Beeldende kunst Paul McCarthy

Ooit was het provocerende werk van Paul McCarthy verfrissend tegendraads, nu oogt het belegen en ouderwets

Film- en virtualrealityproject van de Amerikaanse kunstenaar is nu te zien in Eye in Amsterdam. 

Beeld uit de film- en virtualrealityproductie van Paul McCarthy. Beeld Paul McCarthy

Het poep-pies-bloed-en-spermarepertoire van Paul McCarthy zal voor velen een kwestie zijn van ‘you love it or you hate it’. Toegegeven, ook ik heb het ge-loved. Maar sinds kort niet meer. En het erge is: de Amerikaanse kunstenaar (niet te verwarren met poplegende Paul McCartney) heeft het er zelf naar gemaakt. Mede dankzij zijn recente film- en virtualrealityproductie CSSC die nu te zien is in filmmuseum Eye in Amsterdam.   

Nu lag er altijd al een dikke laag meligheid over McCarthy’s oeuvre. Denk aan het beeld Santa Claus in Rotterdam, bekend als Kabouter Buttplug, de uitvergrote dildodwerg en redding van de middenstand aan het Eendrachtsplein. Denk aan de olala Heidi-Peter-en-Grootvader-optredens met overvloedige hoeveelheden ketchup en mayonaise bij wijze van lichaamssappen. En aan alle persiflages op Miss Piggy, Popeye en Olijfje.

Denk aan de videobeelden waarop ‘George W. Bush’ het deed met de ‘Queen Mum’ (gewaagd, want in Londen getoond tijdens het bezoek van Bush aan het Verenigd Koninkrijk). Denk ook aan de aandachtige manier waarop hij het liefst behaarde achterwerken voor de camera haalt, half stijve piemels en prille vrouwenborsten, waarin hij zelf ook graag mag knijpen. 

Maatschappijkritiek

Lange tijd kon je deze controversiële lolligheid betitelen als maatschappijkritiek, met name in het puriteinse Amerika, waar op het ontbloten van een vrouwentepel praktisch de doodstraf staat. Voor McCarthy had de taboe doorbrekende ironie een doel: om de ‘zuiverheidsmythe in Amerika [...] en de kijk van de media op het gezinsleven’ in een horrorscenario te veranderen. En verdomd, het lukte aanvankelijk. Zeker aan de Amerikaanse westkust waar hij, samen met zijn Californische geestverwant Mike Kelley, vocht tegen het aanbod van vlekkeloos gefilmde Hollywood-idylles.  

Maar dat was toen. En je kunt wel zeggen dat na dertig jaar McCarthyisme de onderbroekenlol er vanaf is, zeker omdat hij al jaren hetzelfde lach-of-ik-schietrepertoire hanteert. Neem nu die film CSSC, oftewel Coach Stage Stage Coach, uit 2017. Het is een anderhalf uur durende rollercoaster van een postkoetsrit door het Wilde Westen, met zes inzittenden die elkaar treiteren en jennen, pijpen en naaien, met gemiddeld dertig keer het woord ‘fuck’ per minuut. 

McCarthy’s film is gebaseerd op een John Ford-klassieker uit 1939, Stagecoach. Een ruwe feelgoodproductie van, jawel, een postkoets waarin uiteenlopende personages (prostituee, bankier, whiskeyverkoper, voortvluchtige crimineel) anderhalf uur met elkaar zitten opgesloten. Onderbroken door een al even klassieke als in retrospectief beschamende achtervolgingsscène in Monument Valley, waarin John Wayne (die met deze film doorbrak) de ene na de andere Apache-Indiaan afschiet.

Beeld uit de film- en virtualrealityproductie van Paul McCarthy. Beeld Paul McCarthy

Zo onvoorspelbaar westernromantisch als Stagecoach van Ford destijds was, zo voorspelbaar seksueel melig is de McCarthy-versie tachtig jaar later. Ooit waren de films en performances van McCarthy verfrissend tegendraads, à la de sketches van Wim T. Schippers, het oogt inmiddels belegen en ouderwets. Ondanks de ‘gewaagde’ manier waarop hij de namen van Heidi en Peter verving door Eve en Adam, Mary en Jesus Christ, Nancy en Ronald Raygun. Zelfs de bijgeleverde virtualrealityfilmpjes uit 2019, met animatiebeelden van het copulerende en ruziënde tweetal Eve en Mary Magdalene, kunnen de indruk niet wegnemen dat McCarthy al weer jaren oude wijn in nieuwe zakken staat te gieten.  

Oké, Amerikanen hebben een wat onrustige, zeg oververhitte relatie met seksualiteit. En met het idee dat niet elke film een happy end hoeft te hebben. Maar een film waarin, anno nu, moraalkritiek wordt geleverd door het geslacht uit iemands broek te halen of een hemdje op te tillen en iemand van achteren te nemen, ja, zoiets ga je op den duur haten.

The Swedish Chef

In zijn video’s doet de stuntelige motoriek van de Amerikaanse kunstenaar Paul McCarthy (73) nog het meest denken aan The Swedish Chef in The Muppet Show. Net als bij McCarthy wordt er bij de Zweedse kok veel gekliederd met ketchup en mayonaise. Het eerste optreden van de chefkok, in 1975, was in de Muppet-aflevering Sex and Violence. Had zo een titel van McCarthy’s werk kunnen zijn.

Paul McCarthy, CSSC Coach Stage Stage Coach VR Experiment. Eye, Amsterdam. T/m 11/8. Film CSSC Coach Stage Stage Coach, 4 en 7/8. Film DADDA Donald and Daisy Duck Adventure, 10 en 13/8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden