Op Images speelt dodenmars in housetempo: Negendaags theaterfestival in Arnhem laat alle uithoeken van het genre zien

Images willen alle genres van het beeldend, poppen- en objectentheater tonen, groot tot klein. Zo klein dat er maar twintig toeschouwers tot een voorstelling worden toegelaten, zoals bij Grims Papieren Theater....

PATRICK VAN DEN HANENBERG

Tijdens het gesprek met Yan van der Heijden van het Arnhemse theaterfestival Images fietst een oudere man in vliegende vaart tussen de tafeltjes door van de grote bedrijfskantine. Na de slalom komt hij met piepende remmen tot stilstand voor de toonbank. Even later staat hij roerloos als een standbeeld met een dampende kop koffie in zijn hand. Het lijkt alsof er gerepeteerd wordt voor een promotiefilmpje voor Images, het Internationale Festival voor Beeldend, Objecten- en Poppentheater.

Een compactere naam lijkt misschien denkbaar. Maar die veronderstelling wordt direct getorpedeerd als Van der Heijden de inhoud van het festival nader toelicht. Images, met twintig verschillende voorstellingen in negen dagen, is net zo breed als de ondertitel.

Aan de ene uiterste grens van de programmering bevindt zich de Engelse groep Man Act, die in We want God Now een verband probeert te zoeken tussen de Amerikaanse dansmarathons in de jaren dertig en de hedendaagse house-cultuur. Een uur lang werken veertien dansers en een dj zich in het zweet, wat voor Van der Heijden reden is om een stoel op de eerste rij te reserveren: 'Ik vind dat wel prettig, die zweetdruppels in mijn nek.'

Opnamen van de voorstelling laten een groot videoscherm zien waarop de details van de danshandelingen worden uitvergroot en misvormd. Voor het scherm bewegen de dansers extatisch, met een koude blik in de ogen alsof ze deze wereld al lang hebben verlaten. De monotone techno-house klinkt in deze context als een sterk versnelde dodenmars. De gelijkenis met de beelden van de halfdode paartjes die zich in de crisisjaren met uitputtende danswedstrijden enig inkomen probeerden te verschaffen is angstig treffend. Het housetempo ligt hoger, maar het onthechte karakter van de deelnemers is identiek.

Van der Heijden verdedigt de aanwezigheid van deze dansvoorstelling op Images door erop te wijzen dat het totaalbeeld van We Want God de sfeer bepaalt en niet de prestaties van de afzonderlijke dansers. De mens wordt tot beeld getransformeerd.

Een groter contrast met Man Act dan Grims Papieren Theater is nauwelijks denkbaar. Dit eenmansbedrijfje van Frits Grimmelikhuizen zet als enige in Nederland op professionele wijze de aloude traditie van het papieren theater voort. In de negentiende eeuw was het een geliefd tijdverdrijf voor de gegoede burgerij. Men schafte bouwplaten aan van schouwburgen, inclusief miniatuur lijsttoneel, en speelde dan Shakespeare of Goethe na op de tafel. De papieren acteurs, soms driedimensionaal, werden met stokjes over het podiumpje bewogen.

Voor Images heeft Grimmelikhuizen de voorstelling Variaties op Kandinsky gemaakt, gebaseerd op de strakke vormen en kleuren van de schilder Wassily Kandinsky. Per ronde kunnen slechts twintig bezoekers zich rond de tafel scharen waar met de vormpjes wordt geschoven. De voorstelling zal zes keer worden gespeeld in Galerie van den Crommenacker. Na afloop kunnen de toeschouwers zich te goed doen aan een Kandinsky buffet, waarbij de wortels, radijsjes en toetjes de aanblik bieden van een Kandinsky schilderij.

Van der Heijden erkent dat zo'n kleinschalig onderdeel van het festival een onevenredig deel van het budget opslokt, maar dat het de taak van Images is om alle uithoeken van het brede genre te tonen, ook al is het maar aan een select groepje. 'We hoeven ook geen Boulevard van Den Bosch of de Uitmarkt te worden.'

Het tweejaarlijkse festival werd in 1992 voor de eerste keer georganiseerd, na een fusie van verschillende festivals op dit terrein. De gemeente Arnhem en de provincie Gelderland tastten in de buidel om het kunstkarakter van de regio meer (inter)nationale bekendheid te geven.

Festivaldirecteur Henk Boerhof en Yan van der Heijden, afkomstig uit het Nederlandse Poppenspel Instituut, kwamen voor de programmering onder meer terecht in Ljubljana, bij een congres van UNIMA, de organisatie voor marionettentheater die onder de paraplu van de Verenigde Naties opereert. Naast het hoofdprogramma mocht iedereen die een pop had meegenomen ergens spelen. Op eigen gelegenheid was daar ook de Japanse poppenspeler Hoichi Okamoto aanwezig.

Hij speelde in een bouwvallige schuur, waar het zonlicht door de wegrottende houten wanden naar binnen scheen. Ondanks de armzalige omstandigheden zagen Boerhof en Van der Heijden dat er goud op de vloer stond, en haalden Okamoto direct naar Arnhem. Daar was zijn traditionele spel, met elementen uit het Noh-theater, een regelrechte sensatie.

Het leverde hem een impresariaat in Duitsland op, en een uitnodiging voor de tweede editie van Images in 1994. Nu opent Okamoto het festival in de grote zaal van de Schouwburg. De poppenspeler, die tijdens de voorstelling schuil gaat achter een masker, brengt de Japanse legendarische vrouw Komachi tot leven. Als oude, breekbare vrouw kijkt zij terug op haar glorieuze tijd, toen zij als wonderschone, ongetrouwde vrouw vele mannen versleet.

Van der Heijden beseft zich plotseling dat het festival zich onbedoeld, ondanks voorstellingen met laserstralen, high definition tv, en computergestuurde poppen, erg op de oudere mens richt. Want naast de voorstelling van Okamoto wordt ook in Sécheresse et Pluie (Droogte en Regen) van het Vietnamese gezelschap Ea Sola een beeld van ouderdom gegeven. Deze groep vrouwen, tussen 50 en 76 jaar oud, zoekt naar de wortels van de cultuur in Vietnam en laat de wonden zien die de oorlogen tegen achtereenvolgens Japan, Frankrijk en de Verenigde Staten hebben geslagen.

De bejaarde-opsomming gaat nog verder: Grand old man van het Nederlandse poppentheater Feike Boschma is natuurlijk present in Arnhem. En ook het stoelenproject van de Duitse kunstenares Angie Hiesl kan worden beschouwd als een eerbetoon aan gevorderde leeftijd.

Hiesl schroefde dertien stoelen op een hoogte van 3 tot 6 meter tegen gevels in de binnenstad. Een uur lang zijn acteurs van boven de zestig jaar op die stoelen onverstoorbaar bezig met hun dagelijkse activiteiten, zoals brieven schrijven en vis schoonmaken. Op 1 en 2 november is deze surrealistische beeldengalerij in Arnhem te zien. Net als eerder in Amsterdam zullen wachtenden bij de halte de bus laten passeren om met onbekenden te overleggen wat dit te betekenen heeft. Om zulke gesprekjes is het Van der Heijden te doen. Kunst in contact brengen met de straat met een theaterbeeld als tussenpersoon.

Images, van 1 t/m 9 november, Schouwburg en op diverse locaties in Arnhem. Informatie 026-3720751. Reserveren 026-4437343

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden