Opgezwolle: poetry for the stage

Rappers Rico en Sticks treden vanavond op in de Heineken Music Hall. Ze maakten deel uit van Opgezwolle, de rapformatie die nederhop op zijn grondvesten deed schudden. En dat komt óók door de teksten. De Volkskrant kijkt met Rico en Sticks terug op vier keer poetry for the stage.

Beeld Daniel Cohen

In 2010 recenseerde literatuurcriticus Sam Anderson van New York Magazine het lijvige boek Anthology of Rap - zonder ook maar één van de nummers uit de hiphopgeschiedenis die erin stond op YouTube te zoeken en te beluisteren. Zijn pure tekstkritiek leidde ertoe dat hij Big Daddy Kane tot beste rapper ooit verklaarde, dat Wu Tang en Nas hem koud lieten. En Lil' Waynes raps 'didn't add up'.

Het Amerikaanse New Public Radio zag het als een uitdaging: ze stuurden Anderson een lijst met links naar de nummers en de vraag of hij na beluistering nog hetzelfde vond. Wat behalve een mooi artikel ook een kanteling opleverde bij de criticus: 'Het moment dat ik de nummers beluisterde, realiseerde ik me dat het nogal gestoord was welk oordeel dan ook te willen vellen over hiphop zonder de muziek te horen.'

Houd dit in gedachten bij het lezen van dit stuk, want nummers als Hoedenplank (2006) of Hamvraag (2004) van Opgezwolle (de Nederlandse formatie die in 2002 kwam, zag en sindsdien geen concertvloer meer fatsoenlijk heeft achtergelaten), zijn onmogelijk op waarde te schatten zonder er de vijzelende beats van Delic en Kubus bij te horen.

Lege cd

De eerste plaat die Opgezwolle bij Top Notch uitbracht, in 2003 (Spuugdingen op de Mic uit 2001 was uitgebracht in eigen beheer), bestond uit twee cd’s. De hoes, ontworpen door graffiti-artiest en industrieel ontwerper Delta en grafisch kunstenaar Parra, omvatte één cd vol nummers: Vloeistof, waarop onder meer het Verre Oosten, Rustug en Tjappies en Mammies staan. De tweede cd heette Brandstof en was leeg. Wie de dubbelplaat kocht kon thuis op Brandstof zeven bonustracks branden die Opgezwolle op z'n website had geplaatst.

Je hebt poetry for the page en poetry for the stage, maar toch: het landschap van nederhop verschoof toen de jongens uit Zwolle in zicht kwamen. Dat dat had ook met de oorspronkelijkheid van hun teksten te maken. Beluister het nummer Made in NL en je weet dat Lange Frans met zijn Kamervragen alleen maar tien jaar terug en 113 kilometer oostwaarts hoefde voor inspiratie: Made in NL, zodra de één start speelt de rest mee in het spel / Een schaap over de dam dan volgen er meer / veel geschreeuw voor de wol die je scheert. Zet er de tekst van Gekkenhuis bij, Eigen Wereld, Elektrostress, De Tijd Leert en je hebt de broeierige het-gaat-goed-maar-voor-hoe-lang-nog-tijdgeest van de jaren nul bij de kern.

Een terugblik op vier nummers met rappers Rico (Ricardo McDougal) en Sticks (Junte Uiterwijk).

Vrijdagavond treden Rico en Sticks op in het concert OpgezwolleTotNu in de Heineken Music Hall in Amsterdam.

Buitenbad - Rico

Album: Buitenwesten (Kubus, 2004)

Er is in de wereld geen precedent voor het nummer Buitenbad en voor iedereen die niet direct bij het strand is opgegroeid, vat dit zo ongeveer alle hete zomers in Holland samen. Een dagje buitenbad, 'waar de hoogbejaarden uit het water komen, En zich afvragen waar lag ik ook alweer, waar is mijn badlaken / Daar waar het zwerft van de kutinsecten, Stelletje mieren, muggen en wespen kunnen je hele dag verpesten'. Je begeeft je zo weer op het grasveld als je het hoort, Calippo's erbij, 'en aan het eind van de dag / ik ruik patat'.

Rico wilde met dit nummer terug naar Harderwijk, waar hij opgroeide, zegt hij. Naar buitenbad De Sypel, waar hij voor het eerst met een meisje zoende en onder de indruk was van de grote jongens. 'Om de videoclip te maken gingen we er met bijna twintig auto's heen en toen bleek dat het niet mocht vanwege de privacy.'

Ze reden door naar Zwolle en filmden bij openbaar strand de Wijthmenerplas. Mattijs Mollee filmde met een lekker ouderwets filtertje. 's Avonds na sluitingstijd mochten ze bij buitenbad Stilo alsnog de onderwatershots maken die ze wilden, 'voor een kratje bier'. Het was gezellig als altijd.

gezinnen ruiken naar de 2 van de prijs van 1 toch
zonnebrandolie aanbieding van de Kruidvat en van de Etos
moeder let op de etters en vader rolt het kleed los op een
afgelegen plek
lekker rustig je weet toch
zijn de kids in het water dan pakt vader de transistorradio
gaat zitten op zijn klapstoel met de radio naast zijn oor
maar het is stilte voor de storm
nog geen tel later stikt het van lugubere studiepubers
draagbare soundsystems staan op de hoogste volumes

De tekst loopt door onder het beeld

Het Verre Oosten - Sticks

Album: Vloeistof (2003)

Rico en Sticks zetten Zwolle op de kaart, een beetje zoals Massive Attack het provinciale Bristol tot centrum van de triphop bombardeerde in de jaren negentig. En probeer, als je dit nummer eenmaal kent, maar eens de trein die kant op te pakken en níét in je hoofd de woorden te horen als 'verre verre verre... ooooowstuuuuuh', en dan: 'we - nemen je mee'. Rico en Sticks zetten Zwolle op de kaart, een beetje zoals Massive Attack het provinciale Bristol tot centrum van de triphop bombardeerde in de jaren negentig. En probeer, als je dit nummer eenmaal kent, maar eens de trein die kant op te pakken en níét in je hoofd de woorden te horen als 'verre verre verre... ooooowstuuuuuh', en dan: 'we - nemen je mee'.

Een onweerstaanbare ode aan een plek die voor velen 'te ver om de fiets te pakken' is. Met exotische verwijzingen naar straten en kroegen, een parodie haast op al die bekend veronderstelde plekken in Johnny Jordaan-achtige nummers als het weer eens over de hoofdstad gaat. Maar eigenlijk 'sloeg het nergens op', zegt Sticks nu. 'Het is absurd, de drang om te vertegenwoordigen waar je vandaan komt. Alsof het een prestatie is waar je geboren bent - je hebt er letterlijk niks voor gedaan. Net als al die Trots op Nederland onzin.

'Maar we waren 20, 21 en we vonden het wel een kick om voor een vol Paradiso (in Amsterdam) of Vredenburg (Utrecht) te staan en dat dan iedereen 'ZWOLLEEEE' roept.' En al is het daar soms een soap en kent iedereen elkaar, het is wel oprechte liefde - hij woont er nog altijd. Zwolle heeft bovendien school gemaakt, met vooral Typhoon als evenwaardig gezant. In 2014 werd Het Verre Oosten door de Nederlandse hiphopindustrie tot beste track aller tijden gekozen, na al eerder tot beste te zijn uitgeroepen door het publiek.

Ja.. Welkom in het verre oosten. Ik hou alles goud gozer.
Omgeving vertrouwd, geboren en getogen.
Monteverdilaan, mot ik verder gaan.
Elke dag help ik rappers omdat dat toch wat sneller gaat.
Geheel geïsoleerd. En dat op eigen benen.
Dus het duurt ff voordat het grootste deel die stylo leert.
En tegen die tijd zijn we verder dan dit.
Wat is het tof in het binnenhof, ik kom met lekkere shit.

De tekst loopt door onder het beeld

Elektrostress - Rico

Album: Eigen Wereld (2006)

Het is, als je er nu op terugkijkt, haast schattig, de paranoia over Nokiatelefoons zonder camera, Big Brother, dna-scanners en internet in het algemeen . Zijn we voorbij de angst? Rico was er echt even benauwd over, zegt hij: 'Ik zat er heel erg in toen. Dit nummer kwam vanzelf.' Van George Orwell had-ie nog nooit gehoord, later pas hoorde hij over diens roman 1984.

Veel fans vonden het nummer niks, maar dat vindt Rico prima: 'Dat ongemak en de weerzin die ik voelde, zijn helemaal in het nummer terechtgekomen. Niet raar dat het totaal anders van toon is dan de rest op Eigen Wereld.' Producer Delic legde een effectje over Rico's stem waardoor hij als een kapotte robot lijkt te rappen: het wordt steeds paniekeriger naarmate het nummer vordert.

En nu? Ja, nu heeft-ie een app om z'n vrienden te vinden en kan-ie zijn iPhone met zijn vingerafdruk openen. De paranoia werd sowieso minder toen het blowen afnam, dat hielp, maar in zekere zin heeft Rico zich overgegeven aan de techniek, zoals de meesten van ons. 'Al ken ik nog steeds mensen zonder mobiel of Facebook.' Mensen die weigeren een digitale footprint achter te laten. Voor zover het binnen hun macht ligt.

Ga maar na waar je gaat, van zaad tot bejaard,
overal camera's waar je staat,
informatie wordt als data opgeslagen en bewaard.
Maar door wie... is het in goeie of slechte handen,
wie geeft ze zomaar het recht om te gaan zoeken in jullie
bestanden.
Want anders kan je van alle toekomstplannen verwachten.
Je lacht, maar we doen er nu al met zn allen aan mee,
je loopt ook te pronken met een webcam en telefoontje.

De tekst loopt door onder het beeld.

Balans - Sticks

Album: Eigen Wereld (2006)

De openingszin van Balans zegt veel meer dan er staat: 'Ja het gaat goed, ik slaap goed / ik sta paraat wanneer je m'n naam roept'- en je denkt meteen: oké jongen, kom maar door met de rest. Wat gaat er niet, wat vertel je er niet bij. Je ziet hem op een koord staan.

Sticks heeft heel weinig nodig om je zijn wereld in te trekken. Maar niet dat daar nou dagen van denken of dichten aan voorafgingen. Het is echt niet zo, zegt hij nu, dat ze dachten: we gaan eens een heel betrokken of maatschappijkritisch nummer maken. Het begon 'negen van de tien keer' met een beat, en de tekst volgde. Heel intuïtief en heel associatief. Een beetje schrijven, prettige onderlinge competitie en dan 'wat heb jij?' En zien of het een beetje past.

Meer dan geregeld sloten de teksten naadloos op elkaar aan. En ja, het ging over de wereld, en hoe je je daarin beweegt. Eerlijk gezegd is het onderwerp van dit nummer, balans, zo'n beetje de rode draad in al zijn albums geworden. Hoe doe je dat, normaal leven en wat is normaal leven eigenlijk: 'We zaten toen nogal in de party modus, veel optredens, en nachten in de studio.' Dat houdt-ie al lang niet meer vol, niet op die manier. Maar 9 tot 5 werd het nooit en al was het zo, zegt-ie: 'wie zegt dat het dan makkelijk was?'

Zoek de balans tussen goed en fout, en move de crowd,
als Rakim en Eric B. Het is ons toevertrouwd
Voor de vrouwen, het tuig en m'n neven,
maar zo nu en dan gaat het iets te ruig in mijn leven
Draait het om de seks, smoken, zuipen en feesten,
Of is er ook nog wat daarbuiten te beleven
trainen voor een sixpack, of neem een sixpack voor
een bierbuik
Ik zeg wat vaker, nee, wanneer ik wierie ruik
Neem een diepe duik en kies m'n eigen route door
die dierentuin
'Wat is er'?
Ik doe mn dans, Zoek de balans
Ik doe mn dans, Zoek de balans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden