Beschouwing Visions of the Self: Rembrandt and Now

Oude en nieuwe meesters ‘converseren’ met elkaar in zelfportretten op Londense expositie

De tronie van de Hollandse Gouden Eeuw is een ijkpunt in de Londense expositie Visions of the Self: Rembrandt and now. 

Zelfportret van Andy Warhol. Beeld Reuters

Wat zouden Rembrandt en Warhol van elkaar vinden, wat zouden ze tegen elkaar zeggen, nu ze tegenover elkaar hangen in de Londense galerie van Gagosian? Aan de ene kant de oude meester met zijn verfpalet en een witte doek over zijn grijze haren. In zijn blikveld, in een belendende zaal, staart de vader van de popart hem aan, afgebeeld in fel rood tegen een zwarte achtergrond, met een pruik die onder stroom lijkt te staan.

De virtuele ontmoeting is het hoogtepunt van een bijzondere tentoonstelling waarbij de tronie van de Hollandse Gouden Eeuw het ijkpunt is. Visions of the Self: Rembrandt and now wil aantonen hoe het idee van een zelfportret door de eeuwen is geëvolueerd. Dat Rembrandt als uitgangspunt is genomen, is niet vreemd: er zijn weinig kunstenaars die zichzelf zo vaak hebben geschilderd. Een op de tien schilderijen van Rembrandt is een zelfportret. Vooral de ‘selfies’ van de late Rembrandt, vrij en verarmd, maken diepe indruk.

‘Zelfportret met twee cirkels’ van Rembrandt, ca. 1665. Beeld Historic England Photo Library

Een van de mooiste exemplaren, Zelfportret met twee cirkels, hangt in Kenwood House, het witte landhuis in Hampstead Heath. Het schilderij is onderdeel van de kunstcollectie die de eerste Graaf van Iveagh negentig jaar geleden schonk aan de Britse natie. Dankzij English Heritage, de huidige beheerder, kunnen kunstliefhebbers daar gratis en voor niets een indrukwekkende verzameling Engelse en Hollandse meesters zien, waaronder ook  De Gitaarspeelster van Johannes Vermeer, in de jaren zeventig ontvoerd geweest door de terroristen van de IRA.

Op een vreedzamer manier heeft Rembrandt zijn natuurlijke habitat nu tijdelijk verlaten. English Heritage en de Londense tak van Gagosian, een bekende galerie voor moderne kunst, zijn een samenwerkingsverband aangegaan waarbij oude en moderne kunst ‘converseren’. De expositie over zelfportretten is daarvan de aftrap, in wezen een vervolg op de expositie Facing the World: Self Portraits Rembrandt to Ai Weiwei, die drie jaar terug te zien was in de Schotse National Portrait Gallery. Indertijd was Rembrandt op 51-jarige leeftijd te zien, getooid met baret.

Goed gezelschap

Rembrandt, wiens 350ste sterfdag later dit jaar wordt herdacht, bevindt zich in Gagosian in goed gezelschap. Zo is het laatste zelfportret van Picasso te zien, een ets waarop de Spanjaard de dood in het gezicht staart. Een zaal verderop poseert een 16-jarige Damien Hirst met het hoofd van een dode man. Deze foto liet de jonge kunststudent nemen in een mortuarium waar hij schetsen aan het maken was; een soort anatomische les. De dood is ook aanwezig op het zelfportret van de aan aids stervende fotograaf Robert Mapplethorpe, die een stok met een doodshoofd vasthoudt.

Een speels idee van de Gagosian was om een abstract en mysterieus zelfportret van Roy Lichtenstein, een liefhebber van Rembrandt, te laten vergezellen van een zeer realistische, naakte mannequin van de beeldhouwer Charles Ray. De genoemde Picasso hangt samen met een geestig zelfportret van zijn geliefde Dora Maar. Portrait de femme bestaat uit niet meer dan drie rechthoeken met een paar ogen. Richard Prince komt het dichtst bij de essentie van een zelfportret met een op Facebook geplaatste foto, compleet met reacties en ‘likes’ van vrienden of bekenden.

Meerdere kunstwerken bewijzen Rembrandt eer. Dat van Glenn Brown bijvoorbeeld, de Britse kunstenaar die schilderijen van oude meesters vaak als basismateriaal gebruikt en van wie het Rembrandthuis in Amsterdam twee jaar geleden ook werk tentoonstelde. Of Jeff Koons, die een blauwe glazen bol voor een zelfportret van Rembrandt heeft gezet. De bevriende schilders Lucian Freud en Francis Bacon flankeren Rembrandt. Vooral laatstgenoemde leerde veel van Rembrandt, zoals het lef zichzelf eerlijk, genadeloos en met grove kwaststreken af te beelden.

Visions of the Self: Rembrandt and Now. Gratis te zien tot 18/5.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden