Ook na lezing van 1924 blijft Hitler een raadsel

boekrecensie

Het blijft raadselachtig: hoe heeft Hitler, klein van stuk en ruw van stem, ooit zo veel Duitsers aan zich kunnen binden? Na 1933 was het de bekoring van de macht en de belofte van een stralende toekomst. Maar vóór zijn machtsovername, gedurende de Kampfzeit, moest hij het van andere kwaliteiten hebben. De vraag welke dat waren, staat centraal in 1924: het boek van de Amerikaanse journalist Peter Ross Range over 'het kanteljaar van Hitler'.

Op 9 november 1923 was diens machtsgreep in München smadelijk mislukt. Veertien van Hitlers medestanders en vier politiemannen waren daarbij om het leven gekomen. Hitler zelf had het strijdtoneel per auto verlaten en begroef zich op een onderduikadres in zelfbeklag. Hij werd opgepakt en ondergebracht in de gevangenis van Landsberg, waar hij een 'vestingstraf' uitzat van nog geen 13 maanden. Hier bereidde hij zich voor op de rechtszaak die hij publicitair optimaal wist uit te buiten en schreef hij - omringd door getrouwen - Mein Kampf, zijn demonische geloofsbelijdenis. Vlak voor Kerstmis 1924 zat zijn 'universitaire scholing op kosten van de staat' erop en verliet hij de gevangenis met een oorlogsverklaring aan de Weimarrepubliek op zak.

De wrede ironie van 1924 is dat een mislukte couppleger die door tijdgenoten werd omschreven als een operettefiguur met een 'wild verwrongen gezicht' zich tijdens z'n detentie kon opwerken tot vaandeldrager van revanchistische Duitsers. Hij hoefde hen daarvoor niet eens te verleiden en hoefde zijn moordzucht en Jodenhaat niet eens te maskeren. Hij kon alle ressentimenten vrijelijk laten vloeien zonder zijn kansen als toekomstig dictator te schaden. Hoe het heeft kunnen gebeuren? Ook na lezing van 1924 weten we het niet. Maar dat is Peter Ross Range niet aan te rekenen.

Non-fictie

Peter Ross Range,
1924 - Het kanteljaar van Hitler.
Atlas Contact, 366 pagina's; €24,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.