schrijven in een boekje, om ze ooit misschien te publiceren.’

OumBeeld Catharina Gerritsen

Waarom zitten er zo weinig Nederlandse Marokkanen in de zaal?

‘Het is de zevende keer dat ik optreed in Nederland, en elke keer als hier weer ben zit er zo weinig diaspora in de zaal. Dat begrijp ik wel, ze identificeren zich meer met de Nederlandse cultuur; Marokko is voor hen misschien niet meer dan een vakantieland geworden.’

Oum lijkt er niet rouwig om. Sterker nog, het geeft haar de kans om  af te rekenen met misvattingen over Marokko onder haar witte publiek. Volgens Oum beschouwen velen haar moederland ten onrechte als onderdeel van de Arabische wereld. ‘Marokko heeft een unieke positie, het staat op de drempel tussen Europa, Afrika en de Arabische wereld. Maar we zijn in de eerste plaats Afrikanen, voordat we Arabieren en moslims werden. Die smeltkroes van culturen is een rijkdom die we als Marokkanen niet hoeven te ontkennen. Hoe dieper geworteld je bent, hoe uitbundiger je kunt bloeien.’

Dat de soulzangeres in haar sound de verbinding blijft zoeken tussen de Marokkaanse en Afrikaanse geluiden, zorgt ervoor dat ze ook regelmatig elders op het Afrikaanse continent optreedt. In december stond ze op het podium in Ivoorkust, waar ze na een concert in opspraak raakte. Oum: ‘Ik trad op in Abidjan, waar uit het niets een man het podium beklom en de Marokkaanse vlag over mijn schouders drapeerde. Het is iets wat artiesten vaker overkomt, het publiek verwacht dat je enthousiast met de vlag gaat pronken. Alsof het een graadmeter is voor hoe patriottisch je bent. Geschrokken van de man, maar mét de vlag in mijn hand, zong ik het nummer af en legde ’m vervolgens op de hoek van het podium. Bij thuiskomt schreven kranten er schande van, ze vonden dat ik geen respect had voor de vlag. Schei toch uit. Met mijn muziek, woorden en kleding ben ik op het podium het beste uithangbord van mijn cultuur, daar heb ik geen vlag voor nodig.’

OumBeeld Catharina Gerritsen

Welk nummer op het nieuwe album is je het meest dierbaar?

Het nummer Kemmy gaat over de vrouwelijke kracht. Velen kijken naar de Marokkaanse vrouw en zien zwakheid: een vrouw met hoofddoek die niet alleen de straat op mag. Maar van origine zijn wij geen Arabieren, wij zijn berbers; een gemeenschap waarin mannen met kamelen op pad gingen en vrouwen achterbleven en in hun eentje voor het gezin zorgden. Zo’n cultuur, waarin een moeder de pilaar van de tent is, vergt veel kracht. Als vrouwen naar Kemmy luisteren wil ik dat zich weer net zo moedig voelen. ‘I hear your silence, I see your patience’, wil ik zeggen, ‘maar recht je rug en durf weer krachtig te zijn.’ Met hoop en liefde neem je angst weg.

‘Dat vrouwelijke zelfvertrouwen is niet alleen in Marokko nodig, maar ook in de rest van de wereld. Een vrouw in Nederland heeft misschien minder te verduren dan een vrouw ergens anders, but women are women everywhere. Nergens op aarde zijn we gelijkwaardig aan de man, en daar dealen we mee. Ik kan daar kwaad over worden en radicale manieren van protest opzoeken – het Westen houdt van grote gebaren – maar ik spreek me liever uit met mijn muziek. Op een subtiele, kleurrijke en hoopvolle manier. Een positieve boodschap vindt open oren en ontvankelijke harten.

‘Afgelopen jaar werd een Marokkaanse journaliste veroordeeld  tot een jaar celstraf vanwege het vermeend uitvoeren van een abortus, wat bij wet verboden is. Dat zijn misstanden waar we ons over moeten blijven uitspreken. Tegelijkertijd is Marokko ook een geweldige leerschool om een beter mens te worden. De gastvrijheid is nooit ver weg: arme families in kleine dorpjes aarzelen niet om het enige dier dat ze hebben te slachten om je een tajine te kunnen voorschotelen.

‘De meeste van mijn fans wonen in Marokko, maar daar speel ik het minst. Zij zien mij vaker over de markt lopen dan op het podium staan. Dat doet pijn, ik wil het liefst veel voor mijn eigen volk optreden, maar dat is logistiek gezien een opgave. In Europa heeft elke grote stad een concerthal; thuis speel ik vooral op festivals in de zomer. Ik hoop dat er verandering in komt; daar voel ik me vrij.’

Vroom
Dat Oum moslima is, weerhield haar er niet van als tiener lid te worden van een gospelkoor. ‘We zongen traditionele Amerikaanse gospel zoals Jesus Loves Me. Sindsdien weet ik dat het geen kwaad kan om over God en liefde te zingen, in welke taal dan ook.’ Dat ze tijdens concerten er niet voor terugdeinst haar schouders te laten zien, is een bewuste keuze. ‘Ik laat zien dat ik een vrome moslima kan zijn, zonder een hoofddoek te dragen. Ik laat niemand mij de les voorschrijven’, zegt ze in een interview met de Duitse website Qantara.

Het album Daba is nu te koop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden