Jaydie en Patricia in de VPRO-documentaire Mijn dochter de vlogger

Beschouwing Mijn dochter de vlogger

Ouders als aanjager van de YouTube-ambities van hun kind

Jaydie en Patricia in de VPRO-documentaire Mijn dochter de vlogger

Het is makkelijk oordelen over ouders die hun kind op YouTube zetten, maar willen zij niet ook gewoon het beste voor hun kind? Die vraag stelde Doortje Smithuijsen zichzelf tijdens het maken van de documentaire Mijn dochter de vlogger.

Het duurde even voor ik doorhad wat me precies opviel aan het 7-jarige meisje dat ik tijdens mijn vakantie in Indonesië zag spelen op een veerboot. Ze was omringd door plastic ballen met daarin poppetjes en kleertjes voor die poppetjes, die ze steeds uitpakte, en dan weer in elkaar stopte. Ze praatte terwijl ze het deed. ‘Here’s the little doll’, zei ze, met zwaar Italiaans accent. ‘And, look, here’s her little dress.’ Ze keek oprecht verbaasd naar het speelgoed – alsof ze het pas net cadeau had gekregen en het papier eraf had gehaald. Terwijl het al die tijd al naast haar had gelegen.

Na een minuut of twee begreep ik waar ik naar zat te kijken. Dit meisje deed alsof ze in een YouTube-video speelde. Ze deed of ze aan het ‘unboxen’ was. Ze speelde vloggertje.

Ik raakte aan de praat met haar vader, die Italiës grootste importeur bleek te zijn van deze plastic ballen: de LOL Surprise. ‘Het is een enorme hype’, vertelde hij. ‘Kinderen kijken video’s van meisjes die unboxen op YouTube, en dat willen ze dan nadoen.’ Inmiddels – zomer 2018 – stond heel YouTube vol met filmpjes van kinderen die LOL Suprise-ballen ‘unboxten’. Hoe meta wil je het hebben.

Na de overtocht werden de man en zijn gezin opgehaald door een taxi en vervoerd naar het grootste, meest luxueuze huis van het hele Indonesische eiland. Meta of niet: die plastic ballen hadden hun een vakantie opgeleverd waarin geld geen enkele rol speelde.

Meer nog dan door deze man was ik gefascineerd door wat ik op YouTube aantrof toen ik zijn speelgoed opzocht. Google op ‘LOL Surprise uitpakken’ en je vindt duizenden kanalen van 4-, 5- en 6-jarigen die spelen met de plastic ballen en met slijm en glitter. Peuters en kleuters die serieuze sketches uitvoeren en als professionele vloggers Q&A’s afwerken. Kinderkanalen: voor wie geen kind is en geen kinderen heeft, blijven ze doorgaans verborgen, maar op YouTube wemelt het van de vlogs waarin kinderen de hoofdrol spelen.

Wie maakt die video’s dan, vroeg ik me af. Filmen en editen deze kinderen zelf? Kunnen ze dat? En wat vinden hun ouders hiervan? Ik stelde me voor hoe deze kinderen ’s avonds stiekem in hun kamertjes video’s zaten te maken, terwijl hun ouders beneden nietsvermoedend tv keken. Hoe ze in het geheim droomden van een leven als YouTube-icoon, zoals ik vroeger droomde van een carrière als popster. Hun ouders zouden die ambities toch niet begrijpen – welke veertiger weet immers wie YouTuber Bibi is, of Meisje Djamila?

Ouders als aanjagers

Maar dat lag anders. Toen ik begon met de research voor de documentaire Mijn dochter de vlogger, bleek algauw dat de ouders juist vaak de drijvende kracht zijn achter de YouTubekanalen. Achter de meeste kinderen die een slijmfilmpje opnemen, zit een ouder die dat slijm heeft uitgezocht in de winkel, online research heeft gedaan naar wat de populairste manier is om zo’n filmpje op te nemen, en vervolgens in de huiskamer een set heeft opgebouwd – vaak inclusief soft box lampen – zodat het eindproduct voldoet aan de inmiddels belachelijk hoge standaarden van de amateurvideo. Niets stiekem dromen op je kamer: de ouders waren vaak meer dan betrokken, soms zelfs aanjager van de YouTube-ambities van hun kind.

Beeld uit de documentaire Mijn dochter de vlogger

Tijdens het maken van Mijn dochter de vlogger ontmoetten regisseur Joep van Osch en ik ouders die fulltime bezig zijn met het afstruinen van sociale media op zoek naar nieuwe ideeën voor content van hun kinderen. Ouders die Instagram- en TikTok-accounts (een app voor korte filmpjes) van hun dochter beheren alsof ze hun persoonlijke assistent zijn; ouders die garages of zolders vol hebben staan met LOL Surprise Glitter Sparkles en Disney Doorables en Poopsie Cutie Tooties. We maakten kennis met moeders die stad en land afrijden om de perfecte verkleedkleren te vinden voor een sketch; die zeven supermarkten op een dag bezoeken om genoeg kaneel bij elkaar te sprokkelen voor een cinnamon challenge – zoveel mogelijk kaneel eten in zo weinig mogelijk seconden.

In mijn eigen Randstedelijke omgeving waren de reacties op dit soort ouders vaak afkeurend. Wat bezielde deze ouders om hun kinderen, nog zo jong, zomaar op YouTube te zetten? Het opnemen van zo’n filmpje in een opgebouwde set, met scriptjes en voorgeprogrammeerde zinnetjes – ‘Doe een duimpje omhoog als je dit een leuke video vond en vergeet niet te abonneren op mijn kanaal!’ – was dat geen kinderarbeid? Deze ouders waren rücksichtslos op zoek naar aandacht, was het idee, vermoedelijk omdat ze zelf in hun jeugd iets tekort waren gekomen. Het waren sneue types die online hebben gezien dat je geld kunt verdienen met speelgoedvideo’s, en daarom nu hun eigen kinderen aan het werk zetten, in de hoop daar later een auto van te kunnen kopen.

Maar zo voelde het niet. De ouders die wij ontmoetten waren vooral bezig met wat het beste was voor hun kind – althans, wat zij zagen als het beste voor hun kind. Om hen heen werd een landschap opgetrokken waarin sociale media bepalen wie aandacht krijgt en wie niet; wie succesvol wordt en wie minder. YouTube is de toekomst, zeiden deze ouders, en wie ben ik om mijn kind een kans om te slagen op dat medium te ontzeggen?

Jaydie en Patricia in de VPRO-documentaire Mijn dochter de vlogger

Ik moest denken aan mijn eigen ouders, die mij op mijn 7de op wekelijkse Engelse bijles zetten, zodat ik later sneller mijn talen zou spreken. Aan de ouders van mijn oude basisschool, die hun kinderen elke dag piano of viool lieten oefenen – want zo zouden ze dat talent ten volle benutten. En ik dacht aan alle ouders die hun kinderen eindeloos stonden aan te moedigen langs het hockey- en voetbalveld. Had een deel van hen niet stiekem de droom in het achterhoofd dat hun kind de volgende Naomi van As zou worden, of de nieuwe Wesley Sneijder?

Hoever ligt de motivatie van de YouTube-ouders af van deze vaders en moeders? Het lijkt of de overtuiging dat jouw kind het allerspeciaalste kind ter wereld is, en het allergrootste succes verdient, hetzelfde is gebleven, maar dat alleen de arena waarin dat succes moet worden behaald is veranderd. Van vioolles en voetbalvelden in sociale media. 

Vlogger Nina in Mijn dochter de vlogger

Duimpjes omhoog

Een specifiek element van YouTube dat vaak weerstand oproept, zijn de likes en de abonnees. Hoe meer duimpjes omhoog, hoe succesvoller het kanaal – en hoe succesvoller het kind. Wat ongemakkelijk, is vaak de reactie, om een kind zo jong al te confronteren met hoeveel het waard is. Maar ondertussen zijn we al lang gewend om de ‘waarde’ van mensen – ook van kinderen – voor een heel groot deel in cijfers te vatten. Een kind met een hoge cito mag naar het vwo; een kind met een lage cito niet. Een kind met veel likes krijgt gratis speelgoed opgestuurd; een kind met weinig likes niet.

Natuurlijk is het algoritme van YouTube iets heel anders dan een citotoets. Op YouTube regeert de massa: wie veel wordt aangeklikt, schiet omhoog op de pagina, krijgt likes, wordt beroemd. Je succes wordt bepaald door een systeem waarop je geen vat hebt. Voor YouTube kun je niet leren zoals voor een proefwerk. Maar toch: het gegeven dat kinderen heel jong al geconfronteerd worden met hun waarde in de vorm van generieke testmethoden en momentopnamen – dat is niets nieuws. Je kunt je hele cito verpesten doordat je je dag niet hebt; net zo goed als je je hele onlinesucces naar de maan kunt helpen door één filmpje dat niet loopt.

Een ander element aan YouTube – en sociale media in het algemeen – dat in combinatie met kinderen kritiek oproept, is het idee dat kinderen er zelfbewust door worden, en te jong geconfronteerd worden met hun digitale spiegelbeeld. YouTube is inderdaad een voorbeeld van hoe we steeds meer bezig zijn met het delen van ons leven: geen bijzonder moment is meer compleet zonder dat er een (video)camera aan te pas komt.

Maar ouders die zich zo hard uitspreken tegen het online delen van kinderen lijken te vergeten dat je ook als je je kind niet deelt op sociale media, je hem of haar vaak alsnog bewust maakt van zijn of haar eigen uiterlijk op camera. Ik heb meegemaakt dat een moeder mij vertelde hoe verwerpelijk ze het vond dat ouders hun kinderen deelden op YouTube, om vervolgens enthousiast te beginnen over de rolletjes die haar 6-jarige dochter in films mocht spelen. Ik zie ouders verkondigen dat hun kinderen nooit op sociale media mogen, om ze ondertussen een telefoon in de hand te duwen om selfies te maken.

Natuurlijk, je kunt een emoji voor het hoofd van je dochtertje plakken als je haar op Instagram zet – maar dat betekent niet dat ze niet doorheeft dat ze schattig moet zijn op het moment dat jij je iPhone op haar richt.

Vlogger Jaylinn in Mijn dochter de vlogger

Meningen genoeg

Het lastige met YouTube is natuurlijk dat het een relatief jong medium is, en we daarom nog niet goed weten wat de effecten zijn. We weten niet hoe het voor de kinderen van nu zal zijn om straks hun hele jeugd online terug te vinden in de vorm van vlogs, en wat het met je persoonlijkheidsontwikkeling doet om wekelijks filmpjes te maken met je ouders en die te delen met duizenden volgers. Daarom is het makkelijk oordelen over YouTube-ouders: harde feiten zijn er nauwelijks, meningen des te meer. En jonge ouders lijken graag met de vinger naar elkaar te wijzen, om zichzelf ervan te verzekeren dat ze de juiste keuzen maken.

Wat mij betreft zijn sociale media boven alles een uitvergroting van de huidige samenleving. YouTube en de kinderkanalen leggen een vergrootglas op onze maatschappij, waarin de focus vooral ligt op vooruitgang, presteren, een weg plaveien richting succes. Op maakbaarheid en het halen van doelen. Een middagje op YouTube is net als een middagje op een markt of in een voetbalstadion: je vindt er een dwarsdoorsnede van de samenleving en je komt er van alles tegen waar je iets van kan vinden. Maar interessanter is vermoedelijk om het eens onbevooroordeeld gade te slaan.

Mijn dochter de vlogger: 16/10, 15.00 online op NPO3.nl, 17/10 23.25 uur op NPO3.

In Mijn dochter de vlogger volgen filmmakers Joep van Osch en Doortje Smithuijsen de ouders van kinderen met een eigen YouTubekanaal. Jaydie (3), Jaylinn (9) en Nina (13) worden door hun moeders geregisseerd bij het opnemen van video’s, poseren voor de camera van hun vader voor Instagramfoto’s en nemen samen met hun ouders filmpjes op. De documentaire onderzoekt de vraag waarom deze ouders zo betrokken zijn bij het online succes van hun kind en biedt een intieme, eerlijke kijk achter de schermen van de vlogcamera’s.

Lees verder:

Esther Pardijs maakte de film Turn! over de ambitie die zij heeft voor haar zoon Roman, een getalenteerde jonge turner. ‘Ook ik ben een ouder die zijn kind offert voor zijn eigen ambities’. 

Hoe verhouden Youtubers zich tot de ‘échte’ filmwereld? Er is steeds meer overlap

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden