INTERVIEW

'Ouder worden hoort erbij. Verzet is niet mogelijk'

Marte Röling.Beeld Frank Ruiter

Kunstenares Marte Röling (75) deelde haar man Henk Jurriaans met drie vrouwen. Na zijn dood, in 2005, bleven ze bij elkaar. De NPO portretteert de vier 'weesjes'.

Zware Van Nelle of sigaren?

'Allebei heerlijk, maar nu is het even wat meer Van Nelle. Een sjekje is een wat nerveuzere manier van roken dan een sigaar, dat combineert makkelijker met werk. Ik probeer er elke ochtend wel vanaf te komen, althans, minstens van 7 tot kwart over 7. Maar als ik niet rook, breekt het zweet me uit, ik ben kennelijk verslaafd. Sigaren vind ik eigenlijk lekkerder. Voorbijgangers bleven vroeger in drommen staan kijken als ik op het terras een sigaar opstak. Dat is al lang niet meer zo.'

Kohlpotlood of lippenstift?

'Oogschaduw is net wat meer bepalend voor mijn uiterlijk. Het is niet altijd zwart geweest, hoor. Ik heb alles geprobeerd. Blauw, groen, goud, roze. Ik vind lippenstift lekker. Ik stift mijn lippen zelfs als ik in m'n eentje midden in de nacht in de auto zit. Ik hou nu eenmaal van schilderen. Daar hoort mijn hoofd ook bij.'

Oud worden: een straf of een zegen?

'Ik merk er nog niet zo veel van, kan ik gelukkig zeggen, maar het valt niet mee. Ik heb mijn leven lang geflirt, bijvoorbeeld. Dat doe ik niet meer. Dat is saai. Doodsaai. Het is ook gek dat je toekomst kleiner wordt. Dat je nog tien jaar hebt, of vijftien, dat is een absurd idee. Maar dat benauwt me niet. Ik zou het ook geen straf willen noemen. Ouder worden hoort erbij. Verzet is niet mogelijk. Je kunt er het beste maar gracieus over doen.'

Marte Röling & Partners: familie of bedrijf?

'Familie. We werken samen, we verdienen samen de kost. Alissa is de thesaurier, zij beheert de geldzaken, de agenda. Wanda aquarelleert, onder meer portretten. Adriënne schildert en werkt met mij samen aan de grote opdrachten; wij doen het bouwvakken. We leven al lang zo nauw samen. We zijn zussen, zo voelt het. Toen Henk overleed in 2005, zijn we nog inniger met elkaar geworden. We zaten erbij als weesjes. Zijn rol is zo gigantisch geweest. Als ik begon met een opdracht, liet ik hem meteen de eerste krabbels zien. Ik zag alleen maar beren op de weg. Kan dit wel? Is het niet te groot? Hij zei: ach, een fluitje van een cent, dit. Hij was de grote sneeuwruimer. Toen hij doodging, heb ik even gedacht: ik maak mezelf af, want leuker wordt het niet meer. Maar al snel besefte ik dat zoiets oneerlijk was tegenover de anderen. Ik heb het formeel gevraagd: wat doen we, blijven we bij elkaar? Het bleek dat niemand weg wilde. Gelukkig maar. Maar dat neemt niet weg dat het verweesde gevoel is gebleven.'

Jaloers of vergevingsgezind?

'Dat laatste. Ik vind jaloezie een heel onproductieve emotie. Ik heb er nooit moeite mee gehad Henk te delen met anderen. Hij was zo ruim, zo groot. Er was meer dan genoeg van Henk. Ik gunde hem alles. Hij mocht ook alles. Behalve doodgaan. En dat deed hij verdomme toch. Op koninklijke wijze. Hij wou niet dood, absoluut niet. Maar hij heeft er geen traan om gelaten.'

Henk op de foto of als schilderij?

'Die portretten hier in huis ben ik gaan maken omdat hij op de foto's niet dichtbij genoeg kwam. Ik begon negen dagen na zijn dood. Ik wilde hem weer tot leven wekken. Ik heb er 65 gemaakt. Ik ben nu gestopt. Nou ja, laatst zat ik weer met iets in mijn kop... Ik kan niet zeggen dat het helemaal voorbij is. Ik mis hem ontzettend.'

Inspiratiebron: Gé Röling of Pablo Picasso?

'Als kind wilde ik natuurlijk als mijn vader schilderen. Hij gaf les aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Hij heeft me het tekenen geleerd. Hoe een kop aan een hals zit. Paarden. Ik was wat je noemt een paplepelkind. Maar al vrij vroeg wist ik dat ik moest maken wat ik zelf wilde maken. Van Picasso bestaat een foto die me echt een kick heeft gegeven. Daarop zie je hem dansen in zijn atelier, in korte broek, in zijn blote bast. Hij is dan 75, of zoiets. Dat is voor mij een iconisch beeld geworden. Zo moet het zijn. Dit is het leven. Het gaat dan wel even meer om de persoon dan zijn kunst, maar je weet ook dat in dat hoofd al die etsen zitten, al die tekeningen, die schilderijen. Het is niet zomaar een dansje van een mooie oude kerel.'

Bedenken of creëren?

'Ik vind beide fasen even spannend. De afwisseling is juist prettig. Iets wat in je kop zit en er nog niet uit wil, daaronder ga ik zeker niet gebukt. Vanaf het moment dat iemand belt, begint het te malen. Maar ook van het zagen, het schuren en het plamuren aan monumentale objecten kan ik erg genieten. Het voelt als een overwinning als het klaar is.

'Vorig jaar heb ik wel een periode gehad waarin de inspiratie ineens op was. Ik was doodmoe. De energie was weg. Driekwart jaar bijna. Ik schrok, het was me nooit eerder overkomen, ik wist ook niet waar het vandaan kwam. Was het een burn-out? Ik wist echt niet waarvan ik outgeburned moest zijn. Ik heb het uitgesudderd. Veel gelezen. Ik ben dolgelukkig dat het weer over is.'

Monarchist of republikein?

'Rationeel gezien ben ik een republikein. Die staatsvorm heeft in elk geval de schijn van democratie. En dat iemand een ambt erft, is natuurlijk raar. Maar zoals het in Nederland gaat, ben ik helemaal voor de monarchie. Het zijn goede mensen. Ik vond Beatrix fantastisch, haar moeder deed het goed en ik vind Willem-Alexander ook voortreffelijk.

'Ik zag Beatrix nog geregeld toen ze koningin was, ik zat in een commissie die tot taak had het gebruik van het Paleis op de Dam te verlevendigen. Ik heb twee staatsieportretten van haar gemaakt, en één van prins Claus. Iedereen kende ze. Het was grafiek, je zag ze veel, er zijn er tweehonderd van gemaakt. Iedereen vindt ze mooi, ja. Lekker hè? Met zo min mogelijk details een zo groot mogelijke gelijkenis, dat was de formule. Ik ben erg op Beatrix gesteld. Na de dood van Henk zei ze: het verdriet gaat nooit over; ze wist wat Henk voor me betekende. Daar was ik blij mee. Ik wilde ook niet dat het overging. Ik zie haar niet meer, nee. Ze heeft het nog steeds druk en ik gun haar juist van harte veel vrije tijd. Ze heeft zó hard gewerkt. Ja, natuurlijk zou ik het enig vinden Willem-Alexander en Máxima te portretteren, maar dat komt er niet van en dat begrijp ik. Hun smaak is anders en je moet niet voortborduren op wat je ouders hebben gedaan. Ze moeten hun eigen weg gaan.'

Op paleis Noordeinde in Den Haag heeft prins Claus een exemplaar van het door de kunstenares Marte Roling (r) in zeefdruk vervaardigd portret van hemzelf in ontvangst genomen. Foto uit 1987Beeld anp

Weesp of Uithuizen?

'Ik vond Weesp enig. Het was in het westen, de stad was nabij. We hadden een atelier in een industriegebouw. Het was er de zoete inval. Wij werkten en de visite zat zichzelf te vermaken. Maar het was er koud en veel te vochtig. Alles roestte. We gingen in 1996 over naar Groningen. Ik vind het hier heerlijk, in Uithuizen. Veel ruimte. Rondom 2 hectare land. Een atelier onder een 17 meter hoog dak. Ontzettend aardige mensen in de buurt, er hingen bloemen aan de deur toen we hier kwamen. Op een heldere nacht zien we door de bomen de Melkweg, zo donker is het hier. En de stilte is heerlijk. Maar het is toch een beetje jammer dat de bodem schudt. Ik heb zo'n aardbeving echt een keer aan horen denderen. Ik zat naar een enge film te kijken en in mijn verbeelding zag ik meteen zo'n groot metalen beest vol schubben kletterend langs rennen. Het was zo'n ader die door het huis trok. Wanda lag in haar bed te schudden. Ik heb altijd gedacht: ik wil hier nooit weg, want Henk kan er zometeen aankomen, hij is bijna thuis. Maar nu, met die bevingen, vraag ik me af of we hier nog wel op onze plek zitten.'

Straaljager of motorfiets?

'Voor het gemak de motorfiets. Die kun je tenminste pakken wanneer je wilt. Ik heb al een tijdje niet meer gereden, het had met die lethargie te maken. Ik heb er twee, een Honda Magna en een BMW. Het is zo heerlijk om tijdens het rijden alles te ruiken. Het hooi, de bloemen, de aarde. Ik ben een mooiweerrijder, lekker tuffen. Maar de ervaring die ik een keer heb gehad in een F16, na jarenlang bedelen, dat was zo fantastisch, zo geweldig! Die wendbaarheid, die snelheid. O, dit is Breda. Kijk, daar heb je Groningen. Een tikje aan de stuurknuppel en hup, daar ging je al over de kop. Alles hebben we gedaan. Heerlijk! Ik zat alleen maar te kreunen van genot. Ik vroeg aan de vlieger of hij dat niet erg vond. Nee, zei hij, dan weet ik dat je er nog bent. O, ik zou dolgraag ook een keer met een shuttle om de aarde vliegen.'

Marte Röling & Partners. Close Up in 2Doc, 16/3, 20.25 uur, NPO 2.

CV Marte Röling

Marte Röling (Amsterdam, 16 december 1939) begon op haar 16de met een studie aan de Rijksakademie van beeldende kunsten in Amsterdam. Vanaf 1959 volgden internationale exposities. Ze maakte modetekeningen voor Het Parool. Haar staatsieportretten van koningin Beatrix en prins Claus betekenden een doorbraak bij een breed publiek. Naast haar schilderijen maakt ze ook veel monumentaal werk. In 2010 werd Röling benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw en twee jaar later kreeg ze uit handen van koning Willem-Alexander de Eremedaille voor Kunst en Wetenschap, verbonden aan de Huisorde van Oranje.

Kunstenares Marte Roling (L) krijgt door koning Willem-Alexander de eremedaille voor Kunst en Wetenschap in de Huisorde van Oranje opgespeld in het Paleis op de Dam.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden