INTERVIEWOrwa Nyrabia

Op de dag dat Idfa begint, mag er weer 30 man in een bioscoopzaal. Cruciaal, zegt artistiek directeur Orwa Nyrabia

Orwa Nyrabia: ‘Elke film wordt minstens eenmaal in de zaal vertoond.’Beeld Coen Dijkstra

Idfa cancellen was voor Orwa Nyrabia eigenlijk nauwelijks een optie. En ook zaalvertoningen, hoe klein ook, horen bij het festival. ‘Dat moment is voor makers zó betekenisvol.’

Ook het zwartste pandemiescenario lag op tafel, zegt artistiek directeur Orwa Nyrabia (42). Dit jaar géén 33ste editie van International Documentary Filmfestival Amsterdam, of enkel een onlinevariant. ‘We dwongen onszelf alle opties te overwegen, toen verschillende festivals niet doorgingen. Maar eerlijk: we hebben er nooit echt in geloofd. Dat we niet stoppen is zó symbolisch. Voor de algehele cultuur, voor de samenleving en ook voor de documentairewereld. Die mag financieel veel kleiner zijn dan de wereld van fictiefilm, maar kent wel z’n eigen economie. Als het Idfa wegvalt is dat een enorme klap voor documentairefilmmakers en distributeurs uit heel de wereld. Het was onze verantwoordelijkheid om positief te blijven. En uit te vinden hoe we onder deze omstandigheden een betekenisvolle én veilige editie konden organiseren.’

Het besluit van de regering om de theaters twee weken te sluiten, als ‘gebaar’, hindert wel nog de feestelijke openingsavond: die geschiedt woensdag 18 november online. Maar zodra het festival een dag later begint, zijn de bioscopen heropend en mogen er weer dertig man per zaal plaatsnemen. 

Het festival is dit jaar anders dan andere jaren. In Amsterdam zijn eenmalige vertoningen van álle 230 documentaires, met maximaal 30 personen per zaal. Dan zijn er zeven Idfa-Extended films die in 40 over het land verspreide theaters te zien zijn. En vrijwel alle films zijn óók online te zien, let op: op vaste tijden. Voor de onlinevertoningen is een beperkt (doch ruim) aantal kaarten beschikbaar. Ook zijn er online vr-vertoningen én fysiek toegankelijke vr-installaties in de Amsterdamse Tolhuistuin. Voor alle info en kaartverkoop: idfa.nl

Emotie van de zaal

Nyrabia: ‘Deze Idfa-editie is wat kleiner en voor een groot deel ook online te zien, maar elke film wordt wel minstens eenmaal in de zaal vertoond. We hoorden van de filmmakers hoe pijnlijk het voor ze was, toen meerdere festivals eerder dit jaar enkel online doorgingen. Als je jaren aan een film hebt gewerkt, is het moment waarop je dat werk voor het eerst op groot doek toont aan een groep mensen zó betekenisvol. Dat het níét virtueel is, dat je de emotie van de zaal voelt. Daarnaast zijn die fysieke zaalvertoningen ook belangrijk voor de bioscopen en theaters, die het momenteel zwaar hebben. Zolang ze open mogen zijn, zullen wij ze niet in de steek laten.’

Het festival ‘ontmoedigt’ filmmakers om naar Amsterdam te reizen, vanwege de veiligheid, maar zorgt er middels allerlei studio- en onlineverbindingen voor dat de regisseurs wel zo veel mogelijk aanwezig zijn bij de vertoningen. ‘We hebben het recht niet om filmmakers tegen te houden zolang die zich aan de quarantaineregels houden, of bijvoorbeeld komen uit wat we nu ‘gele’ landen noemen. Maar we adviseren: blijf thuis.’

Om het festivalgevoel te versterken dat iedereen sámen kijkt, hebben ook de onlinevertoningen vaste tijden. Zo val je ook thuis na afloop van een film meteen in het live-nagesprek met de desbetreffende filmmaker.

Optimale omstandigheden

Een advies van de artistiek directeur aan de Idfa-thuiskijkers: creëer optimale omstandigheden. ‘Bij het selecteren en programmeren zien wij heel veel films thuis, en hóé je kijkt heeft echt invloed op het proces. Het begint bij een zo groot mogelijk scherm en zo goed mogelijk geluid, natuurlijk. Een koptelefoon is een goede optie, als je alleen kijkt. Verduister de kamer een beetje en zorg dat er geen licht reflecteert op het scherm. Maar maak het ook niet té donker, dat hoeft niet in een thuisbioscoop. Belangrijk is dat niks je belemmert bij het onderdompelen in de film. En vertrouw op de filmmaker. Ik probeer mijn kritische oordeel altijd een poosje uit te stellen, zodat ik met open blik kijk. Zo word ik ook vaker verrast.’

Lees meer over Idfa 2020:

Voor wie niet bij de weergaloze Talking Heads-show was op 4 november 2018 in de Afas Live (of er nog een keer bij wil zijn), is er nu de concertfilm American Utopia. En ja, die is bijna even goed.

Voor Nothing but the Sun, de openingsfilm van Idfa, trok filmmaker Arami Ullón jarenlang op met de inheemse Paraguayaan die de laatste resten het Ayoreo-volk vastlegt op cassettebandjes. 

De gelauwerde documentairemaker Gianfranco Rosi is dit jaar hoofdgast op het Idfa. De Volkskrant spreekt hem over de levensgevaarlijke tocht die hij moest ondernemen om zijn nieuwe film Notturno te kunnen maken.

White Cube, de nieuwe film van de Nederlandse filmmaker en kunstenaar is een aanklacht tegen de neokoloniale uitbuiting van Congolese arbeiders en prikt tegelijkertijd de schijnheiligheid van de westerse kunstwereld door.

Paul Sin Nam Rigter filmde de poging van Yarden om in de Bijlmer een multicultureel uitvaartcentrum op te zetten. Zijn docu Dealing With Death is te zien op Idfa.

Soms zitten de grootste verhalen verscholen in de kleinste hoekjes van de samenleving. Wat maakt documentaires met schijnbaar alledaagse personages zo interessant?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden