Opgewaardeerde Nijntje mag bij grote jongens in het Rijks

'Nijntje in het museum' is nu 'Nijntje in het Rijksmuseum'. Daar mag het 60-jarige konijn van Dick Bruna zich meten met Braque, Legér en Matisse.

Detail uit Dick Bruna: Twee vissen, 1962.Beeld Mercis B.V.

'Ik zag Matisse en ik bedacht nijntje.' De gevleugelde woorden van nijntje-bedenker Dick Bruna zijn nu al historisch. Want wie dacht dat nijntje - het groot geoorde, witte konijntje met de kraaloogjes en het muizige mondje - zomaar een kinderkonijn was heeft het mis. De creatie van Bruna, uit 1955, is kunsthistorisch erfgoed en behoort sinds gisteren tot de canon van artistieke prestaties die Nederland over de eeuwen heeft voortgebracht.

Althans als het aan het Rijksmuseum ligt. Daar opende donderdag, ter gelegenheid van het 60-jarige bestaan van nijntje, de tentoonstelling Dick Bruna. Kunstenaar. De expositie is bescheiden van oppervlak (niet groter dan een flinke huiskamer gevuld met ongeveer vijftig werken), maar groots van opzet. Zoals de titel al prijsgeeft, wordt Bruna niet langer gezien als een vaardig illustrator en ontwerper, maar worden zijn tekeningen bevrijd uit het kinderdomein dat hij deelde met Fiep Westendorp (Jip en Janneke), Hergé (Kuifje) en Theo van den Boogaard (Sjef van Oekel).

Dick Bruna: Nijntje en De Stijl in Nijntje in het museum, 1997.Beeld Mercis BV

Artistieke herkomst

Dick Bruna (88) is zijn collega-illustratoren en striptekenaars ontgroeid. Volgens Rijksmuseum-directeur Wim Pijbes past hij beter in een ander rijtje, dat van Johannes Vermeer, Piet Mondriaan en Jan Schoonhoven - typisch Nederlandse kunstenaars door het treffende minimalisme van hun schilderijen en reliëfs, de schoonheid van het alledaagse en de puurheid van het verstilde moment.

Om de artistieke herkomst verder te duiden, zijn Bruna's tekeningen in het Rijksmuseum opgehangen tussen het getekende, gescheurde en geknipte werk van Henri Matisse, Willem Sandberg, Fernand Léger en Georges Braque. Een combinatie die de argeloze bezoeker erop moet wijzen dat Bruna niet van de straat is en zijn inspiratie ontleende aan de grote meesters van de moderne kunst. Voorwaar geen kleine jongen.

Verwantschap is er zeker. In veel werk zijn de knipsels van Matisse, de gescheurde letters van Sandberg en de elegante vormen van Braque te herkennen. En, zeker, Bruna heeft daaruit een eigen brouwsel gedistilleerd. De pijp van Maigret, het aureooltje van De Saint, het profiel van het zwarte Havank-mannetje; de Zwarte Beertjes-boekomslagen zijn allemaal even karakteristiek en herkenbaar als het gestileerde konijntje met zijn flaporen.

Georges Braque: Deux oiseaux, in het tijdschrift Derrière le Miroir, 1967.Beeld Collectie Rijksmuseum

Uit de hoge hoed

Maar of daarmee het kunstenaarschap van Bruna op gelijke hoogte is te stellen als dat van zijn illustere voorgangers? Wmah. Het konijntje dat Bruna uit de hoge hoed van de kunstgeschiedenis heeft getoverd, is een verleidelijk product dat evenwel niet kan verhullen dat de maker op reuzenschouders van anderen staat naar wie hij goed gekeken heeft - als illustrator, wellicht als kunstenaar, maar vooral als entrepreneur.

Dat Bruna nu in het Rijksmuseum zoveel aandacht krijgt, heeft ook te maken met de gestage musealisering van Bruna én konijn. Vanaf hun expositie in het Centre Pompidou in Parijs, via het Groninger Museum en het Centraal Museum in Utrecht. Met als finale paukenslag nu dus het Rijks.

Niet verwonderlijk. De snelheid waarmee nijntje tot een serieus studieobject is opgewaardeerd, is dezelfde als waarmee het Rijksmuseum veranderde van een kunsttempel vol oude meesters in een modern, publieksvriendelijk instituut. Met 'nijn' als laatste toevoeging, waarbij de maker zich nu Vermeer mag wanen.

Dick Bruna. Kunstenaar. Rijksmuseum, Amsterdam. T/m 15/11. rijksmuseum.nl

Dick Bruna: Twee vissen, 1962.Beeld Mercis BV
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden