ReportageExperiment met honden

Op het vliegveld in Helsinki pikken honden razendsnel de coronagevallen eruit

Trainer Anette Kare met snuffelhond E.T., die op de luchthaven van Helsinki met covid-19 geïnfecteerde passagiers kan opsporen. Beeld Antti Aimo-Koivisto/Lehtikuva/AFP

Op het vliegveld van Helsinki worden honden ingezet die kunnen ruiken of passagiers covid-19 hebben. Het wetenschappelijke experiment trekt wereldwijd de aandacht.

Wie landt op het vliegveld van Helsinki kan vrijwillig een razendsnelle coronatest ondergaan. Niet met behulp van een wattenstaaf die diep in de neus verdwijnt, maar door even met een doekje over de nek te wrijven. Dat doekje gaat in een bakje en via een gat in de muur komt het terecht bij een getrainde hond. Die hoeft er maar even aan te snuffelen om te weten of de reiziger is geïnfecteerd met het coronavirus. Wel ondergaan de vrijwilligers na elke snuffeltest óók nog een conventionele PCR-test om te toetsen of de uitslag overeenkomt.

Vier honden zijn al klaar voor hun taak, zes worden nog getraind. ‘Het zijn allemaal honden die eerder al getraind zijn, bijvoorbeeld om kanker of diabetes op te sporen’, zegt onderzoeksleider Anna Hielm-Björkman van de universiteit van Helsinki. ‘We hebben geen idee wat de honden precies ruiken, maar bij het voorgaande onderzoek spoorden de honden honderd procent van de gevallen op.’

Bij dat eerdere onderzoek trainden de onderzoekers de honden met vijfhonderd monsters van menselijke sappen, variërend van urine tot snot en zweet, soms met stukjes coronavirus. Toen de honden eenmaal door leken te hebben hoe ze covid-19-lijders aan hun geur konden herkennen, kregen ze ter controle nog eens zestig nieuwe monsters onder hun neus. De honden bleken in staat een coronabesmetting eerder te detecteren dan de conventionele test, vertelt Hielm-Björkman. ‘Als de hond een positieve uitslag gaf en de PCR-test een negatieve, onderzochten we die persoon nader. Dan bleek dat diegene nog antistoffen in het bloed had, of op een later moment alsnog ziek werd. De hond had altijd gelijk.’

Het experiment op het vliegveld moet duidelijk maken of deze goede resultaten ook bij grotere aantallen overeind blijven. Daarnaast hopen de onderzoekers zo te weten te komen of de honden goed onderscheid maken tussen covid-19 en andere luchtwegaandoeningen. Dat de honden dit keer alleen zweet te ruiken krijgen, zou niet uit moeten maken: tijdens de trainingsperiode bleek dat alle lichaamssappen voor de snuffeltest geschikt zijn.

Het Finse onderzoek staat niet op zichzelf. Wetenschappers in onder meer DuitslandFrankrijk  en de VS  voeren vergelijkbare studies uit  overigens met iets minder rooskleurige resultaten dan de Finse. De hondenneus, ongeveer duizend keer gevoeliger dan die van mensen, staat al jaren bekend om het vermogen om mensen, explosieven, drugs en ziekten op te sporen. Of het nu gaat om kanker, diabetes, tubercolosis, of malaria, aan elke ziekte lijkt een onderscheidend luchtje te zitten. De dieren ruiken vermoedelijk niet de ziekmakers (virussen, bacteriën, tumoren) zelf, maar de manier waarop het menselijk lichaam daarop reageert, legt hoogleraar pathofysiologie Peter Sterk van de UvA uit. Doordat de stofwisseling verstoord raakt, komen er andere vluchtige stoffen vrij dan normaal. ‘Elke infectie geeft een ander geurprofiel. Honden hebben een ontzettend gevoelig reukorgaan, dus dat ze covid-19 op kunnen sporen, verbaast me niet echt.’

Snuffelhond Miina, tijdens een training om corona bij mensen op te sporen.Beeld Attila Cser/ Reuters

Marije Bomers, internist bij het VUMC, deed jaren geleden een vergelijkbare studie naar infecties van ziekenhuispatiënten met Clostridium difficile, een bacterie die ernstige diarree veroorzaakt. De hond die ze hiervoor trainden, bleek acht op de tien geïnfecteerde patiënten op te kunnen sporen. Toch is ze niet onverdeeld enthousiast over honden als ziektedetectives. ‘Voor de training van de honden is veel expertise nodig en alle honden zijn weer anders. Bovendien kan een hond soms zijn dag niet hebben. Dat alles maakt het lastig de test te standaardiseren, waardoor de medische wereld deze niet zo snel zal accepteren.’

Ook Peter Sterk ziet nadelen. Zo zijn honden niet erg hygiënisch en om ze grootschalig in te zetten, zullen er honderden moeten worden getraind. Verder vindt hij het jammer dat honden alleen onderscheid maken tussen ‘besmet’ of ‘niet besmet’. Liever ziet hij getalsmatige resultaten, op grond waarvan een verschuifbaar ‘afkappunt’ valt te bepalen – al naar gelang je de ziekte wilt opsporen of juist met zekerheid uitsluiten. ‘In dit geval wil je een test extra gevoelig instellen, zodat je besmette mensen niet ten onrechte negatief verklaart en zeker weet dat je geen besmettingen mist.’ En als bekend is dat besmette mensen na zekere tijd geen anderen meer aansteken, is het fijn als een testmethode dat kan oppikken uit de gemeten signalen.

Volgens Sterk is dat alles in theorie mogelijk met ‘elektronische neuzen’. De hoogleraar doet al jarenlang onderzoek naar de inzet van zulke e-noses bij het detecteren van longaandoeningen. De e-nose is een apparaat met sensoren die mengsels van duizenden vluchtige stoffen kunnen waarnemen. Die sensoren geven een signaal af wanneer ze bepaalde concentraties van combinaties van stoffen detecteren. Zelflerende algoritmen kunnen vervolgens patronen ontwaren in die signalen en leren bij welk patroon er een grote kans is op covid-19. Hoe meer data de algoritmen te verwerken krijgen, des te beter ze verbanden leren leggen tussen het verloop van de ziekte en de geurpatronen.

Trainer Susanna Paavilainen met Miina op het vliegveld van Helsinki. Beeld Attila Cser/ Reuters

‘Een ander voordeel is dat we alle gegevens kunnen verzamelen in een digitale database, zodat verschillende e-noses van elkaar kunnen leren. Honden moet je telkens opnieuw trainen.’

Ook voor de inzet van elektronische neuzen in de strijd tegen corona is wereldwijd veel wetenschappelijke aandacht. In Nederland doen het LUMC en Sint Franciscus Ziekenhuis samen met het bedrijfje Breathomix hier momenteel onderzoek naar.  

Anna Hielm-Björkman is het niet helemaal eens met Sterks uitspraak over dat afkappunt. ‘Als bijvoorbeeld bekend is hoelang iemand besmettelijk blijft, kun je een hond ook trainen om gevallen na dat punt links te laten liggen. Omdat daar nog weinig over bekend is, hebben we dat niet gedaan. Een hond kun je alles leren.’

Verder lezen?

Zo’n onplezierig wattenstaafje in de keel en neus, en dan 48 uur wachten: kan dat niet slimmer? In de teststraat van de RAI Amsterdam verkent men diverse nieuwe technieken. Hoe het coronatesten op het punt staat drastisch te veranderen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden