ACHTERGROND

Op de bres voor Bridget

Bridget Jones

Dankzij Lena Dunham en Amy Schumer zijn er weinig feministische taboes meer te slechten in Bridget Jones's Baby. Is de eeuwige singleton nog wel relevant in het huidige emancipatiedebat?

Renée Zellweger in Bridget Jones's Baby.

In de openingsscène van Bridget Jones's Baby zien we hoe Bridget haar 43ste verjaardag viert. Ze zit thuis op de bank in pinguïnpyjama, met een fles wijn en tearjerker All By Myself van Jamie O'Neal op de achtergrond. Dit is zoals we Bridget uit de vorige twee films kennen: single en doodsbang als oude vrijster te eindigen. Net voordat zelfmedelijden de overhand krijgt, zet ze geïrriteerd de muziek stop om op Jump Around van House of Pain door het huis te dansen. Even lijkt dit een nieuwe zelfverzekerde versie van Bridget, een vrouw die ondanks alle sociale verwachtingen toch zichzelf kan zijn, met al haar beperkingen. Totdat ze zegt: 'In elk geval ben ik dun.'

Die tegenstrijdige boodschappen roepen de vraag op: is Bridget Jones een feministisch icoon of niet? Geen reputatie waarover de meningen sterker verdeeld zijn dan die van de Britse beroepskluns. Het ene kamp bestempelt haar als krachtig boegbeeld van de emancipatiebeweging omdat ze afrekent met het stereotype plaatje van de perfecte vrouw. Het andere kamp ziet Bridget als een nachtmerrie voor feministen met haar obsessie voor mannen, diëten en zichzelf.

De Britse schrijfster Helen Fielding creëerde het personage Bridget Jones in 1995 in haar columns voor de krant The Independent. Het jaar daarna volgde de roman Bridget Jones's Diary en in 2001 verscheen de gelijknamige film. Beide werden een groot succes. Een onhandige antiheldin in de hoofdrol was vernieuwend. Veel vrouwen vonden troost én een lach in de gedachte dat het (liefdes-)leven van Bridget altijd een nog grotere puinhoop was dan hun eigen bestaan. Onafhankelijke dames met een goede baan en de leeftijd om te settelen, maar zónder vent hadden dringend behoefte aan een beschermheilige. Aan een wapen, verpakt in zelfspot, tegen die zelfvoldane getrouwde stelletjes ('smug marrieds') en de koppelbeluste moeder ('je gaat geen vriend vinden als je erbij loopt alsof je uit Auschwitz komt, lieverd') omdat het toch een beetje zielig werd gevonden, een vrouw alleen.

De nieuwe Bridget Jones is prettig vermaak (****)

Bridget Jones's Baby is verrassend leuk, juist voor degenen met lage verwachtingen. Deze zelfspot en onderkoelde humor zie je tegenwoordig nog maar weinig in Britse komedies.

Vrijgezel

Bridget droeg indirect haar steentje bij aan de emancipatie van de vrijgezel, juist door te laten zien hoe raar iedereen op 'singletons' reageerde. Ze werd gevierd als verfrissende tegenhanger van de perfecte types die je doorgaans op het witte doek ziet. Niet alleen door haar gestuntel, maar vooral door haar uiterlijk. Eindelijk iemand met vlees op de botten, iemand bij wie elke poging tot een dieet mislukt. Dat de Amerikaanse actrice Renée Zellweger bereid was 13 kilo aan te komen voor de rol (en een perfect Brits accent aan te nemen), bleek de enige manier waarop de Britten bereid waren haar te omarmen als vertolker van hun nationale heldin.

Maar wat is er nog over van die bejubelde imperfecties in Bridget Jones's Baby? Bridget zit eindelijk op haar streefgewicht en dus zijn haar dikke billen verdwenen. En dan nog, een flinke derrière in 2016 is niet langer opzienbarend nu het schoonheidsideaal, met Kim Kardashian voorop, is gekanteld. Vergeleken met moderne heldinnen als Hannah Horvath uit de serie Girls lijken Bridgets vetrollen met terugwerkende kracht überhaupt niet zoveel voor te stellen. En ook de seksblunders (corrigerend ondergoed, shocker!) zijn allang overtroffen door komediant Amy Schumer. Conclusie: Bridget is qua 'taboes' alweer links en rechts ingehaald.

Bridget Jones's Diary (2001). Foto Hollandse Hoogte

Tussen huisvrouw en activist

Heeft Bridget nog betekenis, nu veel van wat haar typeerde gemeengoed is geworden? Of hebben Bridget-critici dan toch gelijk en moeten feministen zich schamen voor deze vrouw van middelbare leeftijd die haar onzekerheden als verbale diarree over de kijker uitstort?

Het antwoord op die laatste vraag is nee. Bridget is op haar 43ste even relevant als op haar 30ste. Haar worsteling zegt iets over de tijdsgeest en de positie van de vrouw, die zich ergens tussen de gedienstige huisvrouw uit de jaren vijftig en de bh-verbrandende activiste uit de jaren zeventig bevindt. Ze is onafhankelijk, hoera, maar diezelfde zelfstandigheid staat haar soms behoorlijk in de weg bij het vinden van een partner. Bridget Jones's Baby gaat nog een stap verder en stelt de vraag of een moderne vrouw eigenlijk wel een man nodig heeft.

Plastische chirurgie

Toen Renée Zellweger in 2014 op de rode loper van een evenement van ELLE verscheen met een onherkenbaar gezicht, reageerde de wereld geschokt. Was het botox, plastische chirurgie?

Onlangs kwam de actrice met haar antwoord. Nee, ze had niets laten doen. Zellweger veroordeelde de 'criticus die denkt mij te mogen bekritiseren omdat ik niet langer beantwoord aan de fysieke kenmerken van een fictief personage dat zestien jaar geleden is ontstaan'.

Niet eenvoudiger

Met deze kwestie krijgt Bridget te maken als ze zwanger blijkt na twee onenightstands en niet weet wie de vader is: ex-geliefde Mark Darcy of de steenrijke Jack. Haar gynaecoloog verzucht dat mannen 'handig zijn voor het installeren van autostoeltjes, maar verder staan ze vooral in de weg'. Het leven wordt er niet eenvoudiger op.

Te midden van die moderne opvattingen over hoe een sterke vrouw zich hoort te gedragen ('voel je geen slet na een onenightstand'), blijft Bridget haar onbeholpen, afhankelijke zelf. Volgens het bekende recept moet ze op het einde van de film uiteindelijk toch weer gered worden door een man wanneer ze zichzelf, hoogzwanger, heeft buitengesloten. En dat is niet erg. Bridget wil een zelfverzekerde carrièrevrouw zijn die geen man nodig heeft, maar het lukt haar niet. Dat komt door wat ze leest in tijdschriften over het perfecte gezin met kinderen in Ralph Laurenkleding, door de vrienden van haar ouders ('nog steeds geen vriend?'), kortom, door de tijd waarin ze leeft. Dit is precies het punt van de boeken en films die door middel van satire blootleggen aan welke onmogelijke verwachtingen vrouwen moeten voldoen.

Bridget Jones: The Edge of Reason.

Façade van perfectie

Te vaak wordt de worsteling van vrouwen, of die nou over liefde of werk gaan, afgedaan als minderwaardig. Een goed voorbeeld hiervan geeft The Guardian-columnist Hadley Freeman door schrijver Jay McInerney met Helen Fielding te vergelijken: 'Dus als McInerney schrijft (in de bekende roman Bright Lights, Big City, red.) over onaangename mensen in Manhattan wordt zijn boek gevierd als een literaire sensatie, maar als Fielding - McInerney's evenknie als sociale satiricus - schrijft over een Britse vrouw wordt dat afgedaan als iets waar vrouwen van smullen, maar wat verder niets betekent.'

Uit feministisch oogpunt geniet een sterke vrouw in de hoofdrol de voorkeur, eentje die haar zelfvertrouwen niet laat afhangen van mannen en haar uiterlijk, die bij alles 'take me as I am' ademt. Tegelijkertijd is er behoefte aan 'echte vrouwen', zonder de façade van perfectie. Iets om tegenover de fitgirls van tegenwoordig te zetten, die met hun blokjesbuiken en groenteshakes op Instagram de boodschap afgeven dat de sleutel tot geluk besloten ligt in een strikt regime. Maar wat als die 'echte vrouw' zoals Bridget is, iemand met onzekerheden? Die bang is om alleen te eindigen? Mag dat dan opeens niet meer?

'Everywoman'

De tragiek is dat ze door de makers voor altijd veroordeeld is tot al haar onvolkomenheden. Op het moment dat het haar voor de wind zal gaan, zowel op het liefdesfront als in haar professionele carriere, kan het gevaar van vervreemding optreden in relatie tot de fans, die zich immers willen identificeren met iemand van wie het leven niet vlekkeloos verloopt.

Alle vrouwen in de popcultuur gaan gebukt onder dat juk van 'everywoman': ze moeten vooral herkenbaar blijven. Jennifer Lopez is 'still Jenny from the block'. Zelfs übervrouw Beyoncé wil ons in haar documentaire Life Is But a Dream met wat traantjes hier en daar doen laten geloven dat ze heel gewoon is gebleven. Het is eigenlijk net als in het echte leven, waarin vrouwen elkaar pas echt toelaten na een gedeelde ontboezeming. Onverschrokken zelfvertrouwen - kijk eens hoe sterk ik ben - schrikt af.

Een loepzuiver feministisch icoon zal Bridget Jones nooit worden, maar ze maakt als geen ander inzichtelijk welke tegenstrijdige eisen we stellen aan de moderne vrouw.

Bridget Jones's Baby (2016). Foto Giles Keyte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.