Recensie Theater

Op de kracht van Jacks levensverhaal in Gevangenismonologen 2 valt niets af te dingen, op de regiekeuze wel ★★★☆☆

Mingus Dagelet als Jack en Birgit Schuurman als zijn moeder in Gevangenismonologen 2. Beeld Jean van Lingen

Na afloop van het nagesprek vraagt actrice Birgit Schuurman een speciaal applaus voor de echte Jack (27). Het publiek reageert met warme, staande ovatie voor de kleine vent met baardje. Vanonder zijn pet antwoordt hij kort: “In de kelder bij mijn ouders ging het niet meer. Ik woon nu bij mijn tante.” We beseffen dat Jack er nog lang niet is, ook al werkt hij inmiddels samen met justitie en reclassering, als ervaringsdeskundige, en heeft hij vrienden gemaakt in de theaterwereld, door zijn medewerking aan de Gevangenismonologen 2.

We hebben zojuist Jacks leven voorbij zien komen, nagespeeld in de sportzaal van de grotendeels ontmantelde en op de slooplijst staande Bijmerbajes (voorheen Penitentiaire Inrichting Amsterdam Over-Amstel). We weten hoe kansarm Jack zich door het leven moet worstelen. Criminele vader, verslaafde moeder. Geboren met crack in zijn bloed. Als peuter op gevangenisbezoek, met drugs in zijn luier. Eerste jointje op zijn zesde. Begrijpelijk dat hij later eveneens het slechte pad verkiest. Een mislukte roofoverval met fatale afloop brengt hem (na verraad van zijn vader) terug in de Bijlmerbajes voor een celstraf van zes jaar. Daar treft hij zijn boezemvriend Amin (Hamda Belgaroui), niet als bezoek of medegevangene, maar als coach. Amin heeft wél iets van het leven weten te maken; hij mag van de reclasseringsambtenaar (Birgit Schuurman) proberen Jack (Mingus Dagelet) met sport en spel uit zijn destructieve houding te halen. Mooi detail: acteur Hamda Belgaroui is de broer van de echte Lamyn/Amin en groeide eveneens op in Tuindorp Oostzaan, de wijk waar Jacks moeder als verslaafde nog steeds over straten schuimt.

Hamda Belgaroui als Amin en Mingus Dagelet als Jack in Gevangenismonologen 2. Beeld Jean van Lingen

Midden in de gymzaal staat een rommelig bed, bezaaid met aanstekers, crackpijpjes, shag en een vale dekbedhoes. Daarop speelt Schuurman Jacks opgejaagde moeder, met zenuwachtig verslavingsgedrag. Tegenover haar oogt Belgaroui de rust zelve, iemand die je niet gek maakt. Tussen deze polen ketst Mingus Dagelet als Jack, ondoorgrondelijk, onvoorspelbaar. Het bed verbeeldt ook zijn cel; ‘Mijn re-integratie’ staat op de klapper die hij weerspannig op een tafel smijt. Soms reageert hij zijn woede af op een drumstel.

Op de impact van dit levensverhaal valt niets af te dingen. Wel op de regiekeuze van Kasper Kapteijn om het drama, in weerwil van de titel, vooral in dialogen uit te laten spelen (geschreven door initiatiefneemster Christine Otten en succesauteur Herman Koch). Met deze veelzijdige acteurs had Jacks levensverhaal tot muziektheater opgetild kunnen worden. Nu opent Gevangenismonologen 2 slechts met rap, en sluit met Schuurmans hartverscheurende cover van Bowies Rock ’n Roll Suicide.

Ook de ondertitel, Theater achter slot en grendel, wordt niet echt waargemaakt. We missen de benauwenis van een celdeur die in het slot valt of een leven dat stilstaat. Bij Gevangenismonologen 1 maakten gedetineerden deel uit van het publiek - hun herkenning blijft nu uit. 

Toch ga je zeker een ervaring rijker naar huis. Door de expositie over ontsnappingen en het humanitaire idee achter de Bijmerbajes en door een avond getuige te zijn van wat we zo makkelijk ‘de rafelrand’ noemen.

Een toneelstuk in de gevangenis over het leven ‘binnen’. Dat komt aan

In plukjes schuifelen ze de gymzaal binnen van de Penitentiaire Inrichting Almere, de gedetineerden die vandaag de voorstelling De gevangenismonologen zullen bijwonen. Wit, zwart en alles ertussenin, met gemillimeterd haar of een geboetseerde kuif. De meesten lopen in sportkleding: korte broeken, trainingsjacks, witte sokken in sportslippers. Een enkeling draagt een kandora, twee jongens hebben een rozenkrans om hun nek, hier en daar glinstert een gouden tand.

Theater

★★★☆☆

Gevangenismonologen 2 

Door Ideefix Studio’s.

10/5, Bijlmerbajes, Amsterdam. 

T/m 8/6.

Birgit Schuurman als Jacks moeder en Hamda Belgaroui als Amin in Gevangenismonologen 2. Beeld Jean van Lingen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.