columnjan kuitenbrouwer

Oude witte man

null Beeld

Meepraten voor beginners: Jan Kuitenbrouwer schrijft het woordenboek van de verbale burgeroorlog die we het ‘openbaar debat’ noemen. De oude witte man heeft zijn recht op non-discriminatie verspeeld.

Het ideaal van —> identiteitspolitiek is dat niemand wordt achtergesteld op grond van zijn of haar —> ‘identiteit’. Identiteit is een uiterst complex begrip. Ik kan in de wei gaan staan grazen omdat ik mij identificeer als koe, maar mijn omgeving ziet die koe niet, die ziet mij. Ik kan mij dan miskend voelen in mijn identiteit. Gelukkig zijn er ook objectieve aspecten van identiteit, bijvoorbeeld leeftijd, huidskleur, godsdienst, —> gender en —> sekse. Sommige kun je niet veranderen, andere zijn een keuze waarvan we hebben afgesproken dat die niet tegen je gebruikt mogen worden.

Toch is het nog iets ingewikkelder. Neem bijvoorbeeld de —> oude witte man. Voer die zoekterm in op Twitter of Google, en je kunt een dag lang scrollen. Maar nooit is de context positief. ‘Ik liep bijna onder een bus, maar een oude witte man redde mij het leven’: dat soort zinnen zul je niet vinden. De oude witte man is een deplorabel verschijnsel, altijd.

Midas Dekkers, de bioloog, is tegen webcams in vogelkastjes omdat vogels ook privacy hebben, vindt hij. ‘Trek u niets aan van Midas Dekkers’, schrijft Sylvia Witteman, die dol is op die videobeelden, ‘hij is tenslotte een Oude Witte Man. Die moeten sowieso hun bek houden.’ Vermoedelijk was dit ironie, maar zoals Shakespeare al zei: many a true word was spoken in jest.

De norm is niet symmetrisch. ‘Hou je kop, jonge zwarte vrouw’ is verboden, ‘hou je kop, oude witte man’ is oké.

Hoe komt dit? De oude witte man heeft in zijn leven zó veel verkeerd gedaan, zijn recht op non-discriminatie is ingetrokken. De redactie waar ik lang geleden begon was uitermate woke, discriminerend taalgebruik was uit den boze, behalve, merkwaardig genoeg, als het om katholieken ging. Alsof er een uitlaatklep nodig was voor die energie, en de keuze was gevallen op het katholicisme.

Zoiets lijkt ook aan de hand met de ‘oude witte man’. Hij is de boosdoener van dienst.

De oude witte man is bijvoorbeeld ook de belichaming geworden van het klimaatprobleem. ‘Ik zie het klimaatdebat niet graag als een generationeel conflict, maar de badinerende reacties van veelal oude witte mannen maken het me wel steeds moeilijker om het NIET zo te zien’, twittert iemand. Ik maakte op Twitter een grapje over Greta Thunberg. Oef! Als ‘oude witte man’ moest ik natuurlijk, sowieso, mijn bek houden, om met Sylvia te spreken.

Maar wat heeft huidskleur in hemelsnaam met het klimaatprobleem te maken? Leeftijd, oké, dat kan een rol spelen, geslacht, oké, wie de macht heeft, heeft de schuld, maar huidskleur? Liep Barack Obama in het Witte Huis voortdurend radiatoren dicht te draaien?

‘Wit’ is hier een epitheton dat staat voor ‘ondeugdzaam’ of iets dergelijks. Man-fout, oud-fout en dus waarschijnlijk ook wit-fout. Je zou het een vorm van raciaal profileren kunnen noemen.

Samenvattend: leeftijd, geslacht en huidskleur mogen op zichzelf nooit een grond zijn voor discriminatie, maar wie die eigenschappen allemaal met elkaar combineert, nou ja, die vráágt erom. Zoals ze in Amerika zeggen: three strikes, you’re out.

Dit is kenmerkend voor identiteitspolitiek. In de identiteitspolitiek gaat het debat niet over wat je denkt, maar over wat je bent. Er wordt niet geargumenteerd, er wordt gesorteerd. Er wordt niet geluisterd, er wordt gevinkt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden