INTERVIEW

'Onze tijd samen eindigde op het moment dat het moorden begon'

Jeffrey Dahmer was een seriemoordenaar. Zijn klasgenoot, de tekenaar Derf Backderf, maakte een graphic novel over diens jongensjaren.

Beeld Derf Backderf

Drie jongens lopen door een donker bos. Ze voelen zich onbehaaglijk, want in het bos komen ze klasgenoot Dahmer tegen. En Dahmer is eng. Hij heeft een dooie kat bij zich die hij gaat oplossen in zuur. De jongens geloven hem niet. 'Je lult uit je nek!' Dahmer neemt ze mee naar zijn hut, die vol staat met glazen potten. Er zijn keurige etiketjes op geplakt: wasbeer, konijn, kraai. Terwijl het zweet op zijn voorhoofd parelt, legt hij uit: 'Ik vind het leuk om... de botten... te bestuderen. Het interesseert me wat er binnenin zit.'

Striptekenaar Derf Backderf (1959) heeft over de puberjaren van zijn vroegere klasgenoot een graphic novel getekend, Mijn vriend Dahmer, waarin hij de wordingsgeschiedenis van een monster probeert te schetsen. Jeffrey Dahmer (1960-1994) werd een seriemoordenaar. Hoe komt iemand ertoe zeventien jongens te vermoorden, daarna te verkrachten en gedeeltelijk te verorberen? Hoe ziet zo iemand er uit? Kun je aan hem zien dat hij gek is?

Backderf herinnert zich maar al te goed dat de jonge Dahmer in totaal isolement opgroeide. Zelfs als hij dronken door de schoolgangen liep, werd hij genegeerd. Op school alleen, thuis alleen. Dahmer worstelde met zijn homoseksualiteit, een absoluut taboe in het Wisconsin van de jaren zeventig. Zijn vader Lionel was een wetenschapper, maar ook behoorlijk gelovig. Hij vond homoseksualiteit immoreel. Zijn moeder was depressief en had last van stuipen, wat Dahmer te pas en te onpas nadeed: eigenlijk was die spastische act zijn enige manier om met andere tieners te communiceren.

Undergroundstijl

In een aan Robert Crumb ontleende undergroundstijl - meer karikaturaal dan realistisch, met clowneske handen en voeten - beeldt Backderf zijn klasgenoot 'Jeff' af als een houterige, bebrilde nerd, die emotieloos voor zich uit staart. Expliciete taferelen komen in het boek niet voor, of het moet de scène zijn waar Dahmer een zelfgevangen vis aan stukken hakt met de motivatie: 'Ik wilde gewoon zien hoe die eruit zag.'

Backderf brengt de moordscènes dus niet in beeld. Hij laat de lezer, bij wijze van metafoor, alleen zien hoe Jeff omgaat met dode dieren, die hij knuffelt in het donkere bos waar hij woont. Voor die terughoudendheid heeft Backderf een simpele reden.

'Iedereen verwacht gruwelijke beelden, maar ik verras de lezer liever. Bovendien is het verhaal van Dahmers misdaden al zo vaak verteld. Er bestaan honderden boeken over zijn killing spree en vier films, meen ik. Als tekenaar zoek ik juist naar verhalen die nog niet verteld zijn. Als monster heb ik Dahmer niet gekend: onze tijd samen eindigde precies op het moment dat het moorden begon.'

Mijn vriend Dahmer van Derf Backderf, Uitgeverij Scratch Books, 19,90 euroBeeld .

Mededogen

In de roman zit mededogen met Dahmer, die niet als een sadistische slachter wordt geportretteerd, maar eerder als het product van een mislukte opvoeding en een onverschillige schoolleiding. Backderf: 'Ik beeld hem af zoals ik me hem herinner: als een verwarde jongeman die afglijdt naar de waanzin, terwijl de volwassenen wegkijken of hem gewoon negeren. Maar de echte slachtoffers zijn natuurlijk de zeventien onschuldige mensen die een verschrikkelijke dood stierven. Dat vergeet ik niet.'

Backderf zet Dahmer neer als een ontzettende nerd, met stom haar en suffe kleding. Zijn isolement werd door zijn uiterlijk alleen maar groter. Ironisch genoeg zijn nerds tegenwoordig heel populair: sitcom-karakters als Sheldon Cooper van The Big Bang Theory zijn sterren. Maar Backderf gelooft niet dat Dahmer nu meer contact met zijn leeftijdgenoten zou hebben gehad.

'Dahmer was geen onschuldige nerd. Hij was een perverse sluipmoordenaar. En hij was, zoals wij allemaal, een product van zijn tijd en omgeving. Daarom doe ik in mijn boek ook zo veel moeite de seventies in beeld te brengen. Neem al dat gezuip: vijf jaar later zouden de schoolleiding en de politie daar een eind aan hebben gemaakt. Misschien zou Jeffs vader dan hulp voor zijn zoon hebben gezocht. Maar misschien ook niet. Want níémand schonk aandacht aan hem, Jeffs lot was bezegeld. Hij heeft nog opmerkelijk lang vastgehouden aan zijn menselijke kant, als je nagaat door wat voor monsterlijke beelden en stemmen hij werd gekweld.'

Monsterlijke fantasieën

Tegenwoordig mogen homoseksuelen in Wisconsin trouwen, maar in de jaren zeventig wilden ze in die staat niks van homoseksualiteit weten. Dahmer kon met zijn monsterlijke fantasieën over mannen niet naar zijn vader, de enige die hem had kunnen helpen. 'Die afwijzende houding heeft een grote rol gespeeld in Dahmers ontwikkeling.'

Volgens Backderf heeft iedereen de gekwelde Dahmer dus in de steek gelaten. Dat roept de vraag op of hij en zijn zeventien slachtoffers hadden kunnen worden gered, bijvoorbeeld met meer steun en toezicht op de middelbare school. Maar daarover is de tekenaar sceptisch. 'Ik denk dat Dahmer verdoemd was. Zijn waanzin was zo extreem, ik betwijfel of hij te helpen was. Maar ik denk dat al die mensen niet hadden hoeven sterven als iemand beter had opgelet. Mijn vriend Dahmer is een boek over falen. Iedereen heeft gefaald. Jeffs ouders, zijn leraren, de schoolleiding, de politie, Jeffs vrienden, en natuurlijk Jeff zelf.

'In het beste geval zou Jeff zijn opgenomen en volgestopt met antidepressiva om zijn krankzinnige behoeften en fantasieën te onderdrukken. Als maar één van de volwassenen zijn bizarre gedrag had opgemerkt en hulp voor hem zou hebben gezocht... Hij was voorbestemd voor een treurig, ongelukkig leven. Maar dat had hij graag verkozen boven de hel die zijn leven ten slotte geworden is.'

Beeld Derf Backderf

Op 28 november 1994 werd Jeffrey Dahmer in de gevangenis doodgeslagen door een medegevangene en medebewoner van de hel: Christopher Scarver, schizofreen en moordenaar. Scarver gebruikte daarvoor een stang uit een fitnessapparaat, wat op merkwaardige wijze 'rijmt' met de eerste moord die Dahmer zelf pleegde: met een halter.

Roadkill

Marcel Ruijters, die op 7 maart tijdens de Stripdagen in Gorinchem de Stripschapprijs in ontvangst mag nemen, publiceerde in 2010 het boekje Road Kill, waarin hij beroemde seriemoordenaars portretteert, staand voor hun auto. Op het omslag prijkt Ted Bundy, met zijn Volks wagen Kever. Ook Marc Dutroux, Edmund Emil Kemper en Ed Gein pronken met hun wagens.

Jeffrey Dahmer, alias The Milwaukee Cannibal

Jeffrey Dahmer werd door iedereen genegeerd. Lag dat ten grondslag aan zijn moordlust?

Striptekenaar Derf Backderf zat in de klas met Jeffrey Dahmer (1960-1994), die als jongen katten op zuur zette, maar later nog veel ergere dingen zou doen. Toen de politie hem in 1991 arresteerde, werden in zijn appartement de resten gevonden van diverse lichamen; rompen en hoofden, in een ton met chemicaliën of gewoon in de ijskast. Zijn bijnaam was The Milwaukee Cannibal. Ook necrofiele handelingen stonden op zijn repertoire.

Over de legendarische seriemoordenaar die hij jarenlang van dichtbij heeft kunnen bestuderen, maakte Backderf een verrassend mild boek. De tekenaar heeft Dahmer niet als moordenaar gekend: 'Onze tijd samen eindigde precies op het moment dat het moorden begon.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden