Ooggetuige van de veldtocht

In 1812 trok Napoleon met een kolossaal leger Rusland binnen. Zijn doel was tsaar Alexander op de knieën te dwingen, maar de hele onderneming liep uit op een catastrofe. Napoleon wist Moskou weliswaar te bereiken, maar moest de uitgebrande stad al na vijf weken verlaten. Op de terugweg sneuvelden opnieuw velen, mede door de extreme weersomstandigheden. Van de half miljoen soldaten keerde slechts een handjevol terug.


Tot de overlevenden behoorde de Nederlandse officier Jean François Dumonceau, die in het tweede regiment van de cavalerie van de Keizerlijke Garde meevocht. Hij hield een journaal bij en werkte zijn aantekeningen later om tot memoires. De historicus en journalist Willem Oosterbeek vertaalde een deel van deze Franstalige tekst en plaatste de fragmenten in een bredere context. Als vertaler heeft Oosterbeek zichzelf veel vrijheid gegund. Zo zette hij alle teksten van de verleden tijd om naar de tegenwoordige tijd om het geheel levendiger te maken. Het geeft je als lezer het gevoel dat je ooggetuige van de veldtocht bent.

Beeld Athenaeum

Slachtpartijen

Onderweg zijn er veel ontberingen, zoals voedseltekorten en luizenplagen. Het ergste zijn de slachtpartijen. De ravage die overblijft na de slag bij Smolensk maakt diepe indruk: 'Het is een dikke, bloederige brij van vlees en botten. Ik ontdek het gezicht van een mens dat door een wagenwiel van de schedel is afgestroopt alsof het een handschoen is die in de modder ligt.' Tegelijkertijd zijn er ook vreugdevolle momenten. Zo is er een emotioneel weerzien met zijn knecht Jan, nadat ze elkaar dagen kwijt zijn geweest. En er zijn inspirerende ontmoetingen met de keizer, die zijn manschappen geestdriftig aanvuurt met de woorden 'Naar Moskou! Naar Moskou!'.


Na zijn terugkeer in Parijs hebben de dames weinig belangstelling voor de Russische avonturen van Dumonceau en zijn kameraden. 'Oude relaties lijken te zijn vergeten; nieuwe verbindingen komen ervoor in de plaats', constateert de officier nuchter. Die woorden zijn kenmerkend voor zijn verdere loopbaan. In 1814 eerde Napoleon hem met de hoogste Franse onderscheiding, de Légion d'Honneur. Vervolgens maakte Dumonceau carrière in het leger van Willem I. Zijn verdiensten tijdens de Belgische Opstand leverden hem de Militaire Willemsorde op. Deze twee onderscheidingen bijten elkaar niet, zo kunnen we opmaken uit de boeiende uitgave van Oosterbeek. Dumonceau haalde zijn motivatie vooral uit onderlinge kameraadschap en het esprit de corps. Welke keizer of koning hij diende, was van secundair belang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.