Recensie De zin van het lezen

Ook Luceberts krabbeltjes zijn het lezen waard ★★★★☆

Tekening van Lucebert. Beeld De weideblik

Wat zeggen schijnbaar futiele krabbels in marges, op servetten en vloeitjes over de grote dichter Lucebert? Meer dan je denkt, toont het fraai vormgegeven De zin van het lezen

Een flard servet ‘met zwarte inktvlek’. Een snipper VPRO Gids. Een plaatje uit de reeks Zo leer je vissen kennen. Een reep wc-papier. Sigarettenvloeitjes (minstens acht). Je voelt je soms een beetje ezelachtig bij De zin van het lezen, een inventarisatie van de geïmproviseerde bladwijzers die de dichter en beeldend kunstenaar Lucebert (1924-1994) achterliet in zijn boekenbezit: was dit heus het noteren waard? Wat zegt een vloeitje over onze grootste dichter van de 20ste eeuw?

Dat zit zo: De zin van het lezen is een logisch vervolg op De lezende Lucebert (Vantilt, 2009), een portret van de in 1994 overleden kunstenaar en boekenverslinder aan de hand van 6.604 titels uit zijn bibliotheek, minutieus geïnventariseerd door een werkgroep van hoogleraar boekwetenschap Lisa Kuitert.

Die uitgave ging vergezeld van een cd-rom waarop alle in de boeken aangetroffen lezerssporen waren genoteerd: niet alleen door Lucebert tussen de pagina’s gestoken foto’s en papiertjes, maar vooral ook alle onderstrepingen, uitroeptekens en commentaren in het handschrift van de dichter.

Notitie ('haha’) en krantensnipper in An Essay on Comedy uit Luceberts bibliotheek. Beeld De weideblik

‘We zijn nog geen tien jaar verder’, schrijft Lisa Kuitert in De zin van het lezen, ‘of de cd als drager van gegevens is alweer verdwenen.’ Vandaar deze papieren herkansing, waarin de lijst van de vierhonderd boeken waarin Lucebert sporen heeft achtergelaten, is aangevuld met beschouwingen door Lisa Kuitert, Luceberts dochter Maia Swaanswijk en Ton den Boon, de hoofdredacteur van de Dikke Van Dale, die laat zien dat heel wat aangestreepte passages in Luceberts bibliotheek in een of andere vorm terugkeerden in diens poëzie.

Tekening van Lucebert. Beeld De weideblik

Dat is nogal een andere dimensie dan die al dan niet toevallige bladwijzers, al betoogt Lisa Kuitert in haar bijdrage ‘Schrijven in boeken’ dat ook dergelijke stoffelijke lezerssporen een serieus onderwerp kunnen zijn voor boekwetenschappers. Hoe dan ook: de afbeeldingen in het fraai door Huug Schipper vormgegeven boek tonen vooral facsimile’s van de pagina’s waarin Lucebert opmerkingen noteerde. Die zijn onderhoudend en interessant genoeg, zoals de aantekening in de kantlijn in Kierkegaards Dagboeken, op pagina 54: ‘aha, juist, ethische knuppel’, of, relevanter nog, verbeteringen in vertaalde gedichten van Emily Dickinson.

Tekening van Lucebert. Beeld De weideblik

Foutloos is het boek helaas niet. De namen van Roland Barthes, Edu Borger en J.J.A. Goeverneur worden verkeerd gespeld, net als de titel van de bloemlezing Helaas! Voor altijd zwijgt de cither, waarin Lucebert dichtregels van Goeverneur onderstreepte: ‘Thans gaat het rijmen/ Afgedrieduivekaters snel.’

Per abuis is die bloemlezing van 19de-eeuwse domineespoëzie in de lijst achterin niet opgenomen. En dat terwijl Lucebert eind jaren vijftig juist een regel uit Goeverneurs gesmade poëzie verhief tot een persoonlijke wapenspreuk: ‘Poëzie is kinderspel.’

Dat dergelijke onvoorziene connecties zichtbaar worden, ook letterlijk in de goedgekozen afbeeldingen, geeft het lezen van De zin van het lezen zin.

Tekening van Lucebert. Beeld De weideblik
Beeld De weideblik

Lisa Kuitert, Maia Swaanswijk & Ton den Boon: De zin van het lezen 

De weideblik; 96 pagina’s; € 17,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden