Van links naar rechts: Rick Stotijn, Sven Figee, Bram van Sambeek en Marijn Korff de Gidts in de NDSM-loods te Amsterdam.

Interview Orbi

Orbi speelt metal op klassieke instrumenten (en nog goed ook)

Van links naar rechts: Rick Stotijn, Sven Figee, Bram van Sambeek en Marijn Korff de Gidts in de NDSM-loods te Amsterdam. Beeld Daniel Cohen

Metallica op klassieke instrumenten, werkt dat? De topmusici van Orbi weten er wel raad mee.

Even denk je: ah, een gemoedelijk barokduet. Gestreken contrabas, fagot, dat prachtige blaasinstrument met zijn typische klank in het spectrum tussen nasaal, zoet en etherisch. Maar dán. Bam! Bam! Bam-bam-bam!, klinkt het staccato.

Wacht even: dit is geen barok, dit is Metallica. Fight fire with fire, maar dan op klassieke instrumenten. En drums, vooruit.

Ja, we hebben er meer gehoord, klassieke ensembles die zich op pop of heavy genres stortten. Denk aan Apocalyptica, dat met zijn cello’s (ideaal instrument om zowel stevige riffs als zangerige melodielijnen op te spelen) al Metallica-covers opnam. Of aan 2Cellos, het Kroatisch-Sloveense duo dat scoorde met repertoire van Michael Jackson (Smooth Criminal) en AC/DC (Highway to Hell).

Maar Orbi, dat net zijn eerste album heeft afgeleverd, is anders. Artistieker. Dit is geen gimmick. Het grootste verschil met de eerdergenoemde groepen: dit zijn spelers die in de klassieke wereld tot de besten op hun instrument behoren. Zowel Bram van Sambeek (fagot), de aanstichter, als Rick Stotijn (contrabas) kreeg de Nederlandse Muziekprijs, de staatsonderscheiding voor bewezen talent in de klassieke muziek.

Marijn Korff de Gidts is als slagwerker eveneens klassiek geschoold. Het kwartet wordt gecompleteerd door hammondorgelspecialist Sven Figee, de enige niet-klassiekeling en dus de outsider, tevens bekend als Sven Hammond. Als sessiemuzikant stond hij talloze artiesten in de pop, rock en r&b bij. Hij is de enige die niet bij het interview aanwezig is. Bassist Rick Stotijn – telg uit een bekend muzikantengeslacht (om één Stotijn uit te lichten: zijn zus Christianne is een veelgevraagde mezzosopraan) – is wel aangeschoven in de koffiezaak bij het Conservatorium van Amsterdam, ondanks dat hij vader dreigt te worden; hij kan elk moment worden gebeld.

Ze kennen elkaar al jaren, maar hebben in deze bezetting pas zes optredens gehad. Maar er is dus wel mooi een plaat met bewerkingen van nummers van progmetalband Dream Theater tot het (volgens sommigen wat bombastische) rocktrio Muse. Slagwerker Marijn: ‘We hebben als band meer tijd in de studio doorgebracht dan op het podium.’

Want dat is wat Orbi is: een band. Die door het instrumentarium wel dezelfde problemen heeft als een kamermuziekensemble. Marijn: ‘We moeten per nummer de dynamiek afstemmen: hier moet de Hammond onder de bas zitten, daar heeft de fagot de hoofdstem. Omdat behalve het slagwerk de instrumenten vooral in het lage of middenregister zitten, moet je steeds zoeken. Bij een gewone rockband is het: iedereen z’n versterker op tien en gaan.’

Waar staat die naam voor? Bram, grijnzend: ‘The Oscillating Revenge of the Background Instruments. Ik wilde iets met het gegeven dat onze instrumenten nooit echt worden erkend als solo-instrument. We zitten normaal op een weinig in het oog springende plek in het orkest. Al behoor je als fagottist tot de wereldtop, je zult nooit dezelfde mate van aandacht krijgen als een vioolsolist. Wij willen laten zien dat we op onze instrumenten ook kunnen wat andere solisten kunnen.’

Rick: ‘Het standaardsolorepertoire is voor ons vaak niet bijzonder interessant, er is gewoon niet veel. Je móét wel stukken laten componeren of bewerken. Toevallig zijn wij alle vier altijd op zoek naar nieuwe dingen.’

Marijn: ‘We luisteren allemaal naar niet-klassieke muziek. Ik was in mijn jeugd fan van bands als Guns N’ Roses en Soundgarden, dus in die zin is de stap naar wat we nu spelen niet groot. We hebben een grote playlist samengesteld en zijn gaan uitproberen. Al gauw merkten we wat werkt.’

Rick: ‘Soms dacht ik: waar zijn we aan begonnen? We speelden Since I’ve been loving you van Led Zeppelin. Voor Sven is de blues een tweede natuur. Die zegt: speel even zo’n schemaatje, je weet wel. Op het eerste gehoor klinkt het niet zo moeilijk. Maar dan ga je écht luisteren en hoor je wat die muzikanten allemaal doen. Gitaristen als Jimmy Page van Led Zeppelin, dat waren waanzinnig grote solisten. Ik denk dat mensen uit de klassieke hoek dat onderschatten. En dat relaxte waarmee hij speelt...’

Blues

Muziekgenre dat zijn oorsprong vindt in het zwarte zuiden van de Verenigde Staten. In harmonisch opzicht gebeurt er niet zo veel: de standaardblues is terug te brengen tot drie akkoorden. De kunst van bluesgitaristen is om desondanks spanning aan te brengen en een muzikaal verhaal te vertellen. Dat doen ze niet alleen ritmisch, maar ook met zogenaamde ‘blue notes’, ‘valsige’ tussentoontjes.

Bram: ‘Als klassieke musici rock spelen, klinkt het vaak erg gladgestreken. Ik wilde weten: waarom klinkt rock als rock? Ik heb een app gebruikt, Amazing Slow Downer, waarbij je nummers kunt importeren en langzamer kunt afspelen. Daardoor kwam ik er bijvoorbeeld achter dat gitaristen altijd naar boven vibreren. Op een fagot is dat raar, dan moet je klepjes licht gaan induwen, heel oncomfortabel.’

Vibreren

In de muziek wordt vibrato (een fluctuatie van de toonhoogte) ingezet als effect. Wie op een gitaar een snaar indrukt en zijn vinger naar boven of onder beweegt (de snaar ‘opdrukt’), zorgt dat de spanning wordt vergroot en de toon hoger wordt. Op een elektrische gitaar kun je de toon alleen naar beneden vibreren als je gitaar een tremolo-arm heeft: je drukt met je rechterhand een hendeltje in waardoor de spanning wordt verminderd.

Marijn: ‘Het heeft alles met timing te maken. Als je heel ‘recht’ speelt, klopt er sowieso nooit iets van in de blues of rock.’

Timing

Wie als muzikant een notenbalk voor zijn neus heeft, wordt zich heel bewust van de ritmische verhoudingen – kwartnootje, nog een kwartnootje, hopla. Muzikanten die improviseren of iets op gehoor naspelen, spelen vaak met meer ritmische vrijheid binnen een maat.

Elk nummer moet anders klinken, was het idee. Maar: een fagot moet nog wel herkenbaar blijven als een fagot, een contrabas als een contrabas. Bram: ‘Waarom zou je het anders op dat instrument doen? We moeten uitgaan van de klankkleurenrijkdom die we hebben. Veel van de klassieke ensembles die rock gaan spelen, nemen uiteindelijk de sound van een rockband over.’

Marijn: ‘Af en toe zit er een galmpje overheen, maar verder zijn we heel voorzichtig geweest met effecten. We hebben maar op twee nummers distortion gebruikt. Als Bram overstuurd klinkt, komt dat gewoon door wat hij doet met zijn mond.’

Distortion

Geluidseffect: een vervormd geluid waarvan vooral gitaristen in de rock en metal gebruikmaken. Het imiteert een versterker die op (te) hoog volume staat.

Maar als we zo’n cover of bewerking horen (Marijn van Prooijen tekende voor de meeste arrangementen), luisteren we dan naar een nagespeelde solo in een nieuwe jas? Of naar een improvisatie? Rick: ‘Het is een mix. In Fight fire with fire improviseer ik. Ik speel een soort bluegrass-lick, maar dan gemetalliciseerd.’

Lick

Een term uit de jazz: loopje, passage, melodisch fragment.

Bram: ‘Ik heb er juist een sport van gemaakt om tot op de milliseconde nauwkeurig na te doen wat Kirk Hammett (de sologitarist van Metallica, red.) doet. Daar schaam ik me niet voor. Als Hammett op het podium stond, wist hij zelf ook al precies welke noten hij ging spelen. Bij hem zie ik grappig genoeg dat klassieke perfectionisme.’

Wie het album luistert, vraagt zich ook af: hoe gaat Orbi dit live doen? Marijn: ‘We zullen toch versterkt moeten spelen. We moeten het geluid kunnen manipuleren, met een geluidsman kunnen werken, omdat alle nummers zo’n verschillende aanpak vergen en onze rollen steeds wisselen. Die fagot moet tegen mijn slagwerk op kunnen. En voor drums kun je niet een al te galmende zaal hebben, anders hoor je de klappen met vertraging terugkomen en wordt het een soeperig geheel.’

Maar voorlopig is het de vraag wie Orbi überhaupt durft te boeken. Rick: ‘Onze managers zitten met hun handen in het haar. Ze zijn bang dat we te rock zijn voor de klassieke programmeurs en te klassiek voor de popzalen. Kom, we bijten toch niet?’

Spoedcursus fagot

De fagot is een ‘dubbelrietblaasinstrument’. Aan de langwerpige houten buis met kleppen zit een gebogen metalen buisje vast. Daaraan zitten de twee licht gebogen rietbladen die je aan je mond zet en laat trillen. Antonio Vivaldi componeerde wel 39 soloconcerten voor het instrument. In het symfonieorkest krijgt de fagot vooral de lagere partijen. Maar de beroemdste solo is juist erg hoog: die zit in de openingsmaten van Le sacre du printemps van Igor Stravinsky.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden