KUNSTWERK VAN DE WEEK178 #5

Opeens zien we allemaal de straten zoals Koen van den Broek ze altijd al zag: leeg

Koen van den Broek, 78 # 5 (2004)Beeld Natascha Libbert

Wekelijks bespreekt de Volkskrant een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt. Deze week: 178 #5 van Koen van den Broek.

Dat de stad zo Koen van den Broek-achtig is geworden, valt me op als ik er ’s morgens doorheen fiets. Het is rond negen, normaal gesproken moet je dan je best doen om je al slalommend tussen tegenliggers en gerolkofferde toeristen een weg te banen door het centrum. Nu niets dan leegte. Plotseling is het de straat zelf die zich in al haar glorie laat zien: leeg wegdek, brandschone stoepen, een slagschaduw die over de stoeprand de weg op kruipt.

Laat dat nu precies zijn waar de Belgische kunstenaar Koen van den Broek zijn oeuvre omheen heeft geschilderd: lege straten, stoepen en wegen. Bij Ron Mandos is daar vanaf vrijdag een mooi overzicht van te zien, in een online viewing room en op afspraak in de Amsterdamse galerie. Moederziel alleen in een tentoonstellingsruimte, het is misschien wel de beste manier om zijn werk te bekijken, dat door een collega weleens treffend ‘sociaal onvaardig’ is genoemd. De verlatenheid ervan kan je in ieder geval niet ontgaan.

Net als al zijn schilderijen zijn ook de twintig in deze tentoonstelling gebaseerd op foto’s, snapshots die de kunstenaar maakte tijdens zijn vele reizen door – met name – de Verenigde Staten. Ze ademen de sfeer van beat-romans en roadmovies, van het eeuwige onderweg zijn zonder doel.

Anders dan je daarbij zou verwachten, is het niet de grootsheid van het Amerikaanse landschap dat de hoofdrol speelt. Juist de banale beelden van dat onderweg zijn fascineren deze kunstenaar, zoals stoepranden, viaducten, een vangrail in een bocht van de weg, het lullige stukje groen op een splitsing van twee straten. Alsof hij zijn blik steeds op de grond gericht houdt, speurend naar details waar de gemiddelde sterveling aan voorbij loopt.

Mijn eigen blik bleef lang hangen bij 178 #5. Het is een gek beeld om na te schilderen, een willekeurig stukje wegdek met scheuren, niets bijzonders. Virtuoos geschilderd is het ook niet, Koen van den Broek is dan ook een schilder die naar eigen zeggen het schilderen haat. Hij doet het het liefst zo snel mogelijk, in dunne lagen en een uitgekleed palet.

Toch fascineert het, juist door dat gekke kader. De weg met z’n gele strepen doet denken aan het clichébeeld dat in elke roadmovie opduikt. U weet wel, zo’n uitgestrekte route die door de woestijnvlakte snijdt, met in de verte dat lonkende verdwijnpunt. Maar hier is iets verontrustends aan de hand. Want dat verdwijnpunt krijg je bij Van den Broek niet, we krijgen alleen die paar centimeter wegdek, een klein hapje uit het avontuur. Het is alsof de kunstenaar tegen je zegt: nee, niet wegkijken. Hier gebeurt het.

Wat er dan gebeurt? Dat zie je pas als je wat langer kijkt naar die scheuren. Door je oogharen gezien vormen ze een geometrisch lijnenspel, een raster. Een toevallige Mondriaan, lijkt het wel. Zo toevallig is dat niet, Mondriaan zocht een manier om van de zichtbare werkelijkheid los te komen, van het concrete naar het abstracte, van boomtakken naar strakke rasters en schema’s. Toch blijft die werkelijkheid dichtbij, niet voor niets doet zijn ritmische Broadway Boogie Woogie denken aan het stratenplan van New York. Koen van den Broek brengt die abstracte manier van kijken juist weer terug naar het concrete: een weg, een doodgewoon stuk gebarsten beton.

Mondriaan op z’n kop! Gewoon op straat gevonden. Niet zo gek dus, misschien, dat die straat nu zelf de spotlight opeist.

Still uit de roadmovie Paris, Texas

Titel: 178 #5

Kunstenaar: Koen van den Broek

Jaar: 2004

Afmetingen: 79 x 77 cm

Te vinden in: Koen van den Broek – The Beginning, Galerie Ron Mandos, Amsterdam, t/m 6/6 (op afspraak) en online op ronmandos.nl

Verwijzing: Het schilderij is vernoemd naar de interstate 178 , de weg die de woestijn van Californië doorkruist.

Leuk om te doen: op vrijdag 24/4 en zaterdag 25/4 geeft de kunstenaar via livestream een rondleiding door de tentoonstelling op Instagram (@galerieronmandos).

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden