Recensie Orlando Festival

Op het Orlando Festival in Kerkrade waait de nog niet platgespeelde kamermuziek je tegemoet ★★★☆☆

Centrale componist is dit jaar Hans Kox, maar behoorde hij wel werkelijk tot de groten? 

Ekaterina Degtiareva, altviolist van het Eurasia Quartet, dat masterclasses volgt bij het Orlando Festival. Beeld Ger Lengowski

Het mooiste aan het Orlando Festival? In de binnentuin zitten van de abdij Rolduc terwijl vanuit alle open ramen om je heen muziek op je neerdaalt – de klanken van een studerende pianist mengen met die van een jong blazerstrio dat een masterclass volgt. Sinds 1982 ontstaat hier in Kerkrade, op koprolafstand van de Duitse grens, jaarlijks een commune van ervaren en studerende musici, profs en amateurs.

Tot en met 19 augustus organiseert Orlando bovendien kamermuziekconcerten in heel Zuid-Limburg. De opvallendste naam dit jaar is die van sopraan Anna Lucia Richter. Het grote pluspunt aan het festival is dat het met liefde is geprogrammeerd en je er nauwelijks platgespeelde stukken hoort. Hooguit zijn het werken aan de randjes van de canon, zoals het prachtige Tweede strijkkwartet van Aleksandr Borodin, dat bij het openingsconcert donderdag in Theater Kerkrade een schone uitvoering kreeg door het Rusquartet.

De centrale componist dit jaar is Hans Kox, van wie vijftien stukken worden gespeeld. Helaas overleed hij in februari dit jaar. In een openingspraatje refereerde artistiek leider Henk Guittart, die Kox’ als een miskend genie beschouwt, aan het incident dat Kox’ carrière tekende; zijn opera Dorian Gray werd in 1974 door de pers neergesabeld. De componist, diep gekwetst, speculeerde over een samenzwering en gaf zijn net verworven aanstelling als artistiek leider van het Concertgebouworkest op. Het voormalige zondagskind van de Nederlandse kunstmuziek kwam er nooit helemaal overheen.

Over de doden niets dan goeds, maar behoorde Kox werkelijk tot de groten? De werken die donderdag en vrijdag werden uitgevoerd (Le Chant du Merle voor fluit, Variations on a Theme by Ludwig van Beethoven en de Sonate voor piano en cello) hebben niet veel gemeen – Kox was een verklaard eclecticus – behalve een zweem van oubolligheid en dat ze een tikkeltje langdradig zijn.

Het was niet het enige ongemakkelijke aan de opening van het Orlando. Voor aanvang was het Osiris Trio, opgericht in 1988, in mijn hoofd misschien wel het beste pianotrio van Nederland. Toen dat het Tweede pianotrio van Sjostakovitsj inzette, vroeg ik me af wanneer ik het Osiris voor het laatst live had gehoord. De tandwieltjes in de machine raken elkaar te vaak niet meer – de intonatie (net of helemaal niet), de monotone hoekigheid, de diepte van klank of het gebrek eraan. Ik moest denken aan het interview van pianist Ivo Janssen, onlangs in de Volkskrant, die zei dat hij zichzelf beter vindt dan ooit, maar constateert dat niet hij, maar vooral jongere musici worden geboekt. Thuis zette ik de cd van Dvoráks Dumky-trio uit 2003 op. Daar was het Osiris gewoon weer het beste pianotrio van Nederland.

Orlando Festival ★★★☆☆

Klassiek. Kamermuziek in Kerkrade en omstreken. Met o.a. Osiris Trio, Nemtsov Duo. 8/8 en 9/8, Kerkrade. T/m 19/8.

De affaire-Dorian Gray

Wat schreef de pers dan over Dorian Gray, de opera van Hans Kox gebaseerd op de roman van Oscar Wilde? De Telegraaf sprak in 1974 van een ‘moeizame première’ met ‘slappe orkestpartijen’, Trouw was nog feller: Kox ‘bevestigde (…) de regel dat (…) Nederlandse componisten gewoon geen opera’s kunnen schrijven’. NRC Handelsblad (‘gaapverwekkend’) en de Volkskrant werden evenmin vrolijk van het werk. Volkskrant-recensent Hans Heg had het over een ‘opera-draak’ met ‘volstrekt nietszeggende en nauwelijks dramatisch werkende muziek’.

De aanloop was ongelukkig geweest: zo had de countertenor die de titelrol op zich nam stemproblemen. Kox, geen nieuwlichter, zocht achter de negatieve kritieken een georganiseerde wraakactie vanuit links-avantgardistische hoek. Tegenover de critici stonden aanhangers. Zo kreeg Dorian, met een beetje plastische chirurgie, al in 1977 een tweede leven; toen waren de recensies wel overwegend positief. Ook in 1982 volgde er een serie opvoeringen, wat ook toen bijzonder was voor een nieuw werk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden