design triënnale milaan

Op de Triënnale van Milaan blijft de herstelkracht van design beperkt, wat zeker niet aan de Nederlandse inbreng ligt

I See That I See What You Don't See, Rudy Guedj. Beeld Daria Scagliola

De nieuw leven ingeblazen manifestatie wankelt onder haar ambitie. 

In 2017 zeilde een houten boot van Oslo naar Istanboel, met aan boord, naast kunstenaars, voedselexperts en boeren, een lading zaden van gewassen die ooit vanuit de Mediterranée naar Noord-Europa zijn geëxporteerd. Gewassen die tegenwoordig nauwelijks nog worden verbouwd, omdat de opbrengst te laag is. Nu werden de uitstervende zaden symbolisch teruggebracht, waarbij ze onderweg werden uitgedeeld tijdens workshops met lokale boeren.

De lamp Electric Life van teresa van Dongen - review van Broken Nature. Beeld Hans Boddeke

Het reisverslag van deze Seed Journey is te zien op Broken Nature, de 22ste editie van de Triënnale van Milaan. Dit driejaarlijkse designevent leidde de afgelopen decennia een slaperig bestaan, maar is door de huidige curator Paola Antonelli wakker gekust. Antonelli, die als senior curator van het MoMa in New York groot aanzien geniet, koos de verstoorde relatie tussen mens en natuur als uitgangspunt. Want de natuur is kapot, bijvoorbeeld door gemanipuleerde landbouwgewassen. Maar ook door klimaatverandering, de plasticsoep in zee, houtkap in de Amazone, walvisjacht en, tja, wat eigenlijk niet.

Gelukkig is er design, dat een belangrijke rol kan spelen in het herstellen van de natuur en daarmee in het voortbestaan van de mensheid, legt Antonelli uit. ‘Het kan een instrument zijn voor burgers om zelf een positieve verandering in gang te zetten.’ Bijvoorbeeld met de aanschaf van de stijlvolle designmeubels van afgedankte computers van het Amsterdamse ontwerpduo Formafantasma. Of juist met slimme doe-het-zelfimprovisaties, zoals Tibetanen die hoge ijsfonteinen bouwen om, ondanks de steeds vroegere dooi, tot ver in het voorjaar smeltwater voor de landbouw te bewaren.

De lamp Electric Life van teresa van Dongen - review van Broken Nature. Beeld Hans Boddeke

Toch blijft op Broken Nature de herstelkracht van design te vaak beperkt tot het vergroten van bewustzijn, waarbij ook nog eens brede definitie van zowel design als natuur wordt gehanteerd. Want wat heeft een minutieuze reconstructie (door gelauwerd onderzoekcollectief Forensic Architecture) van de confiscatie van reddingsboten voor gekapseisde vluchtelingen in de Middellandse Zee nou te maken met de ecologische apocalyps? En waarom is de nabootsing van de geur van een uitgestorven bloem op basis van gevonden DNA-resten geen wetenschap maar design? Wat jammer trouwens, dat bezoekers die geur nergens kunnen ruiken. Naast de hoofdtentoonstelling zijn er bovendien 22 landenpaviljoens, al even wisselend in kwaliteit, zodat de manifestatie wankelt onder zijn eigen ambitie.

Aan de Nederlandse inbreng ligt dat overigens niet. Onder de noemer Ik zie, ik zie wat jij niet ziet wordt in een zwart en schemerig paviljoen ingezoomd op lichtvervuiling. Dat is echt een Nederlands probleem. Door de kassen en de dichte bebouwing zien we bijna geen sterren meer. Daardoor valt een natuurlijk rustpunt weg’, vertelt co-curator Marina Otero. ‘De druk neemt toe om steeds langer en harder te werken.  De verstoring van de natuurlijke lichtbalans werkt diep door in onze samenleving.’

Ook de natuur die we niet zien, is van grote invloed op ons welzijn. Deze prikkelende observatie is op uiteenlopende manieren uitgewerkt. Bij de ingang hangt een zeepdispenser. ‘Alleen zit er geen zeep in, maar een gel met bacteriën’, zegt ontwerper Leanne Wijnsma. ‘Microben regelen onze darmflora of zorgen ervoor dat we verliefd worden. Maar vanaf het moment dat we worden geboren worden we gewassen. En dat blijven we doen, meerdere keren per dag. Zo verliezen we het contact met een natuurlijke bondgenoot, de bacterie.’

Toch blijft de vraag of dit sensibele design onze gebroken relatie met de natuur kan herstellen. Zelfs Antonelli twijfelt. ‘Misschien is de schade onherstelbaar en kunnen wij dankzij design een waardig afscheid nemen. Zodat de dominante levensvorm na ons op z’n minst op de mens terugkijkt als een zorgzaam, wellicht zelfs intelligent wezen.’ Dat maakt van Broken Nature het strijkorkest dat het laatste deuntje verzorgde op het dek van de zinkende Titanic. Met jammer genoeg ook wat valse noten.

De kruisbestuiving tussen design en natuur is een dankbaar onderwerp. Het Parijse museum Centre Pompidou toont La Fabrique du Vivant, een expositie met ontwerpen die zijn gebaseerd op biologische processen, waaronder de lamp Electric Life die brandt op stroom opgewekt uit bacteriologische modder van de Nederlandse Teresa van Dongen. Aansluitend opent in mei in designmuseum Cube in Kerkrade de expositie Nature, een samenwerking met ’s werelds grootste designmuseum Cooper Hewitt Museum in New York. In Cube zal het accent op Dutch design liggen. 

Broken Nature. Design Takes on Human Survival.

Triënnale Milaan, t/m 1/9.
I See That I See What You Don’t See, Nederlandse presentatie, met: Academie voor Stadsastronauten, Ramon Amaro, Danilo Correale, Design Academy Eindhoven, de afdelingen Research en Erfgoed van Het Nieuwe Instituut, Lucy McRae, Melvin Moti, Bregtje van der Haak, Pascal van Hulst & Oscar Peña, Richard Vijgen en Leanne Wijnsma.

Ore Streams - Formafantasma
Ore Streams - Formafantasma
Ore Streams - Formafantasma
Ore Streams - Formafantasma
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.