Oog voor detail Borst

Oog voor Detail: Verende druppels

Je ziet het beter van dichtbij. Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: borst.

Gerard van der Leeden, Nereïden op een dolfijn. Circa 1970, brons, 130 x 90 x 52 cm. Museum Kranenburgh Bergen (in het beeldenbos) Beeld RV

Soms ontstaat er vanzelf een gedachtenlijn als je door een museum loopt. In Kranenburgh zag ik ineens vooral borsten. Het komt natuurlijk door het thema van de tentoonstelling (Bloot), maar het liep door naar de kunstwerken in de vaste collectie en tot in de tuin.

In de tentoonstelling hing een prachtige foto van een meisje dat erg lijkt Monique van de Ven ten tijde van Turks fruit, ook uit die tijd. Wat de film Turks fruit onvergetelijk maakt – de onbevangenheid en het niet-zelfbewuste plezier in seks – zie je ook in deze foto. De borsten van de vrouw springen door de lucht als zachte druppels in slow motion. Kleine zakjes, kneedbaar als de slijm die meisjes onder de hashtag #satisfying op Instagram plaatsen. Het meest opvallende aan deze verende druppels is dat je borsten nooit meer zo ziet. Sowieso zijn er veel minder borsten zichtbaar en als je ze ziet zijn ze hard en rond, zoals voorgeschreven door nieuwe idealen, en mogelijk gemaakt met nieuwe technieken. Haar borsten lijken meer die van de naakten verderop in het museum, van de schilders uit de Bergense school. Borsten die plat vallen omdat het lichaam zich buigt, of scheef zakken als smurfensnot. Borsten met vormen die we nu niet meer willen dat ze hebben – vrouwen vaak het minst.

Boven in het museum kun je zien hoe dat nu anders is; daar hangt een levensgroot hedendaags schilderij van een meisje dat een voorgevormde bh draagt. Kunstenaar Marit Dik laat magnifiek zien wat het verschil is tussen wens en werkelijkheid in het detail van de bh-band: daar zie je dat het vulsel, de borst, niet past in de grote harde cup. Er is ruimte tussen band en huid, zoals zo vaak te zien op stranden bij vrouwen van alle leeftijden. Op plaatjes staat het perfect, in het echt worstelt de ‘corrigerende’ cup met de weerbarstige huid. Het lichaam plooit, het kommetje blijft onverzettelijk. Zo strekt het denken over bloot zich uit door het hele museum in Kranenburgh in al die borsten, en wordt in details zichtbaar wat kunstverteller John Berger zei, en wat hier groot op de muur staat: ‘To be naked is to be oneself; to be nude is to be seen naked by others.’ De ware kunstenaar krijgt iemand ‘naked’ in beeld – alsof er geen andere blikken zijn, in het echt of in ons hoofd. Het onbevangen omgaan met het vrouwenlichaam behoort steeds minder tot onze belevingswereld.

Buiten viel alles samen. Bij een beeld van Gerard van der Leeden stond ik minuten te kijken naar een vrouw, een van twee nereïden die op een dolfijn zit, in brons. Waarom kijkt ze naar haar eigen borst? Wie kijkt zo, en waarom houdt ze ’m vast? Ze trekt haar borst zelfs licht naar de zijkant. Haar blik en het gebaar lijken onbewust, de blik van een vrouw die zichzelf bekijkt, gewoon met nieuwsgierigheid. Als een meisje dat in haar eentje met een spiegel haar vagina inspecteert. Het is zo’n mooi gebaar, want het heeft ons niet nodig. Wij zijn er niet, voor wie zo kijkt naar haar eigen lijf. Ons oordeel is niet relevant. Zachte borsten in brons. Het is onweerstaanbaar bloot.

Volg Wieteke van Zeil op Instagram: @artpophistory

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.