'Op een gegeven moment ben je een beetje klaar met rockmuziek'

Ze zijn jong, getalenteerd en krijgen lovende kritieken over hun verfrissende kijk op jazz. Don Was, kopstuk van jazzlabel Blue Note, kwam GoGo Penguin hoogstpersoonlijk contracteren. Eén dingetje: de heren zelf vinden het helemaal geen jazz.

GoGo Penguin: 'Noem onze muziek jazz, maar blijf er alsjeblieft niet stil bij zitten.' Beeld Emily Dennison
GoGo Penguin: 'Noem onze muziek jazz, maar blijf er alsjeblieft niet stil bij zitten.'Beeld Emily Dennison

Waarom jazz? Daar hebben de drie dertigers die het trio GoGo Penguin vormen, eigenlijk geen antwoord op. Een paar uur voordat ze in de trendy Londense wijk Shoreditch zullen optreden, praten ze over hun nieuwe, derde, album Man Made Object. Een plaat die hun status als een van de meest vooraanstaande Britse jazzcombo's onderstreept. Ze worden geprezen om hun frisse, vernieuwende benadering van de jazz.

Drum-'n-bass en contrabas

Dus geen van drieën wilde zo nodig een jazzband formeren? Maar, zo zegt bassist Nick Blacka: 'Op een gegeven moment ben je een beetje klaar met rockmuziek, luister je liever naar drum-'n-bass en elektronica en ben je ook nog eens verslingerd geraakt aan de contrabas.' Anders was er wel een leraar op de muziekschool die vond dat je te veel talent had om maar Nirvana- en Smashing Pumpkins-covers te blijven spelen, herinnert pianist Chris Illingworth zich.

En dan hoor je Aphex Twin, het wonderkind van de elektronische muziek, en weet je het zeker, zo stelt drummer Rob Turner: 'Elektronische muziek biedt veel meer mogelijkheden dan rock.'

GoGo Penguin: Man Made Object. Blue Note/Universal.

GoGo Penguin speelt zaterdag 26/3 op het Transition Festival in Tivoli Vredenburg, Utrecht.

null Beeld
Beeld

Geen pianotrio

Zeker in een stad als Manchester, waar de drie opgroeiden en elkaar al in diverse bands tegenkwamen. 'Er zijn veel podia, en bands van allerlei pluimage', zegt Illingworth. 'Ik speelde al met Rob in een bandje en Rob op zijn beurt met Nick. Het geluid van de piano, het liefst een vleugel, vond ik het allermooiste ter wereld, helemaal in combinatie met de contrabas. Dan kom je toch uit bij de jazzmuziek.'

Hoewel ze er snel achter waren dat het lekker ging, zo met z'n drieën, en dat ze geen behoefte hadden om een zanger of blazer aan te trekken, zagen ze evenmin iets in een toekomst als pianotrio. Illingworth: 'Die term suggereert dat mijn spel het belangrijkst is. Dat klopt historisch ook. De pianist is nadrukkelijk de bandleider, bassist en drummer mogen soleren maar vervullen meestal een dienende rol. Zo werkt het bij GoGo Penguin niet.'

Vier sterren

'Het spel van pianist Chris Illingworth is uitnodigend en soepel. Terwijl drummer Rob Turner alles met felle snareklappen lekker opjut. Nummers beginnen nogal eens impressionistisch met klassiek getinte pianoakkoorden, om dan langzaam los te komen. Niet zweverig maar juist stevig, met de aansporing de ledematen los te gooien', schreef Gijsbert Kamer eerder over GoGo Penguins derde album; hij gaf Man Made Objects vier sterren.

Stilstaan is geen optie

Dat bewijst het trio die avond in de Londense Village Underground: er is sprake van gelijke krachtsverhoudingen. Illingworth verzorgt de melodie, maar is net zo hard bezig de groove te vervolmaken die door Blacka en Turner wordt neergezet.

Hun nummers beginnen vaak met een klein, rustig thema, om dan licht te ontsporen. De melodie verdwijnt naar de achtergrond, het ritme wordt belangrijker. Al snel wordt er gedanst in de zaal. Stilstaan is geen optie. Beurtelings pakken de drie instrumentalisten hun moment. Gedrieën stuwen ze de nummers naar een climax - om dan precies op het hoogtepunt los te laten, zoals dat binnen dance gebruikelijk is.

Niet zo gek, want hun composities vertrekken meestal vanuit een elektronisch stuk muziek, dat drummer Rob Turner achter de computer heeft vervaardigd. 'Een beetje in de sfeer van de drum-'n-bass uit de jaren negentig, waarmee ik opgroeide. Knetterende breakbeats en dwingende melodielijnen.'

Toch jazz

De stukken worden vervolgens door de drie bandleden samen vertaald naar akoestische muziek. Pianist Chris Illingworth: 'GoGo Penguin maakt akoestische jazz gebaseerd op elektronische dansmuziek. Die elektronica hoor je niet, maar herken je in de structuur van de stukken. De jazz herken je aan de improvisatie-elementen.'

Ja, ze lopen, nu ze succesvol worden, wel tegen puristen aan die vinden dat wat ze maken helemaal geen jazz is. En wanneer je het trio zo bezig ziet, onder een bonte rook- en lichtshow in een zaal die is ingericht op rock en dance, zijn namen als Oscar Peterson of het Bill Evans Trio niet de eerste die te binnen schieten. Toch maakt GoGo Penguin jazz, geven ze uiteindelijk toe. Iets waar iemand als Don Was, artistiek directeur en producer van Blue Note, nog altijd het beroemdste jazzlabel, niet aan twijfelde.

Dat bleek een paar jaar geleden, in Hamburg, waar ze zouden optreden. Met toenemend succes hadden ze al twee albums uitgebracht. Turner: 'Onze manager zei terloops dat er misschien iemand van Blue Note kwam kijken. Toen we klaar waren, bleek het ineens Don Was zelf die op ons afkwam. Na het handen schudden stapte hij alweer op, met de woorden: 'Blue Note zal jullie altijd een thuis bieden'. We waren met stomheid geslagen.'

TRANSITION

Niet het volume, niet het genre - de mentaliteit, díé hebben de muzikanten op festival Transition gemeen.

Voor de eerste keer wordt op 26/3 in het Utrechtse TivoliVredenburg het festival Transition georganiseerd. Het festival wil de veelzijdigheid van de hedendaagse geïmproviseerde muziek onder de aandacht brengen, van bij voorkeur jonge bands en muzikanten, opgegroeid met een ruime opvatting van het begrip jazz. Artiesten die invloeden uit de dance of rock in hun muziek verwerken, zoals drummer Mark Guiliani (te horen op David Bowies zwanenzang Blackstar) of het Belgische STUFF., dat funk en hiphop-beats gebruikt voor hun jazzimprovisaties. Wat bijvoorbeeld GoGo Penguin, De Beren Gieren, Makaya McCraven en hoofdattractie Ibrahim Maalouf gemeen hebben, is hun vrije interpretatie van het begrip jazz. Van fluisterzacht (Nik Bärtsch's Mobile) tot snoeihard (Peter Brötzmann) is de variatie in volume van de muziek groter dan in de mentaliteit van de makers.

Het hoogst haalbare

Een week later was er een platendeal en een paar maanden later een nieuwe plaat, Man Made Object. Apetrots zijn ze dat deze derde plaat van GoGo Penguin op Blue Note is verschenen. 'En ineens weet iedereen ons te vinden. Het zingt meteen internationaal rond, zo'n nieuwe naam op Blue Note. De haters zullen er nu wel helemaal de pest in hebben', zegt bassist Nick Blacka.

Maar de kritiek van jazzpuristen zal een glorieuze toekomst van GoGo Penguin niet in de weg staan. Londen houdt al van de noorderlingen: in mei speelt het trio in het grote KoKo en voor november staat een optreden in de Roundhouse, de legendarische rocktempel die plaats biedt aan een paar duizend man.

'Dat is wat anders dan een paar avonden Ronnie Scotts Jazzclub, wat voor jazz het hoogst haalbare is', zegt Illingworth. 'Daarom heb ik ook zo'n moeite met de term jazz. De associatie met deftige clubs en stoeltjes. Noem onze muziek jazz, maar blijf er alsjeblieft niet stil bij zitten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden