Review

Opnieuw laat Sjisjkin zien wat een vakman hij is

Sjisjkin is niet zuinig met details, maar alles draagt bij aan de spanning. Jakkes, wat goed! De Rus wordt virtuoos en erudiet genoemd. Maar zijn intelligentie zit hem soms in de weg.

Michaïl Sjisjkin - De kalligrafieles

Michaïl Sjisjkin is een Russische schrijver die al meer dan twintig jaar in Europa woont. Hij verliet Rusland in 1995. Niet vanwege politieke onvrijheid, want 1995 was het hoogtepunt van de Jeltsin-anarchie, maar vanwege de liefde: zijn Zwitserse vriendin kreeg een kind, en Sjisjkin besloot te verhuizen van Moskou naar Zürich. In Europa ontwikkelde hij zich tot een scherp criticus van de Russische samenleving.

Michaïl Sjisjkin
De kalligrafieles
Fictie
Vertaald uit het Russisch door Gerard Cruys
Querido; 141 pagina's; euro 18,99.

Maar hij is meer dan een politiek schrijver. Virtuoos en erudiet zijn de gebruikelijke kwalificaties die zijn werk aankleven. Niet onterecht: Sjisjkin varieert handig met literaire vormen en maakt soeverein en onnadrukkelijk gebruik van historisch materiaal. Het is een intelligente jongen kortom, maar die intelligentie zit hem nog weleens in de weg. Zo kan hij het niet laten om virtuoos te babbelen over het schrijfproces zelf, en hoe bijzonder dat schrijven wel niet is, en het lezen ook. O, het lezen, zó vreselijk geweldig en belangrijk!

De meeste schrijvers die zo voor eigen parochie preken, doen dat om te verhullen dat ze matig schrijven en weinig lezen. Maar dat geldt niet voor Sjisjkin - want ook in De kalligrafieles laat hij zien wat een vakman hij is. Zijn korte verhalen in deze bundel ontwikkelen zich vloeiend en vanzelfsprekend, schijnbaar gemakkelijk, verzorgd. Sjisjkin bezit de grote kwaliteit van de bondigheid. Nee, zijn verhalen zijn niet zuinig met details, of kaal, maar elke zin is noodzakelijk, elke wending in het verhaal draagt bij aan de spanning. En, heel prettig, hij begrijpt de waarde en de werking van ontroering. Die roept hij op door in passages vol ellende even te concentreren op een sprankje goedheid. De opwelling van tederheid in een gewelddadige relatie; de narcistische schurk die even echte liefde toont voor zijn kind. Zoiets kan snel larmoyant worden, maar Sjisjkin houdt maat.

Waarde

In het verhaal 'De Campanile van Venetië' gebruikt hij de liefdescorrespondentie (bewaard in het Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam) tussen twee historische figuren, de Zwitserse arts en politicus Fritz Brupbacher en de Russische communiste Lidija Kotsjetkova. Wat een brieven! Dramatisch, verbijsterend, en geestig ook, als je niet te invoelend bent. Een luiere schrijver zou er gemakkelijk een dik boek mee vullen. Maar Sjisjkin concentreert het allemaal in 35 kraakheldere pagina's, bedrieglijk eenvoudig geschreven. Jakkes, wat goed.

Of het autobiografische verhaal met de raadselachtige titel 'Een pan en vallende sterren'. Daarin portretteert hij in 15 bladzijden zijn vader en zijn zoon, en eigenlijk zichzelf. Zijn vader is een oorlogsveteraan, permanent dronken. Op overwinningsdag draagt hij, behangen met medailles, zijn matrozenhemd, dat elk jaar door moeder vermaakt moet worden, omdat de dronkelap steeds dikker wordt. Als hij uiteindelijk in een delirium de dood vindt, wordt hij begraven in een te kleine kist. En dan komt het. Er moet zo gepropt worden met het lijk dat een spijker van de deksel zich in vaders hoofd boort, en er nog wat taai bloed uit stroomt. De arme zoon, Sjisjkin zelf dus, probeert dan de spijker om te buigen 'zodat vader geen pijn zou lijden.'

Wie uit zulk materiaal kan putten, en dat zo efficiënt en kan omzetten in een zo ontroerend verhaal, heeft geen praatjes nodig om de waarde van de literatuur te benadrukken. Die waarde blijkt gewoon uit elke regel die hij schrijft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden