Opgefokt spel nekt bankdrama De Verleiders

Hilarisch vormingstheater blijft steken in schematisch denken


Beeld anp

'Wist u dat sinds begin dit jaar veertien topbankiers zelfmoord hebben gepleegd?' George van Houts vraagt het tegen het eind van De Verleiders - door de bank genomen aan zijn publiek. De voorstelling is het derde en laatste deel van De Verleiders-trilogie, waarmee Van Houts en een groep toegewijde collega-theatermakers de afgelopen jaren het Nederlandse theater hebben verrijkt met een unieke vorm van documentair, satirisch theater. Deel I ging over de vastgoedfraude (*****), deel II over het boekhoudschandaal in Ahold (***).

Nee, dat wist ik niet, van die veertien topbankiers die zelfmoord pleegden. Het is een veelzeggend detail aan het eind van de show, over mannen die eerst alle macht in handen hadden en toen paria's werden. En daarvan had ik graag meer willen weten in deze De Verleiders III, over die andere kant van de medaille, hoe die aftakeling verliep en tot zelfmoord leidde. Dat is namelijk wat er aan deze productie schort: het is allemaal vrij eenzijdig, zwart-wit en schematisch verdeeld in goed en kwaad. De banken zijn de daders, wij met z'n allen de sneue slachtoffers. Voor een deel zal dat zo zijn, maar theater wordt pas echt interessant als er tegenstellingen worden gecreëerd, als we zien waaróm iemand fout is.

Vastgoed

Van de drie Verleiders-producties is het eerste deel over de vastgoedfraude verreweg de beste. Omdat het daarin gaat over handel en wandel van louche figuren in een onbekend, grijs gebied. Over hoe banken, geldschieters, bouwmagnaten, pensioenfondsen en onderwereld de handen ineen sloegen. Met een virtuoze Pierre Bokma als ‘mental coach’ Nico Vijsma, de duivel in hoogsteigen persoon. Deel II over Ahold worstelde met een theatraal niet zo bijster interessant boekhoudschandaal en werd daardoor een wat diffuse tragikomedie over een getroebleerde kruideniersfamilie. Na afloop van deel III blijf je als toeschouwer vooral zitten met de vraag: hoe zit het eigenlijk met mijn eigen aflossingsvrije hypotheek? Van 17 juni t/m 4 juli 2015 zijn alle delen nogmaal te zien in het zogeheten De Verleiders – het festival, exclusief in de Stadsschouwburg Utrecht.

Pierre Bokma, Victor Löw, Leopold Witte, Tom de Ket en George van Houts spelen alle rollen door elkaar heen en deels ook zichzelf. Af en toe vertolken ze ook zo'n verwerpelijke bankmagnaat maar altijd zijn dat volgevreten, gewetenloze, sluwe schurken en uitzuigers. Dat levert soms hilarisch theater op, zoals wanneer een stel vadsige bankdirecteuren klaagt over hun tanende posities en de kamermeisjes en secretaresses niet meer wijdbeens voor ze klaarliggen. De tekst is dan zo over de top, dat de satire er vet vanaf druipt.

De Verleiders III is een aaneenschakeling van korte en langere scènes, verbonden door stevige muziek, een enkele videoprojectie en monologen over de financiële beslommeringen van de acteurs zelf. Maar dit keer is er ook een rode draad: Bokma en Witte spelen het echtpaar Jan en Els dat een strandtent runt en geld leent om te kunnen investeren. Ze worden stukje bij beetje vermalen door foute tussenpersonen, bankmedewerkers en curatoren. Dat geeft weliswaar een onthutsend inkijkje in hoe banken je flessen waar je bij staat, maar het is allemaal ook een tikkeltje schetsmatig.

De oprechte woede van de makers manifesteert zich bovendien in een opgefokte speelstijl, waardoor de voorstelling modern vormingstheater wordt dat oproept tot actie, inclusief geheven vingertje. Hier en daar vliegen de acteurs behoorlijk uit de bocht, zoals Victor Löw, die zichzelf nogal overschreeuwt en Tom de Ket die daar in zijn Be your own bank!!!-monoloog een schepje bovenop doet. Door dat 'Wij zullen u wel eens even zeggen hoe u genaaid wordt!' -sfeertje gaan nuance en relativering enigszins verloren.

De Verleiders - door de bank genomen is theater vol uitroeptekens, waarin een vraagteken node wordt gemist.

Van 17/6 t/m 4/7/2015 worden nogmaals alle delen gespeeld in de Stadsschouwburg Utrecht.

Pierre Bokma in de Verleiders Beeld Raymond van Olphen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.