Opera Vlaanderen voert de zelden gespeelde opera Cardillac uit, van Paul Hindemith, en daar kun je maar beter naartoe gaan.

De muziek en het verhaal (over een goudsmid die zijn klanten vermoordt) zijn steengoed en de regie is een voltreffer. 

Cardillac

Opera

Vier sterren

Opera Vlaanderen speelt het werk van Paul Hindemith. 3/2, Antwerpen. Aldaar te zien t/m 12/2 en daarna tot 3/3 in Gent.

Simon Neal als Cardillac Beeld © Annemie Augustijns / Opera Ballet Vlaanderen

Je kunt je voorstellen dat het klote is om René Cardillac te zijn. Ben je de beste goudsmid van Parijs, maak je de mooiste sieraden en weet alleen jij als grootste kenner écht hoe bijzonder je werk is, moet je je kunst verkopen – een mens moet ergens van leven.

Maar om dan je klanten te vermoorden zodat je je kunst kunt terugroven, dat gaat wat ver.

Cardillac is de benaming van een syndroom dat wordt vastgesteld bij makers die geen afstand kunnen doen van hun werk. En het is de naam van de gewetenloze hoofdpersoon in de gelijknamige opera van Paul Hindemith. De opera uit 1926 is gebaseerd op de oer-krimi Das Fräulein von Scuderi van E.T.A. Hoffmann. Opera Vlaanderen voert het stuk in februari en maart uit in Antwerpen en Gent.

En daar kun je maar beter naartoe gaan. Want niet alleen de muziek en het verhaal van deze zelden gespeelde opera zijn steengoed, de regie van Guy Joosten is een voltreffer.

Voor ongeoefende oren is het Vorspiel van de eerste akte misschien wat te veel gevraagd. Hindemith overschrijdt de grenzen van de tonaliteit en de notendichtheid is hoog. Bitse blazersklanken, een shot opgefokte jazz. Daarna: een pompeuze koorscène. Maar de delen die daarop volgen, klinken er alleen maar schoner door, al bewaart Hindemith altijd een bitter hop voor zijn klankbrouwsels.

Hindemith moest niets hebben van Wagneriaanse oneindige melodieën. Cardillac, eind jaren twintig een hit maar door de nazi’s in de ban gedaan, heeft veel meer elementen van de neobarok, met op zichzelf staande nummers. En ook de manier waarop Hindemith in aria’s en duetten solo’s aan blazers toebedeelde, doet soms denken aan Händel.

Prachtig is bijvoorbeeld de sopraan-hobo-aria (Die Zeit vergeht, Rose zerfiel) van een vrouw (de uitstekend zingende Theresa Kronthaler) die een minnaar heeft toegezegd dat hij haar mag hebben als zij een gouden ketting van de beroemde smid krijgt. Het loopt uiteraard slecht met hen af. Als Cardillac ook zijn aanstaande schoonzoon aan het mes wil rijgen, wordt hij betrapt.

Het toneelbeeld is zo eclectisch als de muziek. We zien zowel verwijzingen naar de barok – pruiken, weelderige kostuums – als de periode waarin de opera tot stand kwam: de jaren van de Weimarrepubliek, onrust en hyperinflatie. Een gouden vondst: de goudkleurige darmen die plotseling uit de lucht komen vallen. Cardillac, gezongen door de bariton Simon Neal, baadt als Dagobert Duck tevreden in het edelmetaal.

Als Cardillac na zijn ontmaskering aanvankelijk aan een volksgericht lijkt te ontkomen, danst hij de pasjes  bij het Bee Gees-nummer Stayin’ Alive uit de film Saturday Night Fever. Dat is misschien een beetje flauw, maar verder slaagt Joosten er goed in lucht toe te voegen aan een tekst vol dreiging en duisternis.

Simon Neal, met grimassen die doen denken aan Jack Nicholson in The Shining, zou ook zonder kroon de absolute baas zijn. Zijn stem is vol en krachtig. Maar het is ook te danken aan dirigent Dmitri Jurowski dat het stuk van anderhalf uur (er is geen pauze) voorbij lijkt te vliegen. Kruitdamp stijgt op uit de orkestbak, heerlijke productie.

Hindemith: componist met vele gezichten 

Bij leven werd Paul Hindemith (1895-1963) gezien als een van de grote componisten van zijn tijd. Na zijn dood kalfde die reputatie snel af. Het werk van Hindemith – een origineel componist met vele gezichten, maar geen hemelbestormer – wordt nauwelijks gespeeld. En als zijn werk al klinkt, is het door het feit dat hij ook voor de instrumenten die normaal gesproken niet op de voorgrond treden solostukken schreef: van de tuba, de contrabas, de althoorn, de altviool (zijn eigen instrument) tot de historische viola d’amore. Het componeren ging hem zo makkelijk af, dat toen Hindemith in Londen was en zijn concert werd geannuleerd omdat King George V was overleden, hij de volgende dag ter ere van de koning zijn Trauermusik componeerde – in slechts zes uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden