Op de fiets langs filmdecors

Amsterdam is ontelbaar vaak gebruikt als filmdecor. In De aanslag en in Zwaarmoedige vertellingen voor bij de centrale verwarming. Door Dick Maas in Amsterdamned, in Do Not Disturb en recent weer in Moordwijven....

Vandaag vindt in het Filmmuseum de presentatie plaats van FilmTrips Amsterdam: een fietsroute langs Amsterdamse filmlocaties. Het eerste exemplaar van de plattegrond wordt uitgereikt aan de in Amsterdam geboren actrice Rifka Lodeizen en aan Eddy Terstall, Amsterdamse filmmaker pur sang.

De tocht is een initiatief van Ad van Dam en François Stienen, die eerder al een kleinere filmtrip in Berlijn organiseerden. In Amsterdam bedachten ze twee varianten: een toeristische route van tien kilometer en een tocht van zes kilometer voor leerlingen van het voortgezet onderwijs die deelnemen aan het vak Culturele en kunstzinnige vorming (CKV).

Bij een aantal locaties zijn speciale opdrachten bedacht; op de website www.filmtrips.nl staan verhelderende scènes uit een aantal Amsterdamse producties.

Het startpunt van de fietstocht is de MacBike op het Centraal Station, waar womanizer Erik (Rutger Hauer) in Paul Verhoevens Turks fruit mooie meisjes oppikt en mannenliefhebber Gerard Reve (Jeroen Krabbé) in De vierde man van de leg raakt als hij Thom Hoffman tegen het lijf loopt. Het eindpunt is het paviljoen van het Filmmuseum in het Vondelpark; als je een beetje doorfietst doe je er zo’n anderhalf uur over.

Stienen, die is opgeleid als onderwijskundige en al vijftien jaar werkzaam is als filmjournalist: ‘Het moest natuurlijk bovenal een mooie, leuke route door de stad zijn. Maar ik heb ook geprobeerd een diversiteit aan genres op te nemen: speelfilms en documentaires, Hollywoodproducties en kunstzinnige films. Ik heb er ook een Haanstra in gestopt. En Regen van Joris Ivens. Het is de bedoeling dat je er ook iets van opsteekt.’

De tocht voert over de Prins Hendrikkade en de Haarlemmerstraat naar The Movies op de Haarlemmerdijk, de oudste in gebruik zijnde bioscoop van de stad. Stienen: ‘Ik heb de term filmlocatie wat ruimer genomen. Het gaat om plekken waar iets met film gebeurt, dus ook om gezichtsbepalende bioscopen en filmtheaters zoals The Movies, Tuschinski en De Uitkijk.’ Ook Gebouw De Bazel kreeg een plek op de kaart. Daar is sinds vorig jaar het Gemeentearchief gehuisvest, met in de kelder een zaaltje waar de hele dag archieffilms worden vertoond.

Via het Haarlemmerplein komen we terecht op de Oranjebrug over de Brouwersgracht. In 2005 verbouwden Mike Bigelow en Rob Schneider het gedeelte tot nr. 127 tot Red Light District voor de vulgaire komedie Deuce Bigalow: European Gigolo. Een stukje verderop, in de bar van het Pulitzer Hotel aan de Prinsengracht, beraamden George Clooney en Matt Damon een kraak in de blockbuster Ocean’s Twelve (2004). Hele grachten werden destijds afgesloten, winkeliers en omwonenden klaagden steen en been. Dat is niet de reden dat Stienen nog niemand heeft ingelicht dat er vanaf vandaag hordes toeristen en studenten op de stoep kunnen staan. ‘Het is er gewoon nog niet van gekomen. Het Pulitzer Hotel is overigens wel uitgenodigd voor presentatie.’

Stienen had een ruime keus. Want ondanks de strenge regelgeving – sinds 2006 geldt een filmprotocol ‘om te komen tot een werkbare situatie (voor, tijdens en na de draaidagen) voor locatiemanagers, producers, bewoners, ondernemers en bezoekers’ – is Amsterdam populair bij filmmakers. In een speciaal nummer van Furore uit 1992 worden al meer dan 500 Amsterdamse locaties opgesomd die hebben gediend als filmdecor.

De afgelopen jaren liep het aantal in rap tempo op. Alex van Warmerdam filmde Ober op de eilanden; David Lammers vereeuwigde de schoonheid van Amsterdam-Noord in Langer licht. Jos Stelling legde de sloop van de bioscopen Bellevue-Cinerama-Calypso aan de Marnixstraat vast in Duska; warenhuis de Bijenkorf is een van de vele markante locaties in Joram Lürsens romcom Alles is liefde.

Op 17 April gaat Dunya en Desie in première, over de twee hartsvriendinnen uit Amsterdam-Noord; in de zomer volgt Amsterdam, het speelfilmdebuut van theatermaker Ivo van Hove. Stienen: ‘Je kunt zo ver gaan en zo gek doen als je wilt, maar je kunt toch nooit volledig zijn.’ De grootste omissie vindt hij zelf de Dam, het plein dat begin dit jaar door Het Parool tot de beste filmlocatie van de stad werd uitgeroepen. Stienen: ‘Die verkiezing kwam te laat voor ons. Toen lag de route al vast.’

De Jordaan is wél ruim vertegenwoordigd: Hotel Acacia (waar een scène uit de legendarische tv-serie Die zweite Heimat is opgenomen) en het Theo Thijssen Museum (het geboortehuis van de schrijver dat als decor diende in André van Durens Kees de Jongen) zijn in de route opgenomen. Hetzelfde geldt voor het Italiaanse restaurant De Curtis (vernoemd naar de Italiaanse Charlie Chaplin Antonio de Curtis, beter bekend als Toto), waar Nadja Hüpscher in de bediening werkt in Eddy Terstalls Babylon, en De kat in de Wijngaert, de stamkroeg van Terstall.

‘Eddy Terstall is een van mijn persoonlijke favorieten. Ik vind hem een beetje de Woody Allen van Amsterdam; de Jordaan is zijn biotoop. Hij is een echte stadsfilmer, zijn films zijn echte filmlocatiefilms. De plekken zorgen voor een meerwaarde. De stad is in al zijn schoonheid te zien.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden