Opium van het volk (2)

Frank: Jij liet vorige week weten dat je geurige olie over dat grote, talentvolle hoofd van Paul de Leeuw wilt gieten, om hem vervolgens Nederland uit te zetten....

Maarten en Frank Meester

Maarten: Dat kan mij nou weer niets schelen. Als mensen zo graag hun kop laten zien in programma’s als Mooi! Weer de Leeuw, Idols of Stuif es in, dan weten ze dat de kans bestaat dat de presentator hen belachelijk maakt. Moeten ze maar niet zo ijdel en stom zijn.

Frank: Dat argument gebruiken programmamakers zelf ook om hun slechte gedrag tegenover deze arme stumpers te rechtvaardigen. Maar je beseft niet dat op tv komen in onze cultuur het hoogst haalbare is. We leven zoals de Duitse socioloog Max Weber zei in een onttoverde wereld; in een rationele samenleving waarin alles zich op hetzelfde prozaïsche niveau afspeelt. Een van de weinige manieren om je leven nog glans te geven, is door op tv te verschijnen. Wie wil er niet de Olympus beklimmen en tot het pantheon toetreden? Tv-persoonlijkheden zijn de goden van deze tijd. Matthijs van Nieuwkerk is Zeus, Pauw en Witteman zijn samen Apollo en Paul de Leeuw is Bacchus.

Maarten: Als ik het zo hoor, is de VARA oppermachtig.

Frank: Zeker. Maar je laat me niet uitspreken. Iedereen wil op tv en daar maakt De Leeuw misbruik van. Hij heeft een machtige positie en in plaats van het goede voorbeeld te geven, geeft hij het verkeerde. Hij laat daarmee zien dat hij nog een slaaf is van zijn eigen lusten.

Maarten: Is hij nou een slaaf of een machthebber?

Frank: Hij heeft macht, dus dat maakt hem letterlijk tot een machthebber. Tegelijkertijd toont hij zich een slaaf van zijn eigen lusten, wat hem tot een slechte machthebber maakt. De Franse filosoof Michel Foucault legde dat duidelijk uit. ‘Als je misbruik van je macht maakt, ga je de legitieme uitoefening van je macht te buiten en leg je anderen je grillen, lusten en verlangens op. Zo bijvoorbeeld doet de tiran, of gewoon de machtige en rijke, die van zijn macht en rijkdom profiteert om misbruik te maken van anderen, om hen op een ongepaste manier aan de macht te onderwerpen.’ Tot zover De Leeuw als machthebber. Nu als slaaf: ‘Maar eigenlijk (*) zijn deze lieden slaven van hun lusten. Een goede vorst oefent zijn macht daarentegen naar behoren uit, wat wil zeggen dat hij zijn macht tevens over zichzelf uitoefent.’

Maarten: Het zal De Leeuw en al die andere tv-goden nooit lukken zichzelf beter in bedwang te houden. Het medium tv zelf dwingt hen tot machtmisbruik. Alles moet snel en makkelijk te behappen zijn, anders zapt het publiek weg.

Frank: Daarom moet er één net komen, zodat er niets meer te zappen valt. Niet Nederland 1, 2 en 3, maar gewoon Nederland. Verder moet de overheid commerciële televisie verbieden. Een commissie – ik wil daar best zitting in nemen – zal erop toezien dat Nederland alleen eerlijke, machtsvrije programma’s uitzendt. Mijn plan heeft een bijkomend voordeel: iedereen ziet hetzelfde. Dat komt de sociale cohesie enorm ten goede; zo hebben wij Nederlanders weer iets wat ons bindt en creëren we een nieuw Wij.

Maarten: Dat nieuwe Wij zal altijd dom blijven. Televisie heeft nu eenmaal haar eigen wetten die intellectuele hygiëne tegengaan; die maken dat diepgang wel moet ontbreken. Zo moet er een conflict zijn. Zo moet er een traantje weg te pinken zijn of moet er juist gelachen worden.

Frank: Ook als jij een eigen filosofisch programma kon maken?

Maarten: Als ik alle vrijheid kreeg, zou ik dat wel willen doen. Ik zou de kijker recht in de ogen kijken. Vervolgens zou ik zeggen dat hij per direct zijn tv moet vernietigen en een goed boek moet gaan lezen. Ik zou mijn programma zien zoals de Engels-Oostenrijkse filosoof Ludwig Wittgenstein zijn hoofdwerk de Tractatus logico-philosophicus zag. Als een ladder die je moet beklimmen om hem weg te kunnen trappen als je eenmaal boven bent.

Frank: Dus je zou één keer zo’n programma presenteren?

Maarten: Helaas zal ik die boodschap erin moeten stampen. Televisie is opium van het volk, vrij naar Marx. Nederlanders moeten dus afkicken. Ik maak graag tijd vrij om hen langdurig te begeleiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden