Recensie Earth Diver

Operaproeftuin Rotterdam opent met Earth Diver; een beklemmende en fascinerende ervaring (***)

Opera - Earth Diver

Earth Diver

Opera

Openingsvoorstelling van de Operadagen Rotterdam

Met o.a. ChorWerk Ruhr

Regie: Wouter van Looy

18/5, Nieuwe Luxor, R’dam

Earth Diver tijdens de Ruhrtriennale 2016, Salzlager Zeche Zollverein, Essen. Beeld Earth Diver

Ooit was Rotterdam een belangrijke operastad. Zeker in de jaren tussen 1860 en 1890 kon je als liefhebber beter in de florerende havenstad dan in Amsterdam zijn. Voor de lokale bourgeoisie was opera prestige: er werden gemiddeld tien Wagners per jaar gespeeld, de Hoogduitse Opera was een begrip. Ook later sloegen grote zangers op hun tournees de Groote Schouwburg zelden over.

Maar met het bombardement van 1940 was het met de operatraditie definitief gedaan. De schouwburg, die altijd het epicentrum van het operaleven was geweest, brandde uit; plannen voor herbouw haalden het niet. Later werd nog weleens gemijmerd over een eigen operahuis. Het kwam er nooit. Wie tegenwoordig in Rotterdam opera wil horen, is aangewezen op reizende gezelschappen uit Maastricht (Opera Zuid), Enschede (de Nederlandse Reisopera) of Tatarstan.

Operadagen Rotterdam

De Operadagen spelen zich niet alleen af op ‘vertrouwd terrein’, zoals de podia van de Schouwburg en de Doelen. Kenmerkend voor het festival is dat de hele stad als decor dient. Zo kun je terecht op het dak van de Bijenkorf of in een loods van de Schiedamse jeneverstoker Nolet. Premières zijn er onder meer van Rob Zuidam, die voor de voorstelling Mary Stuart (24/5) sonnetten van Joseph Brodsky van muziek voorzag, en Gavin Bryars, die zijn Billy (naar Billy the Kid) componeerde voor Claron McFadden en Bertrand Belin. Billy wordt als double bill opgevoerd met een andere wildwestopera, Calamity van Ben Jonhston (25/5). De liefhebber van de smartlap kan zich melden bi een meezingspektakel op de Koeweide (27/5). Ook aan de kleintjes wordt gedacht, zo presenteert het festival met Beast (25 & 26/5) een interactieve familievoorstelling en is er een bewerking van Beethovens Fidelio (26 & 27/5). 

Behalve die ene periode in de zomer dan, wanneer de Operadagen bezitnemen van de stad. Tot en met 27 mei kun je in Rotterdam terecht voor alles wat ook maar zijdelings met muziektheater te maken heeft. Want dat is ook meteen het jaarlijks terugkerende kritiekpunt: voor opera in traditionele zin is nauwelijks plaats; soms ontbreekt in een productie het muzikale, soms het theatrale element, een enkele keer ontbreken ze allebei.

Bewondering

En toch kun je alleen maar bewondering hebben voor het festival, dat zelfs zo sympathiek is dat het dit jaar een persconferentie in Amsterdam belegde voor journalisten voor wie het te veel moeite is een intercity te nemen. Ondanks de bescheiden middelen – ook een reden dat hoogwaardige en volledige regietheaterproducties ontbreken – zijn er in de 13de jaargang weer meer dan honderd voorstellingen en de signatuur is glashelder. De Operadagen zijn een proeftuin en zoiets past in een stad die sinds de oorlog al zo veel metamorfosen heeft ondergaan.

Filmbeeld uit de voorstelling Earth Diver van Wim Catrysse. Beeld Earth Diver

Ook kenmerkend voor het festival is de afwisseling tussen highbrow en juist zeer toegankelijke producties, vaak met een interactief element. De openingsvoorstelling Earth Diver (regie: Wouter van Looy), die vrijdagavond in het Nieuwe Luxor Theater te zien was, is van de eerste categorie. De coproductie met onder meer de Ruhrtriennale (daar was in 2016 de wereldpremière) draait om een fictieve mijnwerkersgemeenschap die na een ramp geïsoleerd is geraakt en tegen beter weten in in de aarde blijft graven.

Althans, dat is de laag die je krijgt aangereikt door de zeer indrukwekkende beelden van Wim Catrysse. We zien besneeuwde wegen, zwarte kolen, stug maar traag rijdende wagons. Bij de film leest de voordrachtskunstenaar Phil Minton een zwartgallige tekst over verlies en onthechting (een naar het Engels vertaald gedicht van Paul Verrept). Minton doet dat op meeslepende wijze: soms lijkt het alsof hij aan het scatten is, soms lijkt het alsof hij in tongen spreekt.

Vergezeld door een paar musici (gamba, luit en kistorgel) zit Minton in een stellage, het publiek zit in een cirkel daaromheen. Staand of rondlopend achter het publiek zingen zangers van ChorWerk Ruhr. Ze schakelen van de hoopvolle gewijde muziek van Heinrich Schütz over op de ontregelende toonclusters van Nikolaus Brass (1949). Als de zangers stilvallen, klinkt een knap geconstrueerde soundscape van David Van Bouwel.

Bij elkaar genomen doet Earth Diver wat episodisch aan, maar beklemmend en fascinerend is de als totaalervaring (een modewoord dat aan inflatie onderhevig is: we worden noch gevoederd noch gestreeld en ook de neus wordt voor het gemak vergeten) verkochte voorstelling zeker.

Wie Earth Diver nog eens wil zien, heeft woensdag nog de kans, maar buiten de Operadagen. De reprise is in het Muziekgebouw aan ’t IJ, helemaal in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.