Recensie Hitlers jongste hoop

Ook de allerjongsten ontkwamen niet aan nazipropaganda, laat dit boek met verbijsterende voorbeelden zien ★★★★☆

Onderzoeker Gerard Groeneveld heeft allerlei pervers propagandamateriaal van de nazi’s voor de jeugd bijeengebracht. Ook de allerjongsten werden bestookt.  

Nazipropaganda. Beeld Afbeelding uit besproken boek/Collectie Gerard Groeneveld

Het is voor het eerst, schrijft auteur, onderzoeker en kenner van de Tweede Wereldoorlog Gerard Groeneveld, dat een boek specifiek aandacht besteed aan de manier waarop de Duitse jeugd onder Hitler werd klaargestoomd voor een leven (en dood) onder het nazisme. Hitlers jongste hoop laat dat onderbelichte aspect van de nazipropaganda met talrijke illustraties, strips en foto’s zien. Groeneveld heeft veel van het materiaal zelf verzameld, een inspanning die, hoezeer we intussen wellicht ook gewend zijn aan de perversiteiten van de nazipropaganda, verbijsterende voorbeelden heeft opgeleverd van hoe de allerjongsten werden vergiftigd door valse idealen en Jodenhaat.

Kinderen brengen de Hitlergroet. Beeld Afbeeldingen uit Hitlers jongste hoop / Collectie Gerard Groeneveld

Wat bij vluchtig doorbladeren misschien nog oogt als jongensboekromantiek – blonde kinderen die dansen rond een vreugdevuurtje of de meiboom, soldaatje spelen, ravotten in het bos – krijgt door de permanente aanwezigheid van vlaggen met swastika’s al gauw een macaber karakter.

Leerboekjes met schrijfoefeningen voor de jongste scholieren zijn geïllustreerd met tekeningen van kinderen in uniform, waarbij eentje de nazivlag hooghoudt en de ander de Hitlergroet brengt. In rekenboekjes stonden geen droge sommen – de nazi’s hadden weinig op met scherpe geesten en parate kennis – maar werd de rassenleer verkondigd. Zo luidde een opdracht: ‘Vergelijk het aandeel van Joden in de verschillende beroepen met het aandeel van de totale bevolking. (...) Leidt uit de getallen de overtuiging af, dat wij een gerechtvaardigde strijd tegen de Joden voeren.’

Nazipropaganda. Beeld Afbeeldingen uit Hitlers jongste hoop / Collectie Gerard Groeneveld

In Mein Kampf (1924) en in toespraken voor de oorlog beschreef Hitler al hoe hij de jeugd zou leren ‘niets anders dan Duits te denken, Duits te handelen’. Van het Jungvolk (de kleinsten) zouden ze doorstromen naar de Hitlerjugend, ‘dan nemen we ze op in de partij, in het Arbeidsfront, in de SA of in de SS (...). Ze worden tijdens hun gehele leven niet meer vrij en ze zijn daar gelukkig bij.’ In klaslokalen prijkten nazivlaggen naast het schoolbord, de leerlingen brachten staand de Hitlergroet.

Nog vileiner zijn Groenevelds voorbeelden van rassenleer en antisemitisme in schoolboeken, waarbij foto’s van Duitse kinderen – blond, fier, krachtig – ter vergelijking worden geplaatst naast die van ‘Jodenjongens en - meisjes’; die kijken weg van de camera, hebben grote neuzen, en werden in het klimaat van Jodenhaat ongetwijfeld gezien als sluw en onbetrouwbaar.

Nazipropaganda. Beeld Afbeeldingen uit Hitlers jongste hoop / Collectie Gerard Groeneveld

Behalve lesmateriaal bevat het boek ook fraai getekende stripverhalen waarin de heldendaden van de Duitse Wehrmacht en Luftwaffe worden behandeld. Eentje beschrijft de lotgevallen van Feldwebel Hübner, die in de meidagen van 1940 deelneemt aan de bezetting van Nederland. Vanuit vogelperspectief volgen we Duitse vliegtuigen over het polderland met molen en boerderij.

Talrijk zijn de voorbeelden van illustraties en foto’s waarin Hitler als kindervriend figureert, geadoreerd als goddelijke leider. Een fors hoofdstuk is gewijd aan de nazipropaganda in Nederland – net iets minder kwaadaardig dan het Duitse voorbeeld. Anders dan in nazi-Duitsland kreeg de propaganda niet echt greep op de Nederlandse jeugd. Hoe anders was dat in de nadagen van het Derde Rijk. Toen trokken duizenden kindsoldaten ten strijde tegen de oprukkende geallieerden om hun Führer te beschermen, de oorlogsleus indachtig: ‘Wir werden weiter marchieren. Wenn alles in Scherben fällt’. 

Gerard Groeneveld: Hitlers jongste hoop.

Gerard Groeneveld: Hitlers jongste hoop – Nazipropaganda voor de jeugd
Vantilt; 320 pagina’s; € 29,95. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.