Op papier kon het nauwelijks misgaan met Aquarium, maar dat ging het toch

Theater - Hummelinck Stuurman

Aquarium heeft alles mee: de schrijver, de regisseur en de fabelachtige cast. Toch is het geen goede voorstelling geworden. Het aarzelt tussen farce, thriller, huiskamerdrama en maatschappelijk statement, en blijft van alles een beetje.

Aquarium, met van links af: Pierre Bokma, Annick Boer, Jacqueline Blom en Guy Clemens. Foto Ben van Duin

Op papier kon het nauwelijks misgaan, de voorstelling Aquarium van Hummelinck Stuurman. Een nieuwe tekst van een van de interessantste toneelschrijvers van nu, Nathan Vecht, over een belangrijk actueel onderwerp: privacy. Geregisseerd door de onberispelijke ambachtsman Aat Ceelen en met acteurs om van te smullen: alleen al Pierre Bokma en Jacqueline Blom zouden onvermijdelijk voor vuurwerk zorgen. Prijzenswaardig is het ook dat Hummelinck Stuurman zo'n waagstuk aangaat: een nieuw Nederlands toneelstuk van een bij het grote publiek nog onbekende auteur, dat is voor een vrije producent - die moet bestaan van kaartverkoop - ronduit riskant. Aquarium had dus een grote gunfactor. Maar het is helaas geen goede voorstelling geworden.

Het uitgangspunt is interessant genoeg: het koppel Birgit (Blom) en Walter (Guy Clemens) betrekt een nieuw appartement. Zij is een iets oudere, ooit succesvolle tv-presentator, hij een getalenteerde literair redacteur met plannen voor een eigen boek. In de eerste scènes blijkt al dat haar carrière kwakkelt, terwijl hij met zijn hoofd elders is; misschien bij zijn grote 'project', waarover hij niets loslaat. De spanning tussen hen is voelbaar, de verhuizing is bedoeld als tweede (of laatste?) kans. Maar de dozen zijn nog niet uitgepakt of daar staan de nieuwe buren in de kamer: de vrijpostige flapuit Doris (Annick Boer) en de steile Rudi (Bokma): een innemende autist, die zich tot andere mensen verhoudt middels het opdissen van feiten en cijfers. Bokma maakt van hem een schitterende, tragische karikatuur.

Deze Rudi doet iets spannends bij 'de dienst', zo laat de loslippige Doris zich ontglippen, en daarmee is de kiem van wantrouwen gezaaid. Worden Birgit en Walter afgeluisterd? En waarom dan? Algauw wordt dit bange vermoeden voor Birgit een kans op eerherstel: natuurlijk, zij is belangrijk, ze wordt nog steeds gezien. Blom laat haar prachtig zwalken tussen hoogmoed en zelfhaat: ik doe er nog toe, heus! Maar dan blijkt de dienst niet in háár geïnteresseerd (au), maar in Walter. Tegelijkertijd daagt het de toeschouwer dat Doris en Rudi misschien niet zijn wie ze lijken.

Aquarium
Theater
Door Hummelinck Stuurman
17 februari, Theater DeLaMar, Amsterdam
Tournee t/m 17 juni

Met het aquarium vond Vecht een mooie metafoor voor de spanning die in elk mens bestaat, tussen de behoefte om gezien te worden en de wens te verdwijnen: Walter houdt een vis, een zandrog, die dankzij zijn schutkleur op de bodem onzichtbaar wordt. Knap en geestig zijn voorts zijn observaties van alledaags intermenselijk contact, gevat in fijne, rake zinnetjes. Doris, de inrichting bij de buren bewonderend: 'Mooi zeg, het kookeiland staat hier helemaal los. [...] Bij ons zit het vast aan de muur.' Rudi: 'Wij hebben een aanrecht.'

Of Walter tegen Rudi, wanneer die moeiteloos meepraat over vissen: 'Jij hebt ook een aquarium?' 'Nee, ik heb een brede interesse.'

Minder geslaagd is de uitwerking van de personages, die enigszins schetsmatig blijven, waardoor er voor de acteurs weinig ontwikkeling te spelen valt. Met de introductie van het tweede koppel wordt Aquarium óók een huwelijksdrama à la Edward Albee of Lars Norén: de tergende nabijheid van een ander stel brengt de breuklijnen in een relatie aan het licht. Maar die spanning wordt in de regie niet goed uitgewerkt, omdat Ceelen geen heldere keuze maakt: Aquarium aarzelt tussen farce, thriller, huiskamerdrama en maatschappelijk statement, en blijft van alles een beetje.

Zelfs Blom, zichtbaar spelend op de toppen van haar kunnen, kan de boel niet vlot trekken. Het onaantrekkelijke decor, de trage montage en de fantasieloze muziek en video doen de zaak geen goed. Bokma heeft nog wel een ijzersterke verhoorscène, waarin de sullige Rudi pardoes transformeert tot beangstigende beul. Dan veert de voorstelling even op. Maar verder blijft het geheel statisch en kleurloos: vlees noch, eh, vis.


Nathan Vecht, dé toneelschrijver van nu

Zijn doorbraakvoor-stelling Kunsthart ging van een piepklein zaaltje in Bellevue naar een uitverkocht Carré.

Toneelschrijver Nathan Vecht brak door met de productie Kunsthart bij Mugmetdegoudentand, die begon in een achterzaaltje van theater Bellevue, en uiteindelijk speelde in een uitverkocht Carré. De voorstelling werd geselecteerd voor het Nederlands Theaterfestival en Guy Clemens werd genomineerd voor toneelprijs de Louis d'Or. De Volkskrant schreef over Kunsthart: 'Theater dat op een zo vrolijke en toch ook inhoudelijke manier naar de eigen wereld kijkt, dat zie je niet zo vaak.' Gidsland dit seizoen, ook bij de Mug, was opnieuw een succes: 'Met Gidsland heeft Kunsthart een waardige opvolger.'

Voor DeLaMar producties bewerkte Vecht All about Eve tot een vrolijke, campy musical, In de ban van Broadway, die vorig jaar vier belangrijke musicalprijzen won, waaronder die voor beste scenario.

Nathan Vecht: 'Soms is het onvermijdelijk, maar ik probeer binnen één week niet aan meerdere projecten te werken.' Foto Jan Philip Welchering

Interview: De stukken van toneel- en scenarioschrijver Nathan Vecht zijn overal

Stukken van toneelschrijver Nathan Vecht (40) domineren de podia. En of het nu om toneel gaat of om musical, altijd dienen zijn teksten zowel de ernst als de lach. Aan de Volkskrant legt hij uit hoe hij dat doet. (+)

Meer over