Recensie Opera

Ook onder andere uitvoerders blijft George Benjamins zeldzaam aangrijpende opera Written on skin fier overeind (vier sterren)

Beeld Priska Ketterer Lucerne Festival

Written on skin (****), opera, van George Benjamin met o.a. Tim Mead. Mahler Chamber Orchestra o.l.v. Lawrence Renes. 28/6, Muziekgebouw aan ’t IJ, Amsterdam.

Toen Written on skin in 2012 op het festival van Aix-en-Provence in première ging, konden de recensies in één woord worden samengevat: meesterwerk. De opera van George Benjamin, later dat jaar bij De Nederlandse Opera in Amsterdam te zien, was zeldzaam aangrijpend, het libretto van Martin Crimp fantasievol, maar (zo kon het dus óók) zonder ruis.

Wie goed luisterde, kon in de collectieve jubel ook een zucht van opluchting horen, van een sector die snakt naar eigentijdse juwelen die standhouden tussen alle Straussen, Verdi’s en Wagners. Een zucht ook van een muziekleven dat hunkert naar het herstel van de waardering voor kunstmuziek.

Na 2012 was de opera niet meer in Nederland te horen. Donderdag was er eindelijk weer een kans met een semi-scenische uitvoering in het Muziekgebouw aan ’t IJ in Amsterdam. George Benjamin was tijdens het Holland Festival ‘focusartiest’, zo kreeg ook zijn nieuwe, eveneens goed (maar niet zó goed) ontvangen opera Lessons in love and violence een Nederlandse première.

Welke lessen kunnen we trekken uit het weerzien met Written on skin? Onder meer dat het stuk fier overeind blijft bij andere uitvoerders. Bij de wereldpremière werd de rol van Agnès gezongen door Barbara Hannigan. Toen Amsterdam aan de beurt was, nam Elin Rombo de honneurs waar. Nu was Georgia Jarman het die in haar rol geschokt moest toezien hoe haar echtgenoot haar het hart van haar minnaar probeerde te voeren. Ze zong de rol ook al bij het Royal Opera House in Londen.

Goede stem, dramatisch overtuigend, en toch was er iets geks: ze leek in haar uitschieters en haar bijna spraakachtig naturelle ritmiek wel heel erg op de zangeres die de rol ‘creëerde’, zoals dat in opera zo mooi heet. Het riep de vraag op hoeveel ruimte ze heeft gekregen – of zichzelf heeft toegestaan – om zichzelf te zijn. Of heeft Benjamin de rol zo goed ‘op’ Hannigans stem en haar kunnen geschreven, dat je als Agnès vanzelfsprekend een beetje Hannigan wordt?

De partij van de kunstenaar (The Boy) wiens hart wordt gekookt, leek al even moeilijk vervangbaar, want countertenor Bejun Mehta, is enig in zijn soort. Mehta’s hoge stem houdt altijd een uitgesproken masculien randje. Dat Tim Mead, die eerder dit jaar nog een brave indruk maakte in de Johannes-Passion met Reinbert de Leeuw, zo’n waanzinnige vervanger bleek, was de grote verrassing. Krachtig, meeslepend, ijzingwekkend: bravo.

Beeld Javier Del Real Teatro Real 1

Het orkest was wel hetzelfde als bij de première: het Mahler Chamber Orchestra. Met onderkoelde strijkers en knap slagwerk werden we er nog eens op gewezen hoe goed die muziek is opgebouwd, hoe goed Benjamin de effecten (die hortende viola da gamba die het verhaal naar de Middeleeuwen terughaalt) weet te doseren.

Eigenlijk was het een meta-uitvoering voor de liefhebber die het stuk al heeft gezien. Met het orkest op het podium in plaats van in een orkestbak, was het alsof synchroon met een film achter-de-schermenopnamen werden vertoond. Die hoofdfilm was visueel overigens wel karig, want semi-scenisch hield in dit geval niet veel meer in dan wat gebaartjes en gedoe met een sjaaltje en een aktetasje. Het enige wat beklijfde, was Mead die in het slot minutenlang verstijfd als een wassen beeld voor zich uit bleef kijken.

Bleek die oorspronkelijke regie van Katie Mitchell, met poppenhuisdecor in clair-obscur, toch een belangrijker element dan gedacht. Het was allemaal goed, maar na al die lof, al die jaren waarin de opera in je hoofd alleen maar beter is geworden, hoop je weer betoverd te worden. Dat bleek iets te veel gevraagd. Maar een meesterlijk stuk blijft het wel.

Het succes van Written on skin

Welk eigentijdse opera wordt zes jaar na de première nou bijna honderd keer uitgevoerd? Het succes van Written on skin is zo zeldzaam, dat het ook in tijden dat opera er nog veel meer toe deed – laten we zeggen, 1900 – nog een gigantisch succes zou zijn geweest. Ieder zichzelf respecterend operahuis smeekt om die partituur van George Benjamin.

Written on skin is een psychodrama waarin alles draait om hebzucht, liefde en jaloezie. Het verhaal is gebaseerd op een Catalaanse legende uit de 13de eeuw. Een heerser (The Protector) vraagt een kunstenaar (The Boy) om een boek over hem te tekenen, waarin zijn macht wordt uitgedrukt. De vrouw van de heerser, Agnès, valt voor de kunstenaar. Als de heerser dat doorkrijgt, vermoordt hij de jongen en voert hij diens hart aan zijn ontrouwe vrouw. Bijzonder aan het libretto is dat de personages, om afstand te scheppen, vaak in de derde persoon over zichzelf spreken.

Aanvulling & Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel stond dat zanger Tim Mead eerder dit jaar zong in de Matthäus-Passion met Reinbert de Leeuw. Dat moest zijn de Johannes-Passion.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.