De gidsJeugdboeken

Onzichtbare vrienden met een gevaarlijke ondertoon

Pjotr van Lenteren leidt u door de wereld van het jeugdboek. Rob van Scheers doet dat volgende week met thrillers, Hugo Blom praat u daarna bij over luisterboeken.

Paarse nijlpaarden op pannekoekenbezoek. Ontsnappen door een getekende deur. Monsters die de weg naar school blokkeren. Prentenboeken zitten er net zo vol mee als kleuterhoofden. Volgens psychologen heel normaal voor wie nog niet weet wat echt is en wat niet.

Als dat onderscheid bestaat tenminste. Mocht je na je zesde blijven twijfelen, dan kun je altijd nog psychoot of filosoof worden. Of kinderboekenschrijver, want bij die laatste groep is de vriend die verder niemand ziet een geliefd personage.

In de explosieve jeugdroman Gozert van Pieter Koolwijk (Lemniscaat, €14,95) voert Ties de ene na de andere geheime missie uit. Alleen Gozert en hij weten dat de autosloper een trol is, de juf een heks en de eigenaar van kinderopvang Frank en Stijn een kidnapper. Elk telefoontje kan van een boze buurtgenoot zijn. Niets aan te doen, zijn onzichtbare vrienden halen nu eenmaal de woorden ‘wel’ en ‘niet’ door elkaar.

Beeld Lemniscaat

Tot zover gaat het er hooguit wat ruiger en wat Rotterdamser aan toe dan in vergelijkbare boeken. Een oer-Hollands partijtje kwartetten ontspoort: de sprookjesfiguren worden misselijk van het schudden. Om ze te redden slaat Ties de kaart uit zijn vaders handen. Is dit nog wel grappig? Elk volgend hoofdstuk maakt Gozert het bonter. Of Ties natuurlijk.

Die licht gevaarlijke ondertoon is prettig. In de Engelse en Amerikaanse jeugdboeken en -films komen onzichtbare vrienden veel meer voor. Daar wordt zó met het onderwerp gedweept, dat je moeiteloos top-tienen kunt vullen met imaginary friends. Je krijgt het gevoel dat je geen complete jeugd hebt gehad zonder.

Gelukkig zijn er ook uitzonderingen. Het jongetje met de speelgoedtijger in de wereldberoemde Amerikaanse stripserie Casper en Hobbes van Bill Watterson is bovenal een irritante Einzelgänger. Ook de hoofdpersonen in de klassieke prentenboeken Ze lopen gewoon met me mee van Margaret Mahy en Max en de Maximonsters van Maurice Sendak zijn geen lieverdjes.

Maar minstens even vaak gaat het volgens het soms wel erg zoete recept van het recent verschenen prentenboek Waar geluk begint van de in Londen werkende Eva Eland (Leopold, € 14,99). Een meisje gaat op zoek naar geluk, in de vorm van een roze spookje. De boodschap: laat het geluk haar gang gaan, dan komt het goed.

Beeld Leopold

Eerder verscheen van dezelfde maker: Als verdriet op bezoek komt. Daar is de metafoor iets minder opdringerig: het klopt dat je iemand anders verdriet, hier in de vorm van een lichtblauwe Barbapapa, niet altijd kunt zien. En ook dat het niet zomaar weggaat. Maar het blijft allemaal erg braaf en voorspelbaar.

Gozert is andere koek. Als de gebruikelijke ‘gaat vanzelf over’-tactiek echt niet meer houdbaar is, moet Ties naar Huize Hoopvol om van zijn veronderstelde waanbeelden af te komen. Hoewel hij er een kasteel in ziet met reuzen als bewakers en er de eerste dagen de tijd van zijn leven heeft, moet hij er toch aan de pillen gaan geloven. Als hij tenminste ooit terug naar zijn ouders wil. Of voorkomen dat hij als zombie eindigt op een gesloten afdeling.

Voor de lezer zo langzamerhand moeilijk om zich niet verscheurd te voelen tussen het steeds fantasievoller verzet van Gozert en de begrijpelijke zorgen van zijn ouders. Het boek ontpopt zich gaandeweg als een felle kritiek op het medicaliseren en marginaliseren van mensen die anders zijn. Het gevoel dat Ties ondanks alle incidenten en misverstanden met zijn onzichtbare vriend beter af is dan zonder, knaagt harder en harder.

De even irritante als aandoenlijke superheld laat zich niet zonder slag of stoot verjagen. In het hilarische, verrassende en wervelende slot moet je haast wel concluderen: dan maar gek. De wereld heeft meer Gozerts nodig. Echt of verzonnen, dat zoek je zelf maar uit.

Pieter Koolwijk: Gozert. Met illustraties van Linde Faas. Lemniscaat; 254 pagina’s; € 14,95. Vanaf 10 jaar.

Eva Eland: Waar geluk begint. Vertaald uit het Engels. Leopold; 26 pagina’s; € 14,99. Vanaf 4 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden