Op hoop van zegen is een kalm noodlotsdrama met samenzang van hoog niveau

Het opvallendste personage in de musicalversie van de klassieke visserstragedie Op hoop van zegen is Het Boegbeeld. Een chique dame in vorstelijk gewaad, die in het originele stuk van Herman Heijermans uit 1900 niet voorkomt. Zij is in deze productie van De Graaf & Cornelissen de buitenstaander, en voorziet de handelingen van gezongen commentaar, als in een Griekse tragedie.

Scène uit de musical Op Hoop van Zegen Beeld Roy Beusker

Goede keuze van scriptschrijvers Allard Blom en Paul van Ewijk (die ook tekent voor de regie), want het maakt deze musical tot een zelfstandige productie, die zijn eigen wetten kent. Het omstandige sociale drama van Heijermans is hier teruggebracht tot de kern: arme vissersvrouw Kniertje verliest man en vier zonen aan de zee, door toedoen van de hardvochtige reder Bos. Wat we in deze bewerking vol goed klinkende dialogen uiteraard missen, is Heijermans fraaie, in de Zuid-Hollandse kust verankerde taal en opbouw van het drama. Daarvoor  in de plaats kwam een afdoende samenvatting, waarin de muziek de sterkste troef is. Het vlammende realisme en socialisme van het origineel, is omgezet in een kalm noodlotsdrama.

Tom Bakker componeerde een aantal dramatisch liederen voor een voorstelling die eigenlijk meer een zangspel (door Kurt Weill zo fraai Songspiel genoemd) is dan een musical met zang, dans, bewegende decors en theatrale effecten. In die zin is het jammer dat er niet is gekozen voor een doorgecomponeerde musical, waarin alles op muziek gezet zou zijn. Nu is Op hoop van zegen vooral een toneelstuk waarin op gezette tijden een klaaglied wordt aangeheven; vooral de meerstemmige samenzang is van hoog niveau. Kaal en leeg is het decor van Arno Bremers, met het strand, de zee en het staketsel van een zinkend schip als sfeerbepalers. Bremers ontwierp ook de prachtige, sobere kostuums: ensembles in wit-, grijs- en zwarttinten, met baaien rokken voor de vrouwen en wijdvallende broeken voor de mannen.

Al in 2008 beleefde dit muziektheaterstuk zijn première; in deze gereviseerde versie is behalve dat decor ook het script hier en daar aangescherpt. Opvallend is dat reder Bos nu min of meer het belangrijkste personage is: hij is niet de op geld beluste zakenman die zijn handen in onschuld wast. In de rolopvatting van Bill van Dijk is hij een geplaagd mens, door de acteur mooi gedoseerd gespeeld. De ruziescène met zijn opstandige dochter Clementine (Bernice Havenaar) is een hoogtepunt. Naast hem is Mariska van Kolck een kordate, nuchtere Knier, totdat zij in haar slotlied breekt. Die omkering komt enigszins uit de lucht vallen, maar ook Van Kolck vervalt niet in melodramatische musicalclichés.

‘De vis wordt duur betaald’, laat Heijermans een van zijn vissersvrouwen tijdens een stormnacht zeggen. Het is goed dat die woorden weer klinken in het theater. 

Op Hoop van Zegen (***)
Musical

Naar het toneelstuk van Herman Heijermans door De Graaf & Cornelissen Producties, regie Paul van Ewijk.

28/1, Zaantheater, Zaandam. Tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.