InterviewKristel Baele

Oproep Raad voor Cultuur: geef 477 miljoen euro extra uit aan cultuur

De Volkskrant sprak de nieuwe voorzitter Kristel Baele, die met deze oproep haar visitekaartje afgeeft.

Bezoekers in bibliotheek LocHal in Tilburg. Beeld ANP
Bezoekers in bibliotheek LocHal in Tilburg.Beeld ANP

Het nieuwe kabinet moet jaarlijks 477 miljoen euro meer investeren in de kunsten, erfgoed, bibliotheken en media. Alleen zo kan het Rijk bewerkstelligen dat iedereen in Nederland cultuur kan ervaren of beoefenen, én dat iedereen die in de culturele sector werkt ook fatsoenlijk wordt betaald. De investering kan bovendien het maatschappelijk herstel na de coronacrisis aanzwengelen.

Met die oproep wendt de Raad voor Cultuur zich vandaag (donderdag) tot informateur Herman Tjeenk Willink, die vanuit inhoudelijke thema’s onderzoekt welke partijen een coalitie kunnen vormen. De Raad voor Cultuur is het officiële en onafhankelijke adviesorgaan van de regering voor het cultuur- en mediabeleid, en zijn opvattingen hebben zodoende meer gewicht dan die van een lobbyorganisatie.

‘Met onze investeringsagenda raken we aan urgente maatschappelijke dossiers waar cultuur aan kan bijdragen’, zegt Kristel Baele (61), die hiermee haar visitekaartje afgeeft als nieuwe voorzitter van de Raad voor Cultuur. ‘Denk aan de tweedelingen in de samenleving: de verhouding stad en platteland, arm en rijk, de verschillen in opleiding en achtergrond. Voor al die dingen vraagt het Sociaal en Cultureel Planbureau vaak aandacht en er zit geen verbetering in. Ik denk dat cultuur het vermogen heeft om mensen met elkaar te verbinden.’

De raad adviseert daarom de Basisinfrastructuur (BIS), het fundament onder het bestel van gesubsidieerde kunstinstellingen, met 160 miljoen euro uit te breiden om er meer gezelschappen van buiten de Randstad in onder te brengen en meer ruimte te maken voor ‘nieuwe’ genres als pop en urban, musical en de onlinecultuur. Voor amateurkunst is 25 miljoen euro extra nodig om muziekscholen te versterken, evenals bijvoorbeeld het netwerk van koren, toneel- en dansverenigingen. Voor bibliotheken moet 95 miljoen extra komen, zodat iedereen er een in zijn omgeving kan vinden.

‘Voor veel kinderen is de openbare bibliotheek de eerste bushalte in de kennismaking met cultuur. Het zijn ook al lang niet meer plekken waar je alleen boeken kunt lenen. Het zijn laagdrempelige plekken voor het organiseren van debatten en workshops. Als we in de toekomst van de samenleving willen investeren is dit een goede bestemming. Dan draag je meteen ook bij aan een ander probleem: de laaggeletterdheid en teruglopende leesvaardigheid.’

De raad legt een agenda op tafel waar vrijwel alle dossiers in zitten waarin het de laatste jaren financieel knelde in het cultuurbeleid. De structurele onderbetaling van zzp’ers en het onbetaald overwerken van vaste krachten moet met 100 miljoen euro per jaar extra worden opgelost. Ook heeft de publieke omroep 70 miljoen euro extra nodig om lokale omroepen te versterken, en de digitalisering door te zetten, zodat de NPO mee kan met de snelle ontwikkelingen rond onlineplatforms als Netflix.

De afgelopen regeerperiode is jaarlijks ongeveer een miljard euro aan cultuur in brede zin uitgegeven. Dat is nog geen 0,3 procent van de rijksbegroting, schrijft de raad nadrukkelijk in zijn oproep om dat bedrag met de helft te verhogen. Cultuur speelt, met andere woorden, maar een kleine rol in het uitgavenpatroon van de staat, ook al wekte alle retoriek over ‘subsidieslurpers’ en ‘linkse hobby’s’ de laatste tien jaar een andere indruk.

Het beeld dat cultuur alleen gaat over hoge kunst en topgezelschappen moet dringend veranderen, vindt Baele. Ze maakt zich er hard voor dat cultuur meer is dan galapremières in operahuizen en Rembrandt-tentoonstellingen.

‘Als jij van breakdance houdt, en je ziet dat subsidie naar klassiek ballet gaat, omdat dat wel cultuur zou zijn, dan krijg je niet het idee dat je meetelt. Kijk naar Frankrijk of Duitsland, daar is cultuur een veel breder begrip dan hier. Bierfestivals, gastronomie, alles waarmee mensen zich omringen in hun dagelijks leven behoort er toe. Daarom vind ik cultuureducatie zo belangrijk. Je leert dan niet alleen allerlei vormen en smaken van cultuur, je leert kijken en genieten en daarmee leer je het ook normaal vinden.’

Kristel Baele, voorzitter Raad voor Cultuur. Beeld Ronald van den Heerik
Kristel Baele, voorzitter Raad voor Cultuur.Beeld Ronald van den Heerik

Snijden in de gevestigde orde om plek te maken voor het nieuwe, is volgens Baele een slecht idee. De cultuursector is al uitgehold, en het geduw en getrek rond de grote subsidieronde van 2020 liet zien hoezeer het om ‘herverdelen van schaarste’ is gaan draaien. ‘Daar bewijs je Nederland geen dienst mee. Waarom zou je weggooien wat fantastisch is? We bungelen bovendien niet onderaan in lijstjes met welvarendste landen.’

Behalve de structurele verhoging met bijna een half miljard euro is er volgens de raad ook een eenmalige investering van 83 miljoen euro nodig, in hoofdzaak voor het Nationaal Aankoopfonds. De Tweede Kamer deed afgelopen zomer een greep in die pot om het Scapino Ballet subsidie te kunnen blijven geven, nadat het gevestigde gezelschap uit Rotterdam eigenlijk plaats had moeten maken voor een jongere club uit Groningen. Het fonds moet aangevuld worden om in voorkomende gevallen nationaal erfgoed aan te schaffen dat bij buitenlandse verzamelaars dreigt te belanden.

De Raad voor Cultuur geeft in de oproep voor investeringen verder nog geen advies over aanpassingen aan het ingewikkelde subsidiebestel, waarvan kunstinstellingen en Tweede Kamerleden in het najaar zeiden dat een nieuw kabinet het moet vereenvoudigen. Wel heeft de Raad in een aparte brief aan de informateur herhaald dat het goed is om de huidige subsidieperiode van vier jaar te verlengen tot zes jaar. ‘Dan heeft de sector de tijd om uit de coronacrisis te komen en de mentale ruimte om na te denken over een nieuw bestel. Alle energie is nu nodig om weer op te starten.’

Kristel Baele

Voordat Kristel Baele in november aantrad als voorzitter van de Raad voor Cultuur, was ze als bestuurder jarenlang werkzaam in het hoger onderwijs. De wereld van de wetenschap, zegt ze, heeft veel raakvlakken met die van cultuur. Niet alleen zijn kunstenaars net zo ‘creatief, ondernemend en eigenwijs’ als wetenschappers. ‘Ook zijn de vraagstukken rond verlening van subsidies vergelijkbaar. Het meten van impact en kwaliteit is in wezen complex en vooraf vaak moeilijk in te schatten.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden