Ook Giovanni Antonini zal de Haydncode niet kraken

Giovanni Antonini wil de Haydncode kraken. In de lange aanloop naar het Haydnjaar 2032 neemt de Italiaanse dirigent alvast de symfonieën ter hand. Hij wil ze alle 104 besnuffelen, plus nog wat aangespoelde resten, op zoek naar 'de logica achter de noten'.

Hij is niet de eerste die zo'n missie aanvaardt. De maestro's Märzendorfer, Dorati, Adam Fischer en Russell Davies hebben ieder hun eigen 'Haydnintegrale' voltooid, zij het niet op de historische instrumenten waaraan Antonini de voorkeur geeft. De twee barokdirigenten die het probeerden, Hogwood en Goodman, haalden geen van beiden de eindstreep. Als Antonini volhardt en onderweg niet wordt ingehaald, kan hij in Haydns 300ste geboortejaar als eerste geuren met een authentieke symfonische set.

De voortekenen zijn gunstig. Antonini beschikt over twee orkesten: Il Giardino Armonico, zijn Italiaanse club, en het Kammerorchester Basel. Een Zwitserse stichting voorziet het project van een formaljuristische, finanzielle und organisatorische Trägerstruktur. Dat men daarbij niet op een euro kijkt, tonen de fraaie beelden in het cd-boekje van Magnumfotograaf Gueorgui Pinkhassov. De Duitse schrijver Bernhard Lassahn leverde een essay à la Haydn: spits en speels, terwijl het in serieuze wendingen nooit hoogdravend wordt.

Joseph Haydn, portret van Thomas Hardy uit 1792. Beeld Wikimedia

Antonini baant zijn weg door het symfonisch bos niet chronologisch, maar min of meer thematisch. La Passione luidt de titel van cd nummer 1, naar de toevallige bijnaam van symfonie nr. 49. En hartstochtelijk zijn ze, de tempo's die hij loslaat op de snelle delen. De man die het Concertgebouworkest al eens met wapperende haren door Haydn joeg, injecteert de noten met een forse scheut italianità.

Als vuurpijlen schieten de motieven door de 39ste symfonie. Nevelig openen de strijkers de 49ste, met zijn roezemoezige melodie. In het slotdeel is Antonini de lepe gids die zijn stem effectvol dempt als hij wijst op briljante details. Hij plaatst Haydn niet alleen met historische instrumenten in de eigen tijd. Elke cd bevat bovendien muziek van een 18de-eeuwse collega.

Dat het daarbij niet gaat om fröbelstukjes ter opvulling, bewijst de balletpantomime Don Juan (1761) van Christoph Willibald Gluck. Op een dansavond van de vrouwenverslinder klepperen de castagnetten verlekkerd. Kort voor zijn ondergang overdenkt de fielt zijn zonden. De furieuze noten waarmee hij ter helle vaart, hergebruikt Gluck een jaar later in zijn revolutionaire opera Orfeo ed Euridice.

Ook Giovanni Antonini zal de Haydncode niet kraken. Veiliger is de voorspelling dat critici in 2032 zullen schrijven: wat horen we in zijn vroege Haydns toch veel 2014. Stuivende ritmes, peinzende frasen, dramatiek alom: precies zoals ze destijds dachten dat de 18de eeuw klonk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden