Opvolger De nieuwe wildernis leidt tot geruzie

Het enorme succes van De nieuwe wildernis moest een vervolg krijgen. Maar over het hoe en wat werden de makers het niet eens. Nu komen er meerdere films.

Beeld uit Holland - Natuur in de Delta.Beeld .

Het is een spectaculair shot van een verrassend Hollands tafereel, onder water gedraaid in de Biesbosch. Te zien is hoe een zeearend een paling grijpt. Scherpe klauwen doorklieven de waterspiegel en omklemmen trefzeker het gladde, kronkelende lijf. Op machtige vleugelslagen volgt de bezorging van de vangst op het nest met hongerige jongen.

Producent Ton Okkerse, eerder verantwoordelijk voor de natuurfilm De nieuwe wildernis, gedraaid in de Oostvaardersplassen, bekent dat hij een tikje argwanend was toen hij het fragment voor het eerst zag. 'Ik dacht: wow! Te mooi, dit!' Heeft de filmploeg van het vervolg op het verslag uit het waterland tussen Almere en Lelystad, Holland - Natuur in de Delta, de natuurlijke loop der dingen naar believen gestuurd? Stellig: 'Als er is gemanipuleerd, komt het shot er niet in.'

Zijn co-producent Ignas van Schaik kan hem geruststellen. Nee, er zijn bijvoorbeeld geen dode vissen als lokaas gebruikt. Het filmteam stelde vast dat de zeearend telkens op dezelfde locaties terugkeerde om te jagen. Daar zijn onder water enkele GoPro-camera's geplaatst. Die registreerden hoe de roofvogel zijn prooi te grazen nam. 'Het maken van dit soort films is 95 procent voorbereiding. Je moet weten waar je moet zijn. We hebben anderhalf jaar gedraaid, maar veruit de meeste beelden die de film zullen halen, komen uit de laatste twee maanden.'

Driehonderd uur film

Voor Holland - Natuur in de Delta hebben vijftien cameraploegen gedurende zeshonderd draaidagen driehonderd uur film geschoten. Ze begaven zich in het water en op de oevers van de rivieren, veelal in de Biesbosch, maar ook in het Lauwersmeer en de Bergsche Maas. Ze zaten dagen aaneen in een speciaal opgetrokken toren op 70 meter afstand van het arendsnest.

De beelden moet uitmonden in een ode aan het kustgebied. De makers willen laten zien hoe de natuur zich er telkens weer weet aan te passen aan ingrepen door de mens en hoe verdwenen diersoorten, nu een handje geholpen door hun eerdere kwelgeest, zelfs weer bezit nemen van de delta. Daartoe worden vijf hoofdrolspelers gevolgd: de bever, de zeearend, de stekelbaars, de haas en het pimpernelblauwtje, een vlindersoort die alleen voorkomt in De Moerputten bij Den Bosch.

De film, die in september in première zal gaan, borduurt voort op het succes van De nieuwe wildernis. Die trok ruim 700 duizend bezoekers, kreeg zowel een Gouden Kalf als een Rembrandt Award, kwam als serie op tv en werd vierduizend keer als educatiepakket op scholen afgeleverd. Het bezoek aan de Oostvaardersplassen vervijfvoudigde. Na het vastleggen van het leven in het estuarium volgt eind 2016, begin 2017 als sluitstuk van de trilogie een film over het dierenleven in een urbane omgeving, De wilde stad.

De rol van de mens

Dat in de natuurfilm De nieuwe wildernis in de Oostvaardersplassen de mens buiten beeld blijft, kwam de makers destijds op kritiek te staan. Hoe konden ze diens rol in het gebied negeren? In de opvolger Holland - Natuur in de Delta komen wel personen voor. Zo zijn opnamen gemaakt van rietsnijders en boeren die hun vee in veiligheid brengen tijdens een overstroming.

'Gebrek aan visie'

Een opvallende naam zal straks ontbreken op het affiche van Holland - Natuur in de Delta. Ecoloog Ruben Smit, die samen met Mark Verkerk De nieuwe wildernis regisseerde, werkte nog wel mee aan de voorbereiding, maar bedankte vervolgens voor de eer en is voor zichzelf begonnen. De geluidsman en een medewerker voor special effects volgden hem.

Smit was niet gerust op een goede afloop. Hij verwijt Okkerse en Van Schaijk 'een compleet gebrek aan visie'. 'Ik wil graag de relaties laten zien tussen de verschillende dieren, de inhoud staat voor mij voorop. Maar deze producenten gaat het vooral om het mooie plaatje. Het dreigde een ontdek-je-plekje te worden.' Dat in de film ook computeranimaties zullen voorkomen, vindt hij onacceptabel. 'Ik ben een purist, ja.' Als wetenschapper kreeg hij volgens hem ook geen poot aan de grond. Smit had bijvoorbeeld liever gezien dat de camera's de rivierrombout hadden gevolgd, een libellesoort, in plaats van het pimpernelblauwtje. 'De rivierrombout zegt veel meer over het natuurherstel van onze delta dan die ene zeldzame vlinder.'

De kiem van zijn onvrede lag al bij de voltooiing van De nieuwe wildernis. 'Ik had samen met Hans Dorrestijn de teksten geschreven. Proza, poëzie én inhoud. Daarin is buiten mij om ook van alles veranderd.' Dat er ook een zakelijk conflict opspeelde, maakte de verstandhouding er niet beter op. Smit heeft de producent voor de rechter gedaagd op beschuldiging van het niet uitbetalen van salaris en niet nagekomen afspraken over winstdeling. De zaak komt in augustus voor.

Okkerse zegt het jammer te vinden dat Smit is opgestapt. 'Het is een groot gemis, maar ook weer niet zo groot.' Volgens hem eiste Smit zeggenschap over de eindregie. 'Maar die is in handen van Mark Verkerk. We werken al 25 jaar met hem. Hij is de filmmaker, die het verhaal fantastisch kan vertellen. Ruben was degene die in het veld de camera's aanstuurde. Hij kan geweldig registreren. Maar er kan maar één dirigent zijn.' Van een leegloop is volgens hem geen sprake geweest. 'Zeven van de acht cameramensen zijn gebleven. We hebben het team nog eens aangevuld met acht ervaren filmers, die ook voor de BBC hebben gewerkt, en jonge talenten.' Dat leidde volgens de producenten tot een veel groter aandeel van bruikbare shots in het ruwe materiaal dan bij De nieuwe wildernis. Dat ook de computer wordt ingezet, ziet de producent niet als bezwaar. 'We laten een ontwikkeling van 800 duizend jaar zien. Ik vind dat je alle tools uit de gereedschapskist mag gebruiken om iets uit te leggen. Er bestaat nu eenmaal geen tijdmachine.' Hoe zit het met Smits claim op salaris en winstdeling? 'Wij zijn onze afspraken nagekomen. Ruben was de best betaalde medewerker. Onze financiers vonden het wel genoeg.'

Beeld uit Holland - Natuur in de Delta.Beeld .

Inhoud

Okkerse en Van Schaik twijfelen er niet aan dat de inhoud in Holland - Natuur in de Delta net zo aan bod komt als het visuele spektakel. Begeleid door wetenschappers, natuurorganisaties en boswachters streefden ze ernaar het leven van de vijf hoofdrolspelers in kaart te brengen. Afgelopen week vertoonden de makers in een theater in Dordrecht een collage van de eerste beelden. Soms wordt de natuur een handje geholpen, in een ander geval helpt de natuur een handje. Zo wordt de stekelbaars - geafficheerd als 'dappere reiziger' - gevolgd op zijn tocht door de rivier naar de paaigebieden in slootjes, waarbij de visjes zich onder meer door de kier van sluitende sluisdeuren moeten begeven. Dat eentje te laat is en door de camera in zijn plotselinge eenzaamheid wordt gevangen, stond niet in het draaiboek, maar leverde wel een dramatisch moment op. Maar om het pimpernelblauwtje te filmen als dat ontpopt te midden van steekmieren, was wel een ingreep vereist. In De Moerputten is een mierennest met een rups uitgegraven en in een kweekkas met camera's geplaatst. Daar moest De Vlinderstichting wel eerst toestemming voor geven.

Voor het breken van eieren van de zeearend ('de koning van de delta') was apparatuur opgehangen in Burgers' Zoo, waar een arendpopulatie verblijft. Filmen in het nest in de Biesbosch was uitgesloten. De eieren uit de dierentuin zullen de film overigens niet halen: op het moment suprême weigerde de afstandbediening. Met behulp van infraroodcamera's legden de makers vast hoe bevers ('de meesterbouwers') in de nacht stammen doorknagen, maar de boom die in de film uiteindelijk met veel geraas omvalt in het water, is in werkelijkheid geveld door boswachters - een kwestie van veiligheid.

Het is de bandbreedte waarbinnen de natuurfilmer mag manoeuvreren, vinden de producenten. Okkerse: 'Je beweegt je soms op het grensvlak van manipuleren en creëren. Maar het is in elk geval altijd beter als je gewoon uitlegt hoe het is gedaan.'

Na de vertoning van de eerste beelden in Dordrecht trok een gezelschap genodigden per boot de Biesbosch in, in een hoop een glimp op te vangen van enkele hoofdrolspelers. Maar de zeearend en de bever hielden zich schuil, als acteurs die alle aandacht ook weleens beu zijn.

Beeld uit Holland - Natuur in de Delta.Beeld .

Beesten op de buis

De Nederlandse natuur staat in de schijnwerpers. Na Holland - Natuur in de Delta (première in september) is EMS Films, dat De nieuwe wildernis produceerde, bezig met opnamen voor De wilde stad, over dierlijk leven in de bewoonde wereld. Die komt eind 2016, begin 2017 in de bioscoop.

In Levende Rivier doet Ruben Smit, regisseur van De nieuwe wildernis, verslag van zijn trektocht in een kano langs het nieuwe rivierengebied. De productie is in november en december 2015 in drie delen te zien bij BNN-VARA op NPO 2. Hij werkt intussen ook aan WAD, Leven op de grens van water en land. Daar komt zowel een speelfilm van als een vierdelige tv-serie (BNN-VARA, NPO 1), volgens planning in het voorjaar van 2018.

Bij RTL 4 loopt nu de serie Wie overleeft Nederland?, waarin BN'ers drie dagen en twee nachten doorbrengen op afgelegen plekken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden