Open Zweeds themadorp zonder schuttingen

In de vinexwijk Sveaparken bij Schiedam leven de mensen 'heel gezellig samen met elkaar'. Het themadorp is typisch Zweeds: witte hekjes, blote boompjes, kleine tuintjes....

Juktan, Tome en Vindel zijn geen bankstellen in een Ikea-catalogus, maar huizen in Sveaparken. Rood, geel of blauw, en betimmerd met hout. De straten heten Odinholm of Elsingborg, het centrale plein Abbaborg. Wie door Sveaparken loopt, waant zich in Zweden, maar is gewoon in Schiedam.

In 1997 werd de eerste paal van deze oer-Hollandse Vinexwijk geslagen. Het nieuwe is er duidelijk nog niet af; de boompjes zijn bloot, de daklijsten spierwit. Op het speelkwartierrumoer bij de basisschool na is de wijk nagenoeg uitgestorven. Toch leven de mensen hier 'heel gezellig samen met elkaar', bezweert oud-wethouder Volkshuisvesting, Stadsvernieuwing, Architectuur en Stedenbouw Adri Reijnhout (58), drijvende kracht achter Sveaparken. Hij glipt tussen twee huizen door, naar een door binnentuinen omringd veld waar lage, onopvallende afscheidingen een doorkijk naar de omliggende woningen bieden. 'Dit is typisch Zweeds. De tuinen zijn klein, maar deze semi-openbare ruimte is voor iedereen. Ouders kunnen hun kinderen in de gaten houden.'

In 1993 wees het ministerie van VROM met de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening het gebied ten oosten van de wijk Spaland-West aan als uitbreidingsgebied. Net als veel andere steden wilde Schiedam hier 'iets bijzonders' neerzetten, 'tijdloos, met een eigen gezicht'.

Reijnhout: 'Eerst dacht ik aan iets in jaren dertig stijl. Maar toen was ik in Zweden en dacht: waarom niet déze architectuur?' Een documentaire over de Schots-Zweedse architect Ralph Erskine - 'architectuur moet mensen met elkaar in contact brengen' - deed de rest. Reijnhout kreeg de gemeenteraad enthousiast, Erskine tekende voor het masterplan en drie projectontwikkelaars en vier architectenbureaus namen de uitwerking voor hun rekening. Inmiddels zijn twee deelplannen bewoond en wordt het derde opgeleverd. In 2007 moet het vierde kwartier klaar zijn; dan telt Sveaparken 1053 woningen.

De gemeente zat er bij de ontwikkeling bovenop. Van de verf op regenpijpen tot de hoogte van de tuinafscheidingen; alles is gecoördineerd. De straten zijn smal en kronkelig, 'om auto's te dwingen stapvoets te rijden.' Schuttingen, 'anders dan wit geverfde hekjes met verticale delen dan wel groene hagen met een maximale hoogte van 60 centimeter' zijn verboden. Reijnhout: 'Schuttingen passen niet bij een open sfeer. We willen de individualisering tegengaan.'

Themawijken als Sveaparken vertegenwoordigen, met hun dorpse voorkomen en historische verwijzingen, een nostalgisch verlangen naar geborgenheid en saamhorigheid, legt Reijnhout uit. Volgens Ard de Vries, adviseur stedenbouw en architectuur bij het Atelier Rijksbouwmeester, is het laatste 'wijkje dat met een thema is opgezadeld' nog niet gebouwd. 'Overal verschijnen kleine Eftelingetjes.'

De voorbeelden zijn legio. Helmond ontwierp een middeleeuws stadje, in de Bossche Haverleij verrezen negen kastelen, bij Heemskerk kwam een 'vestingstad' van de tekentafel waar woonblokken Camelot en Guinevere heten. En Schiedam kreeg dus Sveaparken. De Vries: 'Projectontwikkelaars zijn er dol op.'

Anderhalf jaar geleden voerde de gemeente in Sveaparken een woonkwaliteitonderzoek uit. Vijfenzestig procent van de bewoners noemde de 'mogelijkheden tot sociaal contact'. Negentig procent voelde zich veilig door de 'open structuur'.

Voor Reijnhout, die zich 'al jaren' in de Noordse cultuur verdiept, is het succes van de wijk geen verrassing. 'Het Zweedse concept wérkt.'

Maar toch - had er ook een Spaanse barriada kunnen komen, als hij een liefhebber van het Spaanse wonen was geweest? 'Ja. Maar ik ben nu eenmaal verknocht aan Scandinavië.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden