Operabewerking Jephtha is geen normale opera

Een opera die geen opera is: de Duitse regisseur Claus Guth legt uit waarom hij Händels oratorium Jephtha op de planken zet.

Scène uit Jephtha in de regie van Claus Guth.Beeld Monika Rittershaus

De Duitse barokcomponist Georg Friedrich Händel (1685-1759) schreef meer dan veertig opera's. De Nationale Opera had dus keuze te over voor de nieuwe productie, die vanavond in première gaat. Maar het stuk Jephtha (1751) was nooit bedoeld voor het theater. Niet gek, want Jephtha is een oratorium. Het oratorium komt uit hetzelfde muzikale nest als de opera, met aria's, spreekzang en al. Het verschil zit in de tekst: een oratorium ontleent zijn stof uitsluitend aan de Bijbel. In Händels geval komt daar nog bij dat het in Engeland, zijn tweede vaderland, verboden was een oratorium op de planken te zetten.

Jephtha was Händels laatste grote werk. Toen hij in Londen de laatste maatstreep trok, was de componist al halfblind. 'Je merkt dat hij afscheid nam van zijn carrière', zegt Claus Guth (52), de Duitse regisseur die Jephtha in Amsterdam toont. 'In sommige noten proef je zelfs doodsvermoeden.'

Guth behoort tot de mannetjesputters van het operavak. Hij oogstte succes van het Wagnerstadje Bayreuth tot het Milanese belcantopaleis La Scala. In Amsterdam trad hij eerder aan met een gewiekste Verdi (Un ballo in maschera) en een Breaking Bad-achtige Mozart (Don Giovanni).

Waarom wilde u Jephtha ensceneren? Het stuk is niet voor theater bedoeld.

'Ik vind de muziek van Händels oratoria nog aantrekkelijker dan die van zijn opera's. Dat komt vooral door de koren, die je in zijn opera's amper vindt. Voor een regisseur zijn die koren wel een probleem. Anders dan in een Verdi-opera loopt de handeling tijdens deze koorscènes niet door. Jephtha schakelt voortdurend tussen individu en collectief, tussen actie en stilstand. Voor dat probleem hoop ik een esthetische oplossing te vinden.'

Is de plot van Händelopera's soms gekmakend complex, in Jephtha overheerst de klare lijn. Het verhaal is gebaseerd op het Bijbelboek Rechters. De legeraanvoerder Jephtha doet aan God een overmoedige belofte. Als hij de Ammonieten verslaat, zal hij bij thuiskomst de eerste de beste offeren die hem onder ogen komt. Helaas blijkt dat zijn dochter Iphis.

Dat klinkt naar volbloed opera.

'Zij het dat de personages amper worden ingeleid en hun psychologie onderbelicht blijft. Ik schilder Jephtha af als een buitenstaander. Het volk Israëls heeft hem jaren geleden afgeschreven als leider, omdat zijn moeder een hoer was. Als het oorlog wordt, mag hij alsnog opdraven. Jephtha ruikt zijn kans, maar zweert dan de eed die hem opnieuw tot buitenstaander maakt. De man die alles wilde winnen, dreigt alles te verliezen: hij moet zijn enige kind doden. In de aanloop naar dat offer schrijft Händel zijn verpletterendste noten. Al bij de eerste repetitie had ik zangers in tranen.'

In de Bijbel sterft Iphis, in het oratorium niet.

'Händels tijdgenoten konden haar dood kennelijk niet verdragen. In Jephtha wordt ze gered door een engel, al kun je je afvragen wat voor redding dat is. Vader en dochter hebben ervaren dat Jephtha zijn eed tot het bittere eind gestand had willen doen. Dat lijkt me pure horror.'

Händel: Jephtha. Regie Claus Guth, Concerto Köln o.l.v. Ivor Bolton. Nationale Opera & Ballet Amsterdam , 9 t/m 27/11.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden