Ook in het buitenland slaat het lijdensverhaal aan

In vijf jaar tijd groeide een omstreden, eigentijds passiespel uit tot een wereldwijd succes. Het geheim: lef, een universeel verhaal en diplomatie.

Beeld anp

Jacco Doornbos kan zijn geluk niet op. Niet alleen tekende de man achter The Passion in december een contract met de Amerikaanse tv-zender Fox, ook bleek zijn idool Seal bereid een hoofdrol te spelen. Toen moest het mooiste nog komen. 'Ik schoot vol toen ik de opname hoorde van We don't Need Another hero, een duet van Seal en Jencarlos Canela. Wat me vooral raakte is het besef hoeveel er is gebeurd sinds onze eerste Passion, in 2011. Hoe bijzonder het is dat het eindelijk is gelukt de show naar Amerika te krijgen. Dat had ik nooit durven dromen.'

Voordat het zo ver was moesten producent Doornbos (44) en tv-regisseur David Grifhorst (37) weerstand en scepsis overwinnen. Ze kwamen dan ook met een gewaagd plan: een 'muzikaal spektakel' op straat met artiesten, gecombineerd met een processie en scenes uit de laatste uren van het leven van Jezus Christus. Van het laatste avondmaal tot het verraad door Judas en de kruisiging. Omroepen, kijkers en kerkleiders moesten er aan wennen.

In vijf jaar is The Passion uitgegroeid tot een enorm evenement. Vorig jaar bereikten de makers 3,6 miljoen Nederlandse kijkers, nu zetten ze de stap naar Amerika en - via Netflix - de rest van de wereld.

Beeld Arie Kievit

Op de BBC

Doornbos zag in 2006 een uitzending op BBC Three over een passiespel in Manchester, met liedjes van onder anderen Robbie Williams en Oasis. 'Ik dacht: daar kan ik iets mee. De uitvoering was heel knullig en schattig, maar het had iets. Als je het Paasverhaal op straat vertelt komt het tot leven. Je kunt je er mee identificeren, het raakt je.'

Hij ging er mee aan de slag. 'Ik vond het belangrijk dat een zo breed mogelijk publiek zou kennismaken met dit verhaal en zich hierdoor laat inspireren. Daarom heb ik het ontwikkeld tot een eigen tv-format. Uiteindelijk heb ik de BBC gebeld, met de vraag: zitten er op jullie uitvoering nog rechten of kan ik er op mijn manier mee aan de slag? Hun antwoord was: you've got our blessings. Zo is het begonnen.'

Universeel verhaal

'Iedereen zou dit verhaal moeten kennen, of hij nou gelovig is of niet', zegt regisseur David Grifhorst, die vanaf het begin vorm heeft gegeven aan The Passion. 'Het spreekt zo aan omdat het universeel is: het gaat over verraad, liefde, vriendschap en hoop.'

De makers mikken op een relatief jong publiek dat van popmuziek houdt en niet of nauwelijks gelovig is. Velen moeten kunnen genieten van het evenement, dat net als het Songfestival de nodige cultliefhebbers trekt. 'Zelf heb ik altijd geworsteld met de uiterlijkheden van het geloof, zoals de kerk', legt Grifhorst uit. 'We leggen ons publiek bewust niks op, onze Passie is heel laagdrempelig.'

Lef

De makers pakken het vanaf het begin groots aan. Toch reageerde Roek Lips, netmanager van Nederland 3, enthousiast op de plannen voor de eerste Passion. Hij zond het programma in 2011 uit op prime time, en kreeg er geen spijt van. De uitzending vanuit Gouda, met hoofdrollen voor Syb van der Ploeg, Do en Frank Lammers, trok een miljoen kijkers.

Een jaar later volgde de doorbraak, toen de Passie verhuisde naar Rotterdam en Nederland 1. Doornbos: 'Dat was een groot verschil: we waren te zien op de populairste zender, op een plek met de uitstraling van een wereldstad. Zo werd in een oogopslag duidelijk dat het Paasverhaal in deze tijd nog relevant is.' Ruim 1,7 miljoen kijkers zagen spectaculaire shots van de Erasmusbrug en optredens van onder anderen Danny de Munk, Frans Bauer en Charly Luske.

Beeld anp

Doorzettingsvermogen

Al in de lente van 2012 besloot Doornbos zijn format in Amerika aan te bieden. 'Na de tweede Passion had ik genoeg succesvolle voorbeelden om te laten zien. Ik kreeg enthousiaste reacties, maar de een aarzelde te lang en met de ander klikte het niet. Ik weet nog dat een producer zei: ik heb een perfect nummer: Love on Top, van Beyoncé. Een uitermate seksueel getint nummer. Daaruit bleek dat hij er niets van had begrepen.'

Tweemaal kwam een team uit de Verenigde Staten kijken in Nederland. 'De eerste poging liep spaak, maar in dat team zat één man met wie ik bevriend ben geraakt, muziekproducer Adam Anders. Hij is de man achter de succesvolle tv-serie Glee. Adam heeft een christelijke achtergrond en hij begrijpt muziek als vertelvorm.'

Met een nieuw productieteam, inclusief Anders en de schrijver van High School Musical, klikte het wel. De timing was ook perfect; musicals scoren tegenwoordig op de Amerikaanse televisie en Fox was op zoek naar een kijkcijferkanon. Daarom besteedt de zender nu veel marketinggeld aan The Passion, en komt de soundtrack vandaag uit in heel Amerika.

70 duizend kerkleiders

De makers gaan voorzichtig om met gelovigen. 'Daar zetten we in Amerika specifieke marketing voor in', zegt Doornbos. Begin maart sprak hij in een telefonische vergadering 70 duizend Amerikaanse kerkleiders toe. 'Dat was bijzonder, al zeiden ze bijna niks terug. Wij deden dit om scepsis en angst weg te nemen. The Passion is een hedendaagse vertelling van het lijdensverhaal, met seculiere liedjes en vol emotie. Dat ligt gevoelig omdat het anders klinkt dan vanaf een kansel.'

'Dat hebben we geleerd van de eerste keer', zegt de producent. 'De EO-directeur is toen bij predikanten in Gouda langs geweest om uitleg te geven.' Dat was nodig omdat de plannen op verzet stuitten. Reformatorische kerken en de SGP in Gouda maakten in 2011 bezwaar tegen de vergunning voor The Passion: 'Het stuit ons tegen de borst dat door luidruchtige popmuziek en verfilmd naspelen van het lijden van Jezus dit tot onderwerp van een evenement wordt gemaakt', schreven ze. Het protest stierf een stille dood, mede omdat Doornbos samenwerkte met de EO en de RKK, de Protestantse kerk Nederland, de rooms-katholieke kerk en het Bijbelgenootschap. Zij beschouwden het programma juist als een 'prachtige missionaire kans'.

De tekst gaat verder onder het beeld.

Rechtstreeks spektakel

De cameravoering oogst al jaren lof, maar in Amerika gaat er nog een schepje bovenop. 'Er hangt drie dagen lang een helikopter in de lucht, ook tijdens de repetities, zegt Grifhorst. 'We filmen daarmee vooral de processie, de tocht met het kruis door de oude stad. Maar vanuit de lucht maken we ook prachtige shots bij het podium aan de Mississippi river, waar zo'n oude raderboot ligt. En we filmen in een adembenemend park.'

Op enkele opgenomen scenes na is alles live, dus er kan veel misgaan. Toch neemt de regisseur risico. 'Ik maak liever vette tv met een schoonheidsfoutje dan dat we alles in een veilige modus doen. Het is geweldig dat alles rechtstreeks te volgen is. Dat is ook belangrijk geweest voor ons succes. Live-televisie is extra spannend omdat je er met z'n allen tegelijk naar kijkt. Het voelt alsof je in het Colosseum zit en ze de leeuwen loslaten. Dat wil je niet missen.'

Steven Spielberg

Doornbos en Grifhorst hebben een visum gekregen; ze mogen in New Orleans leiding geven aan The Passion. Daar ging een strenge selectie aan vooraf. Grifhorst: 'Het was spannend, mijn aanvraag is beoordeeld door negen topmensen, inclusief Steven Spielberg. Dat zij me hebben toegelaten, is heel vet. Ik knijp af en toe in mijn arm om te controleren of dit echt gebeurt.'

Ze werken met vakmensen. 'Met alle respect: de Amerikaanse zangers zijn beter dan de Nederlandse', zegt Doornbos. 'Dat geldt vaak ook voor het acteren, je merkt dat dit in hun bloed zit. In Nederland zijn er soms beperkingen, maar door de echtheid en de bevlogenheid van de cast komt het juist tot leven.'

Blijven vernieuwen

De Passion in New Orleans lijkt erg op de laatste versie in Enschede. In Amersfoort worden nieuwe scenes toegevoegd. De Amerikanen volgen de ontwikkelingen in Nederland op de voet, vertelt de producent. 'Ze zeiden: wow, jullie hebben een mollige jezus. Dat vinden ze een mooi statement, zoiets willen ze op termijn ook gaan doen.'

In januari scoorde Fox goed met een musicalversie van Grease, die trok 12,2 miljoen kijkers in de doelgroep 12 tot 49 jaar. Als The Passion dat evenaart, komt er volgend jaar een vervolg. De Nederlandse producent hoopt dat het zal lukken. 'De Amerikanen kennen het nog niet, dat maakt het spannend. Ik heb het zelfde gespannen gevoel in mijn buik als in 2011.

Donderdag zitten ze weer in de regiewagen in Amersfoort, bij de Nederlandse Passion. Grifhorst: 'Ik zie het als een achtbaan. Als je net bent ingestapt, denk je: waar ben ik aan begonnen? Maar we hebben weer zulke mooie dingen bedacht, uiteindelijk geeft dat een geweldige kick.'

Portret van Martijn Fischer. Fischer speelt dit jaar Jezus in The Passion. Beeld anp

Voor de meeste Nederlanders is Seal (in de rol van Pontius Pilatus) de bekendste hoofdrolspeler van The Passion in New Orleans, in Amerika is countryzangeres Trisha Yearwood (Maria) een grotere ster. Dat geldt ook voor acteur Tyler Perry, die de verteller speelt. 'Hij is nog beroemder dan Oprah Winfrey', zegt producent Doornbos. Andere hoofdrolspelers zijn Prince Royce (Petrus), Chris Daughtry (Judas) en Jencarlos Canela (Jezus). The Passion begint met When Love takes Over van David Guetta. De cast zingt onder meer nummers van Tina Turner (We don't Need Another Hero) en Katy Perry (Unconditionally). Voor Doornbos is Demons van Imagine Dragons een hoogtepunt, omdat de tekst perfect past bij de scene waarin Judas Jezus verraadt. 'Ze zingen om beurten zinnen als 'This is my kingdom come' en 'It's where my demons hide'. Dat vind ik prachtig.' De soundtrack is al vanaf vandaag in heel Amerika te koop, al vindt het evenement pas plaats op zondag. Het begint 's avonds om acht uur (twee uur 's nachts in Nederland).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden