Oorlog als jongensboek

Vanavond spelen gelijktijdig in vijftig theaters in Nederland voorstellingen over de Tweede Wereldoorlog. Regisseur Roeland Hofman schreef een tekst over naïeve oorlogsfascinatie.

Acteurs uit Soldaat van Oranje - De Musical spelen in Leiden onder de titel Als wij niets doen...een aantal scènes uit de musical en dragen fragmenten voor uit de literatuur over keuzes in oorlogstijd.Beeld Joris van Bennekom

Een paar maanden geleden kreeg theatermaker Roeland Hofman (1982) een stapel Nederlandse oorlogskranten in de hand gedrukt. Of hij voor Theater Na de Dam een nieuwe voorstelling wilde schrijven, gebaseerd op de berichtgeving over de eerste maanden van de bezetting.

Dat leek hem wel wat. Zijn eerste idee was een montagevoorstelling te maken van alle verhalen uit de kranten die hij had gelezen. Volk en Vaderland, De Telegraaf, Het Parool, kleine verzetskrantjes, kranten van de bezetter. Verhalen met vette koppen: Fransch verzet neergeslagen. Joden bekennen kleur in Rotterdamse binnenstad. NSB'ers in Indië. ADO kampioen van Nederland. Dolle koe veroorzaakt paniek.

Generatiegenoten

Maar toen ging hij met generatiegenoten praten over de Tweede Wereldoorlog en uit die gesprekken kwam al snel een gemeenschappelijke ervaring naar voren: hoe zij, als kinderen van kinderen die na 1945 waren geboren, zo rond hun twaalfde, toen ze over de oorlog begonnen te lezen, die oorlog zagen als een spannend jongensboek. 'Ik las Oorlogswinter, zag Soldaat van Oranje en las toen ik wat ouder was De geverfde vogel van Jerzy Kosinski. Het beeld dat ik van de oorlog kreeg was: alles in die jaren was overzichtelijk. Wat goed was en wat kwaad, was voor iedereen duidelijk. De romantiek van het verzet was nooit ver weg. Pas later realiseer je je hoe naïef dat was.'

Vanavond wordt Een oorlog om in te wonen opgevoerd in Theater Frascati in Amsterdam. Het is een van de vele voorstellingen in het kader van Theater Na de Dam, een initiatief van theatermakers en filosofen Jaïr Stranders en Bo Tarenskeen. Uit bezorgdheid over de afnemende zeggingskracht van de Nationale Dodenherdenking bliezen ze vijf jaar geleden een oude traditie nieuw leven in: na de twee minuten stilte op de Dam las het Publiekstheater in de schouwburg een toneeltekst over de Tweede Wereldoorlog.

Wat begon als een evenement in zeven theaters rond de Dam is in vijf jaar tijd uitgegroeid tot een landelijk fenomeen: dit jaar zijn in meer dan zestig theaters in het hele land gelijktijdig voorstellingen te zien. Waren Stranders en Tarenskeen de eerste jaren vooral programmeurs van bestaande voorstellingen, de laatste jaren geven ze daarnaast aan jonge theatermakers opdracht nieuwe voorstellingen te maken.

Verzetscomplot

Een oorlog om in te wonen is het verhaal geworden van twee mensen die zich verliezen in hun fascinatie voor de oorlog. Een broertje (Tobias Nierop) en een zusje (Judith van den Berg), kinderen op de vlucht, komen terecht in een verzetscomplot dat hun door heel bezet Nederland jaagt. Hun tocht is een aaneenschakeling van ontmoetingen, die een steeds grimmiger karakter krijgen. Hofman: 'Het stuk gaat over een generatie die begrijpt hoe gruwelijk de oorlog was, maar er vanuit opgewonden naïviteit ook naar kijkt alsof het iets exotisch was. Misschien is dat laatste ook wel zelfbehoud, want als je erkent hoe het werkelijk is geweest, moet je ook onder ogen zien hoe je zelf overgeleverd kunt raken aan chaos, willekeur en gruwelijkheden.'

Theater Na de Dam, met optredens van o.a. Wende Snijders en Typhoon (Carré), Tomer Pawlicki (De Brakke Grond) en Karina Holla (Frascati 2). Acteurs van de grote stadsgezelschappen als het Ro Theater, Noord Nederlands Toneel en Toneelgroep Maastricht spelen door het hele land In Vrede, een nieuwe tekst van Rik van den Bos. Verder verdiepten jongeren door heel Nederland zich samen met theatermakers in de geschiedenis van hun wijk of stad ten tijde van de Tweede Wereldoorlog en maakten daar een voorstelling van.

Roeland Hofman.Beeld Mascha Jansen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden