Nieuws Politieke desinformatie

Ook Nederland moet oppassen voor de
invloed van nepnieuws en filterbubbels

Tot nu toe valt het nog mee met politieke desinformatie

Nederland is onvoldoende voorbereid op de manipulatie van online nieuws. ‘We moeten waakzaam zijn’, is de conclusie van het onderzoek Digitalisering van het nieuws, dat woensdagavond is gepubliceerd. Het rapport is uitgebracht door het Rathenau Instituut, dat onderzoek doet naar maatschappelijke aspecten van wetenschap, ­innovatie en nieuwe technologieën.

Een protest tegen Facebook in Brussel. Foto ANP

In de VS hebben Twitter, YouTube en Facebook tijdens de laatste presidentsverkiezingen miljoenen berichten doorgegeven van bronnen met Russische links. De vrees bestaat dat ‘kwaadwillenden’ ook hier proberen het ­publieke debat te beïnvloeden met ­verzonnen berichten. De Algemene ­Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) heeft daarvoor gewaarschuwd.

Desinformatie is volgens kenners een groter risico dan vroeger, omdat veel mensen het nieuws volgen op internet. Berichten verspreiden zich zo snel dat soms nauwelijks te traceren is wat de oorsprong van een verhaal is.

'Tot nu toe weerbaar'

Op basis van onderzoek in openbare bronnen komt het instituut tot de conclusie dat Nederland ‘tot nu toe weerbaar is gebleken’ tegen desinformatie met politieke bedoelingen. De meeste inwoners krijgen hun nieuws vooral van kranten en omroepen, die lang niet zo gepolariseerd zijn als in Amerika. Ook maken klassieke media relatief weinig werk van ‘personalisering’ van hun nieuwsvoorziening.

Platforms als Facebook passen hun berichten aan per gebruiker, op basis van eerder kijkgedrag, leeftijd en locatie. Als traditionele media die trend volgen, kan dat leiden tot ‘een eenzijdig beeld van de actualiteit en daarmee tot filterbubbels’. Nederland moet zich hierop voorbereiden, staat in het rapport. Het gevaar bestaat dat consumenten terechtkomen in een informatiestroom die hun mening bevestigt en polarisatie in de hand werkt.

Video en audio manipuleren

De rapporteurs waarschuwen dat de technologie om desinformatie te vervaardigen en verspreiden goedkoper wordt. Zo komt die binnen bereik van mensen met verkeerde bedoelingen. Audio en video zijn steeds makkelijker te manipuleren; op korte termijn wordt het moeilijk, zo niet onmogelijk, te zien of mensen echt hebben gezegd wat ze lijken te zeggen.   

Volgens de onderzoekers moet de overheid de digitale kennis van burgers bijspijkeren, zodat die beter in staat zijn desinformatie en filterbubbels te herkennen. Platformbedrijven als Google dienen meer verantwoordelijkheid te nemen voor het nieuws dat ze doorgeven.  

Over enkele maanden wordt een gedragscode van kracht waaraan dergelijke platforms zich moeten houden. Daarin staan afspraken over onder andere factchecken en het bestrijden van nepaccounts. Het Rathenau Instituut vindt dat de overheid dit nauwgezet moet volgen. Als zelfregulering onvoldoende oplevert, ‘kan interventie door de overheid noodzakelijk zijn’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.