Op bezoek bij de broze, maar nog altijd legendarische, Marianne Faithfull (74): ‘Liefde is nooit uit de tijd’

In de tuin van een Londens verzorgingstehuis leest Marianne Faithfull (74) As Tears Go By voor. Met een stem die beter past bij de weltschmerz waarover ze indertijd als jong meisje zong.

Marianne Faithfull in 1965. Beeld Getty Images
Marianne Faithfull in 1965.Beeld Getty Images

Het was in de tuin van Denville Hall, een verzorgingshuis voor uitgerangeerde podiumkunstenaars, dat Marianne Faithfull in een rolstoel werd gepresenteerd met een zuurstofmasker op, gevoed door een zoemende zuurstofmachine op batterijen. Ze was bedolven onder een partij vesten en jassen, haar fenomenale oogopslag verscholen achter een zonnebril.

In het verzorgingshuis heerste corona en elk contact met de voormalige artiesten moest buiten gebeuren. Dus diende er aanvankelijk op deze septemberdag op haar komst te worden gewacht bij een honderdjarige boom in de tuin. Enkele uren geleden was een visagist ingevlogen, alsmede iemand die het kapsel van Faithfull op orde moest brengen. Zij bleken meer tijd nodig te hebben dan verwacht.

Denville Hall was op anderhalf rijden van wat ooit het epicentrum van de swinging sixties was, in het hart van Londen. Daar maakte zij in 1964 een stormachtige opkomst met As Tears Go By, na ontdekt te zijn door de manager van The Rolling Stones, Andrew Loog Oldham. Het liedje was geschreven door Keith Richards en Mick Jagger, met de laatste kreeg ze een paar jaar later los-vaste verkering.

Marianne Faithfull met Mick Jagger bij het gerechtsgebouw in Londen in 1969 op verdenking van het bezit van marijuana.  Beeld Bettmann Archive
Marianne Faithfull met Mick Jagger bij het gerechtsgebouw in Londen in 1969 op verdenking van het bezit van marijuana.Beeld Bettmann Archive

In haar hele voorkomen bij haar debuut leek te zijn beslagen dat zij ging behoren tot de aristocratie van de Engelse popmuziek, een beat girl par excellence. Wat meewerkte in de beeldvorming was haar gegoede komaf, met een vader die Italiaanse literatuur doceerde en een moeder geworteld in het Oostenrijks-Hongaars geslacht Von Sacher-Masoch.

Zoals ze klonk, zag ze er ook uit, een frêle, feeërieke verschijning; hoopvol, beeldschoon, verlegen, krachtig en opwindend. Daarna zouden de drank, drugs, vrije liefde, gebroken huwelijken, moeizame relatie met haar zoon en bijpassende misère haar leven tekenen. Ze maakte een succesvolle comebackplaat in 1979, Broken English, met inmiddels de stem van een doorrookte paardenfokker. Na zeventien jaar heroïneverslaving van zich afgeworpen te hebben, vielen stem en een doorleefd oeuvre samen in 1986 in het magistrale Strange Weather. Alles wat de jaren zestig aan overvloed en onbehagen had gebracht, had ze overwonnen, met haar krachtige en obstinate persoonlijkheid.

En nu levert de stem van Marianne Faithfull het afsluitende spektakelstuk, in het laatste seizoen van haar leven, haar zwanenzang. Zingen hoeft ze niet meer, ze draagt in She Walks in Beauty poëzie voor van 19de-eeuwse romantische dichters als Byron, Keats en Shelley. Elk woord, elf gedichten lang, krijgt een speciale behandeling van Faithfull, van die stem, nu 74 jaar oud.

In Faithfull, de autobiografie uit 1994 waarin ze de overdadige seks, drugs en rock-’n-roll in detail beschrijft, vertelt ze ook over de rol die literatuur in haar leven heeft gespeeld. Ze verborg zich achter een boek in haar jeugd. Later, on the road of in de goot, las ze niet alleen om haar getekende gezicht te verbergen, maar om weg te dromen bij grote dichters en schrijvers.

Om maar wat te zeggen: ze begon met heroïne gebruiken nadat ze Naked Lunch van William Burroughs had gelezen. Lsd-trippend nam ze het verzameld werk van Oscar Wilde door. Ze speelde leentjebuur bij Emily Dickinson en vroeg dichters als Heathcote Williams een tekst voor haar te maken. Mick Jagger kreeg De meester en Margarita van Michail Boelgakov van haar te lezen, waarna hij Sympathy for the Devil schreef.

En zo ging het maar door, de literatuur bracht het houvast in haar leven.

Als ze toch íéts was, schreef ze ook nog, was ze de vogel uit This Little Bird, haar hit uit 1965, geïnspireerd op een toneelstuk van Tennessee Williams. De vogel hoog in de lucht, die altijd wilde ontsnappen en echt alleen op de grond kwam om te sterven.

Marianne Faithfull met haar zoon Nicholas in 1971. Beeld Getty Images
Marianne Faithfull met haar zoon Nicholas in 1971.Beeld Getty Images

Die vogel, inmiddels dicht bij de grond, kwam aanrijden in de rolstoel in de tuin van Denville Hall, en excuseerde zich voor haar verlate komst en bij voorbaat voor alles wat ze niet ging zeggen. Haar stem kwam van ver, met de nodige tussenpozen, en werd gebruikt om iedereen aan het werk te zetten.

Water! Extra poeder! Ja daar, nee op mijn neus. Mijn zwarte jasje!

Ze wilde graag nog het een en ander vertellen, maar het gebrek aan zuurstof tijdens het praten maakte het niet makkelijker. Terwijl ze er in haar gloriedagen alles aan deed om het leven te bekorten – overdosis drugs, zelfmoordpogingen, permanent verblijf op straat et cetera – was elke hap zuurstof haar nu dierbaar.

Na eerder borstkanker te hebben overwonnen, hepatitis C en talloze infecties na een val waarbij ze haar heup had gebroken, piepte ze er in 2020 door de corona bijna tussenuit. Nu woonde ze al vijf maanden in het verzorgingshuis omdat ze kampte met long covid, waardoor haar geheugen haperde en haar algemene welbevinden ver onder de maat was. Ze had het niet voorzien, en raadde het niemand aan, om zo te eindigen.

Toen Marianne Faithfull eenmaal zat – ze had zich laten verplaatsen van de rolstoel naar een gewone stoel, en had haar zuurstofmasker en zonnebril weggelaten – was daar ook die verkwikkende oogopslag die zich sowieso in al die jaren niks had aangetrokken van het turbulente heden van de stem.

In haar handen had ze een gekreukeld velletje, zojuist aan haar overhandigd. Haar was een gedicht beloofd, met de bijpassende vraag of ze dit wilde voorlezen. Dit was geen gedicht zei ze, dit was een songtekst. Dat was waar, maar ook niet waar, het was nu nog een songtekst, maar als zij het met haar hese, welluidende en deftige dictie het zou voordragen, dan was de literaire transformatie een feit.

Marianne Faithfull met Warren Ellis in oktober 2020. Beeld Rosie Matheson
Marianne Faithfull met Warren Ellis in oktober 2020.Beeld Rosie Matheson

Dat haar gevraagd werd As Tears Go By voor te dragen, was niet zonder betekenis. Best raar vond ze het om zich als jong meisje over zoveel weltschmerz te buigen. Daarna had ze in elk seizoen van haar leven, met bijpassende stem, het nummer gezongen. De laatste uitvoering dateerde uit 2018, op een album dat ze met Nick Cave en Warren Ellis opnam, Negative Capability. Die versie had haar voorkeur, liedje en zangeres waren in evenwicht.

Nu klonk daar die tranentrekker in een spoken word-versie, 54 jaar na haar vocaal debuut, in de tuin in Denville Hall – dat er een kleine vogel even verderop opdook, leek vanzelfsprekend.

It is the evening of the day

I sit and watch the children play

Smiling faces I can see

But not for me

I sit and watch as tears go by

Na deze majestueuze exercitie zei ze buiten adem te zijn, ze moest onmiddellijk aan het zuurstofapparaat. Ze wilde weten hoeveel minuten we al bezig waren en sommeerde om het gesprek in blokjes te doen. Oké, laten we het weer proberen, zei ze, vooruit!

Trots was ze op She Walks in Beauty, haar 21ste album. Het idee om negentiende-eeuwse gedichten op muziek te zetten, had ze al langer. Vanzelfsprekend kwam ze uit bij Warren Ellis, en Nick Cave, en Brian Eno. Het was allemaal niet zo moeilijk en gelukkig stond het meeste al op de band nog voordat ze corona kreeg.

Die gedichten, die kende ze allemaal nog erg goed, die herinnerde ze zich nog van school, die had mrs. Simpson haar geleerd, een geweldige lerares. Je moest eens weten hoeveel geluk je hebt, als je een geweldige lerares hebt die je poëzie leert lezen.

Marianne Faithfull in 1964. Beeld Redferns
Marianne Faithfull in 1964.Beeld Redferns

Daar kwam nog bij: als ze niet was ontdekt als zangeres, was ze naar de universiteit gegaan, om Engelse literatuur te studeren en filosofie. Helaas, het liep allemaal anders, zei ze. Al ging het op een of andere manier wel door, want ze ging zelf de poëzie bestuderen.

Ik ben een romanticus, zei ze, daarom hou ik van romantische poëzie. Toen ze een tiener was, en deze gedichten voor het eerst las, wist ze niks van de liefde, maar was ze er wel zeer in geïnteresseerd. Daarom maakte ze deze plaat, She Walks in Beauty, omdat ze nog steeds zo van romantische poëzie houdt. Natuurlijk passen deze gedichten nog in deze tijd, zei ze, haar stem verheffend. Want het gaat om de liefde! Liefde is nooit uit de tijd! Het past altijd in de tijd waar we in leven.

Er restte niet veel tijd meer, zei ze. Ze was buiten adem. De batterijen waren bijna op. En als de batterijen op waren, moest ze zo snel mogelijk naar binnen. Nee, ze wilde zeker geen gedicht voordragen van Lord Byron! Ze vertelde nog in rap tempo over haar stem, en hoe die veranderd was in al die jaren, steeds meer passend bij het oeuvre dat ze koos. Het leven had haar stem bepaald, vooral door de ruime inname van drugs en alcohol, al gebruikte ze al heel lang niet meer.

Snel, de laatste vraag!

Nog één keer dan over This Little Bird en haar levenslange behoefte om te willen ontsnappen. Als haar laatste ontsnappingsroute noemde ze de dood, die ze toch wel vreesde. Ze hoopte ook dat die nog even op zich liet wachten.

En toen was daar de verpleegkundige, en een begeleider, en werd ze snel in een rolstoel gezet. Achteruit getrokken verliet ze langzaam, en toch ook wel gracieus, de tuin van de Denville Hall, de nog levende legende Marianne Faithfull.

Marianne Faithfull with Warren Ellis, She Walks in Beauty, 2021

www.ilfu.com voor het interview dat de auteur met haar had.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden