Reportage Nieuwe keurmeesters Tefaf

Op de Tefaf is het devies voor de nieuwe keurmeester: kijken, kijken en niet lummelen

De Tefaf verving dit jaar ruim een kwart van de  keurmeesters die een oordeel moeten vellen over de te koop aangeboden kunst en antiek op de grootste kunstbeurs van Nederland. De wisseling van de wacht was noodzakelijk. Handelaren eruit, academici en conservatoren erin luidde het devies.

Op de Tefaf in Maastricht zijn tienduizenden kunst- en antiekvoorwerpen te zien. Beeld Marcel van den Bergh

Het moeilijkste aan kunst keuren op de Tefaf? Voor Dr. Helga Kessler Aurisch, conservator Europese kunst bij het Museum of Fine Arts in Houston, was het niet het vasthouden van de concentratie. En het was ook niet het vaststellen van de authenticiteit van dat ene werkje van die vagelijk bekende kunstenaar. Het was iets meer praktisch: het bijeenhouden van haar gezelschap van specialisten. Aurisch: ‘Omdat de 19de-eeuwse schilderkunst verspreid hangt over de beursvloer raakten we elkaar steeds kwijt. En voer dan nog maar eens een constructief overleg.’

Als de grootste kunstbeurs van Nederland – de Tefaf in Maastricht – vrijdag van start gaat, moeten kopers ervan uit kunnen gaan dat de 30- tot 40 duizend aangeboden objecten niet nep zijn en de kwaliteit hebben die handelaren beweren. Het verschil tussen een werk van de meester zelf of dat van een leerling is een verschil van tonnen, miljoenen, soms. Het maakt de circa 190 keurmeesters van de Tefaf machtig. Reden voor Tefaf-voorzitter Nanne Dekking om dit jaar diverse keurmeesters gedwongen te vervangen door meer onafhankelijke experts.

Debutanten

Dr. Kessler Aurisch is een van de maar liefst 55 debutanten. Voor het eerst in haar carrière maakte de Amerikaanse deel uit van de zogenoemde ‘vetters’, die de afgelopen dagen hun oordeel velden over de te koop aangeboden kunst en antiek op de Tefaf. 

Twee lange dagen luidde het devies: kijken, kijken, niet lummelen. En ook: discussiëren met collega’s en handelaren. Een van die handelaren verzocht ze de toeschrijving van een schilderij te veranderen, en nee, ze gaat niet zeggen wie, en ook niet welk schilderij. Discretie staat hoog in het vaandel. 

Bezoekers van de Tefaf bekijken een kunstwerk. Beeld Marcel van den Bergh

Kessler Aurisch is niet de enige nieuweling in Maastricht. Ook Wim Pijbes, voormalig directeur van het Rijksmuseum, maakt zijn debuut als voorzitter van het keurcorps van de 32ste editie van de kunst- en antiekbeurs in het MECC in Maastricht. Hij is de man die de knoop moet doorhakken als de afzonderlijke leden van een deelcommissie ergens niet uitkomen. 

Onder de nieuwe keurmeesters zijn tevens een klokkenexpert uit Luxemburg en een glasspecialist uit Duitsland, alsook talloze keramiekkenners uit het Verenigd Koninkrijk en iemand die alles van oude manuscripten weet uit Frankrijk; een keur aan op hun vakgebied uitblinkende mannen en vrouwen die vanuit alle hoeken van de wereld naar Maastricht zijn gekomen om de geboden waar te inspecteren op kwaliteit, conditie en authenticiteit. En allemaal voor ’t eerst.

Keurmerk van betrouwbare aankoop

De ‘vetting’ van de Tefaf staat bekend als de grondigste en meest deskundige ter wereld. Wat in Maastricht goed wordt bevonden, krijgt ook elders het keurmerk van betrouwbare aankoop. Fondation Custodia-directeur en werk-op-papier specialist Ger Luijten ( vijftienvoudig vetter): ‘Oud-opperkeurmeester Henk van Os zei tijdens zijn jaarlijkse peptalk vaak: ‘Vrienden, jullie zijn hier om de rechten van de koper te garanderen.’’

De keuring heeft nogal wat voeten in de aarde. Van de tienduizenden objecten moet binnen twee dagen worden vastgesteld of ze voldoen aan de beurskwaliteitsstandaarden en of ze vergezeld gaan van een deugdelijke toeschrijving en herkomstgeschiedenis.

De belangen zijn groot. Wie iets gemaakt heeft en wanneer, heeft immers invloed op de prijs. De keurmeesters beschikken zo over het lot van elk werk dat wordt aangeboden. Ze kunnen handelaren vragen een toeschrijving te beargumenteren, en hen, wanneer de bewijslast te licht is, sommeren die te veranderen.

In het extreemste geval kunnen de keurmeesters een werk voor de duur van de beurs in een hok laten opbergen, in de zogenoemde Salon des Refusés, al komt dat in de praktijk zelden voor. Ger Luijten: ‘Bij werk-op-papier zien we het hooguit één keer per editie. Vaker betreft de ingreep het aanpassen van een omschrijvingsbordje.’

Digitale microscopen

Het keuren is de laatste jaren geprofessionaliseerd zegt Tefaf-voorzitter Nanne Dekking. De hedendaagse keurders zijn toegerust met digitale microscopen en digitale radiografieën en andere snufjes die de kunstpaus met zijn klievende oog tot een ouderwetse verschijning hebben gedegradeerd. Ze bieden fundering in de drassige grond waarop keurders soms staan.  Veel van de nieuwelingen zijn eraan gewend.

De wisseling van de wacht in het keurcorps was ook noodzakelijk, meent Dekking. In het oude comité zaten te veel kunst- en antiekhandelaren en mensen die ooit als intermediair voor veilinghuizen hadden opgetreden, wat de schijn van belangenverstrengeling kon wekken. Er zijn geen noemenswaardige incidenten geweest. Maar omdat je een schandaal beter voor kunt zijn, besloot de Tefaf-voorzitter het comité volledig te vrijwaren van experts met de schijn van partijdigheid. Vandaar: handelaren eruit, academici en conservatoren erin.

‘De meeste handelaren hadden daar wel begrip voor’, zegt Dekking. Een enkeling reageerde verbolgen op het gedwongen vertrek.  ‘Maar het vertrouwen in het keurcomité is belangrijker dan de gevoelens van een individuele handelaar.’

De nieuwe keurmeesters zijn deels geworven uit de gemeenschap rond Tefaf Maastricht en Tefaf New York. Onafhankelijkheid, specialisme en een track record als publicist waren de voornaamste selectiecriteria. Helga Kessler Aurisch ontving haar uitnodiging per mail: ‘Ik hoefde er niet lang over na te denken of ik zou toezeggen. Aan de Tefaf-keuring deelnemen is voor mij een eer.’

De topstukken van Tefaf 2019

Stilleven van een verlucht manuscript

(anonieme meester)

ANNA MARIA TRIP POPPENHUIS

Mahonie, zilver, porselein, textiel, ivoor, koper,glas

DE ROOF VAN GANYMEDES

(Rembrandt van Rijn)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden